پیامدهای جنگافروزی در منطقه: بحران مواد معدنی استراتژیک، چالشی جدید برای اقتصاد جهانی
بحران کشتیرانی در تنگه استراتژیک هرمز، که ریشه در جنگافروزیهای اخیر در خاورمیانه دارد، پرده از تهدیدی جدید برداشته است: کمبود قریبالوقوع مواد معدنی راهبردی که موتور محرکه اقتصادهای جهانی هستند و رقابتی فشرده میان کشورها برای دستیابی به آنها را رقم زده است.
کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای اروپا (UNECE) گزارش میدهد که تا پیش از آغاز جنگ در تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، که با بمباران تجاوزکارانه ایران توسط رژیم صهیونیستی و ایالات متحده و پاسخهای متقابل در سراسر کشورهای حاشیه خلیج فارس همراه شد، طیف گستردهای از مواد معدنی کلیدی و محصولات مرتبط به وفور در دسترس بود.
اما با تداوم این درگیریها و تشدید تنشها، فشار برای تأمین این مواد اولیه حیاتی به شدت افزایش یافته است تا تولید مستمر محصولاتی از نیمهرساناها گرفته تا پنلهای خورشیدی تضمین شود.
نتیجه این وضعیت، افزایش سرسامآور قیمتها در بازارهای جهانی کالا و گرایش احتمالی به سمت سایتهای تولید جدید با عدم قطعیت ژئوپلیتیکی کمتر بوده است که به نوبه خود، تعداد کشورهای قادر به فرآوری مواد معدنی کمیاب را افزایش داده است.
شوک گوگرد، هلیوم و نفتا
داریو لیگوتی، مدیر بخش انرژی پایدار UNECE، اظهار داشت: «تأثیر جنگ خلیج فارس تنها به بازار انرژی محدود نمیشود، بلکه بر برخی فرآوردههای نفتی مانند گوگرد، هلیوم و نفتا نیز تأثیر گذاشته است.»
تمامی این مواد، فرآوردههای جانبی پالایش نفت هستند و در طیف وسیعی از کاربردهای صنعتی، از کودها و حشرهکشها گرفته تا پلاستیک و کبریت، و همچنین در سیستمهای خنککننده و تولید نیمهرساناها مورد استفاده قرار میگیرند.
نفتا نیز یکی دیگر از فرآوردههای جانبی پالایش نفت و از اجزای اصلی صنعت شیمیایی محسوب میشود.
آقای لیگوتی تأکید کرد: «اولین واکنش – البته علاوه بر افزایش قیمتها – کاهش مصرف و به تبع آن کاهش تولید در صنایع خواهد بود… چه پنلهای خورشیدی، چه آهنرباها، چه باتریها و غیره، در آینده.»
پیش از آغاز این جنگ، ۳۰ درصد از کل تولید جهانی گوگرد – که در فرآوری فلزات کاربرد دارد – از طریق تنگه هرمز منتقل میشد.
این در حالی بود که روزانه حدود ۱۴۰ کشتی از این آبراه تجاری حیاتی عبور میکردند. اما امروز، در پی حملات مشکوک به کشتیها و تداوم تقابلجویی ایالات متحده با جمهوری اسلامی ایران بر سر استفاده از این تنگه، کشتیرانی عملاً متوقف شده است.
این مقام UNECE ادامه داد: «اگر وضعیت درگیریها ادامه یابد، کمبود مواد معدنی کلیدی «آشکار خواهد شد» و صنایع را مجبور به «کاهش تولید» مواد معدنی حیاتی مورد استفاده در تجهیزات انرژیهای تجدیدپذیر و فناوری دیجیتال خواهد کرد.»
«بنابراین، با گذشت زمان، این وضعیت ابتدا تأثیر فزایندهای بر قیمتها و سپس بر در دسترس بودن آن تجهیزات خواهد داشت.»
آقای لیگوتی گفت: «امروزه، صنایعی که به تدارکات از تنگه هرمز وابسته بودند، در حال استفاده از ذخایر موجود خود هستند و تولید خود را در نقاط دیگر افزایش میدهند.»
تلاش برای یافتن تأمینکنندگان جدید
وی به «تلاش بسیاری از کشورهای عضو در سراسر جهان برای تأمین این مواد معدنی» اشاره کرد که منجر به افزایش ساخت «ذخایر استراتژیک» توسط کشورها برای جلوگیری از اختلالات مشابه در آینده خواهد شد.
«تاکنون، این وضعیت در برخی بازارهای منطقهای، به ویژه در جنوب آسیا و آسیای جنوب شرقی، که فرآوری و پالایش زیادی از این کالاها در آنجا انجام میشود، احساس شده است. اما با گذشت زمان، دامنه جغرافیایی آن گستردهتر خواهد شد.»
این مقام UNECE خاطرنشان کرد که علاوه بر هزینههای انسانی فاجعهبار جنگ، بحران نفت و گاز طبیعی نیز تهدیدی برای تضعیف حرکت جهانی به سمت منابع انرژی سبز است.
«میتوانید ببینید که چگونه بحرانی که اساساً بر بخش سنتی سوختهای فسیلی متمرکز است، بر انرژیهای تجدیدپذیر جدید و گذاری که ما در پیش گرفتهایم و در واقع باید سرعت بخشیم، تأثیر میگذارد؛ همانطور که میدانید، ما از اهداف پاریس ۲۰۳۰ عقب هستیم.»
UNECE شامل ۵۶ کشور عضو در اروپا، آمریکای شمالی و آسیا است و در تلاش است تا مواد خام حیاتی را با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد همسو کند.
#بحران_مواد_معدنی #تنگه_هرمز #اقتصاد_جهانی #جنگ_خاورمیانه #امنیت_انرژی #ایران #آمریکا #رژیم_صهیونیستی #مواد_استراتژیک #انرژی_سبز
