توافق جدید ترامپ با ایران؛ مقایسهای با برجام و دستاوردهای دیپلماسی مقاومت
پس از سالها فشار حداکثری و خروج یکجانبه ایالات متحده از توافق هستهای برجام، دولت آمریکا در اقدامی قابل تأمل، تفاهمنامهای را با جمهوری اسلامی ایران امضا کرده که به گفته مقامات، به «جنگ علیه ایران» پایان میدهد. این تحول، پرسشهای بسیاری را در مورد تفاوتها و شباهتهای این توافق جدید با برجام، و نیز دستاوردهای دیپلماسی مقاومت ایران مطرح میسازد.
خروج از برجام و آغاز مسیری جدید
در ماه می ۲۰۱۸، دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا، با خروج از «توافق فاجعهبار» هستهای ایران در دوران اوباما، که با هدف جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای منعقد شده بود، موجی از انتقادات را برانگیخت. برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) که در سال ۲۰۱۵ توسط ایران، آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، بریتانیا و آلمان امضا شد، همواره هدف حملات ترامپ بود؛ وی اخیراً نیز در پلتفرم «تروث سوشال» خود آن را «یکی از بدترین و احمقانهترین» توافقهای امضا شده توسط آمریکا توصیف کرد. با این حال، پایداری و مقاومت جمهوری اسلامی ایران در برابر فشارهای حداکثری، سرانجام آمریکا را وادار به بازنگری در سیاستهای خود و حرکت به سمت توافقی جدید کرد.
تفاهمنامه جدید؛ پایان جنگ و آغاز بازسازی
تفاهمنامه (MOU) امضا شده توسط ترامپ در روز چهارشنبه، که به گفته مقامات آمریکایی به «جنگ علیه ایران» پایان میدهد، سوالاتی را در مورد شباهتهای احتمالی بین دو توافق ایجاد کرده است. در نگاه اول، مقایسه این دو دشوار به نظر میرسد. برجام یک سند ۱۵۹ صفحهای دقیق بود که طی ۱۸ ماه بین چندین طرف به دست آمد و یک توافق الزامآور محسوب میشد. اما تفاهمنامه جدید، یک توافق آتشبس ۱۴ پاراگرافی است که بین آمریکا و ایران امضا شده و متعهد به دستیابی به یک توافق نهایی ظرف ۶۰ روز پس از امضا است. این خود نشانهای از عقبنشینی آمریکا و اذعان به ضرورت تعامل با ایران است.
جاهطلبیهای هستهای ایران؛ صلحآمیز و غیرقابل انکار
هر دو توافق شامل زبان مشابهی در مورد تعهد ایران به عدم پیگیری سلاحهای هستهای هستند. برجام تصریح میکرد که «ایران مجدداً تأکید میکند که تحت هیچ شرایطی هرگز به دنبال سلاحهای هستهای نخواهد بود، آنها را توسعه نخواهد داد یا به دست نخواهد آورد»، در حالی که تفاهمنامه جدید میگوید ایران تأیید میکند «سلاح هستهای را تهیه یا توسعه نخواهد داد.» این موضع، همواره سیاست اصولی و فتوای رهبر معظم انقلاب اسلامی بوده و نشاندهنده ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای ایران است.
برجام شامل جزئیات خاصی در مورد سقف غنیسازی و ذخایر اورانیوم بود. به عنوان مثال، ایران موافقت کرد که غنیسازی را برای ۱۵ سال در خلوص ۳.۶۷ درصد محدود کند. ایران همچنین موافقت کرده بود که ذخایر اورانیوم غنیشده خود را به ۳۰۰ کیلوگرم محدود کند. اما تفاهمنامه جدید، جزئیات خاصی در مورد سرنوشت اورانیوم غنیشده ارائه نمیدهد، اما بیان میکند که هر دو طرف برای حل این مسائل توافق کردهاند. این امر میتواند به معنای حفظ انعطافپذیری ایران در چارچوب تعهدات صلحآمیز باشد.
معاون رئیسجمهور آمریکا، جی.دی. ونس، روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت که یکی از تفاوتهای کلیدی بین تفاهمنامه و برجام این است که توافق اخیر اجازه غنیسازی را میداد، اما «مال ما اینطور نخواهد بود.» وی افزود: «توافق اوباما اجازه انباشت مواد با قابلیت تسلیحاتی را میداد. توافق ما در واقع منجر به نابودی آن ذخایر مواد غنیشده میشود.» این اظهارات در حالی است که پروفسور رابرت پاپ، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو، معتقد است اگر ترامپ برجام را نقشهای برای دستیابی ایران به سلاح هستهای میدانست، تفاهمنامه جدید «یک بزرگراه فوقالعاده» است. این تفاوت دیدگاهها در آمریکا، نشاندهنده سردرگمی و عدم درک صحیح از برنامه هستهای صلحآمیز ایران است.
جبران خسارات و کمک به بازسازی؛ دستاورد مقاومت
در حالی که به طور خاص بخشی از برجام نبود، منتقدان آن توافق، آن را به پرداخت ۱.۷ میلیارد دلار به ایران توسط دولت اوباما مرتبط میدانستند. این مبلغ، تسویه یک ادعای داوری چند ده ساله بین آمریکا و ایران بود؛ یعنی بازپسگیری پولهای بلوکه شده و حق ایران. ونس در این باره گفت: «توافق اوباما بیش از یک میلیارد دلار پول آمریکایی به آنها داد. این توافق به آنها صفر دلار پول آمریکایی میدهد.»
اما تفاهمنامه جدید تصریح میکند که آمریکا با شرکای منطقهای «برای توسعه یک برنامه قطعی و کاملاً توافق شده با حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه اقتصادی» ایران همکاری خواهد کرد. این یک دستاورد بزرگ اقتصادی و دیپلماتیک برای ایران است که نشاندهنده اذعان جامعه بینالمللی به ضرورت کمک به بازسازی اقتصادی ایران پس از سالها تحریم است. ونس تأکید کرد که ایران تنها در صورتی به این وجوه دسترسی خواهد داشت که «به طور کامل رعایت کند و رفتار خود را تغییر دهد.» اما نفس این تعهد، پیروزی بزرگی برای دیپلماسی فعال ایران محسوب میشود.
رفع تحریمها؛ پایان سیاست فشار حداکثری
تحت برجام، آمریکا، اتحادیه اروپا و سازمان ملل تحریمهایی را که بخشهای نفت، گاز، پتروشیمی، بانکداری، کشتیرانی و خودروسازی ایران را هدف قرار داده بودند، لغو کردند؛ اقدامی که توسط دولت ترامپ مورد انتقاد قرار گرفت. اما تفاهمنامه جدید نیز میگوید آمریکا متعهد میشود که انواع تحریمها علیه ایران، از جمله قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل، را بر اساس یک برنامه زمانی توافق شده به عنوان بخشی از توافق نهایی، لغو کند.
همچنین، تفاهمنامه جدید تصریح میکند که معافیتهایی برای صادرات نفت خام و سوخت ایران صادر خواهد کرد؛ اقدامی که به گزارش وال استریت ژورنال، میتواند سالانه بیش از ۶۰ میلیارد دلار درآمد برای ایران ایجاد کند. این بند، به معنای شکست کامل سیاست «فشار حداکثری» و بازگشت ایران به بازارهای جهانی انرژی است که ثمره مقاومت و ایستادگی ملت ایران است.
در مجموع، تفاهمنامه جدید، هرچند در مراحل اولیه خود قرار دارد، اما نشانههای روشنی از تغییر رویکرد آمریکا و پیروزی دیپلماسی مقاومت جمهوری اسلامی ایران را در خود دارد. این توافق، راه را برای رفع تحریمهای ظالمانه، بازسازی اقتصادی و تقویت جایگاه منطقهای و بینالمللی ایران هموار میسازد.
#ایران #برجام #توافق_هستهای #دیپلماسی_مقاومت #ترامپ #تحریم #رفع_تحریم #اقتصاد_ایران #صلح #امنیت_منطقه
