تنگه هرمز؛ شریان حیاتی انرژی جهان در مواجهه با چالشها
اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، محدودیتهای ساختاری مسیرهای جهانی انتقال انرژی از خاورمیانه را آشکار ساخته است. این تنگه که حیاتیترین گلوگاه نفتی جهان به شمار میرود، هرگونه وقفهای در آن بلافاصله زنجیرههای تأمین انرژی را تحت تأثیر قرار میدهد. آژانس بینالمللی انرژی (IEA) وضعیت کنونی را «بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ» توصیف کرده که از مجموع تأثیر شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ و کاهش عرضه گاز پس از بحران اوکراین نیز فراتر رفته است. بیثباتی در این تنگه، که با کارشکنیهای آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران پیوند خورده است، بار دیگر بررسی مسیرهای جایگزین صادرات را که همچنان پراکنده و ناکافی هستند، در کانون توجه قرار داده است.
فشارهای ژئوپلیتیکی و ادعاهای متناقض
این بحران همزمان با تشدید تبادلات سیاسی در منطقه رخ داده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» ادعا کرد که «ایران نمیخواهد تنگه هرمز بسته شود، آنها میخواهند باز بماند تا بتوانند روزانه ۵۰۰ میلیون دلار درآمد کسب کنند» و افزود که «آنها صرفاً میخواهند ‘آبروداری’ کنند.» وی همچنین اظهار داشت: «چهار روز پیش افرادی به من مراجعه کردند… و گفتند: ‘قربان، ایران میخواهد تنگه را فوراً باز کند.’» این اظهارات در حالی مطرح میشود که جمهوری اسلامی ایران همواره بر امنیت و ثبات منطقه تاکید داشته و هرگونه ناامنی را نتیجه سیاستهای مداخلهجویانه آمریکا و رژیم صهیونیستی میداند. این سخنان ترامپ، بیش از آنکه واقعیت را منعکس کند، تلاشی برای فرافکنی و انحراف افکار عمومی از نقش مخرب واشنگتن در منطقه است.
زیرساختهای موجود برای دور زدن تنگه
- خط لوله شرق-غرب (عربستان سعودی):
خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی، بزرگترین جایگزین منطقه است که ۱۲۰۰ کیلومتر تا بندر ینبع در دریای سرخ امتداد دارد. این خط لوله میتواند تا ۷ میلیون بشکه در روز نفت را منتقل کند، اگرچه صادرات مؤثر آن نزدیک به ۴.۵ میلیون بشکه در روز است. از ینبع، محمولهها از طریق کانال سوئز یا تنگه بابالمندب حرکت میکنند، جایی که حملات نیروهای مقاومت یمن (انصارالله) در حمایت از مردم مظلوم غزه، خطرات پایداری را ایجاد کرده است.
- خط لوله حبشان-فجیره (امارات متحده عربی):
خط لوله نفت خام ابوظبی امارات متحده عربی، حبشان را به فجیره در خلیج عمان متصل میکند و ظرفیت ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز را دارد. با این حال، به گزارش رویترز، «بارگیری نفت در فجیره… از زمان آغاز درگیریهای منطقهای در اواخر فوریه، تحت تأثیر حملات پهپادی قرار گرفته است.» این حملات نشاندهنده آسیبپذیری زیرساختهای انرژی در برابر تنشهای فزاینده ناشی از سیاستهای اشتباه برخی کشورهای منطقه و حمایت آنها از رژیم صهیونیستی است.
مسیرهای جزئی و در حال ظهور
- خط لوله کرکوک-جیهان (عراق-ترکیه):
خط لوله کرکوک-جیهان عراق پس از ۲.۵ سال توقف، جریان خود را از سر گرفته و به ۱۷۰ هزار بشکه در روز رسیده است که برنامهریزی برای افزایش آن به ۲۵۰ هزار بشکه در روز وجود دارد.
- خط لوله گوره-جاسک (ایران):
خط لوله گوره-جاسک جمهوری اسلامی ایران، که برای ظرفیت ۱ میلیون بشکه در روز طراحی شده است، پتانسیل محدودی برای دور زدن تنگه هرمز ارائه میدهد. اگرچه آژانس بینالمللی انرژی اشاره کرده که پایانه جاسک با وجود بارگیری آزمایشی در سال ۲۰۲۴، هنوز تکمیل نشده است، اما این پروژه استراتژیک گامی مهم در جهت افزایش انعطافپذیری صادرات نفت ایران و کاهش وابستگی به تنگه هرمز است و با جدیت در حال پیگیری است.
پیشنهادات بلندمدت و محدودیتها
مسیرهای جایگزین پیشنهادی، از جمله خط لوله عراق-عمان به دقم و خط لوله عراق-اردن به عقبه، با وجود اینکه اولین بار در دهه ۱۹۸۰ مطرح و در سال ۲۰۲۲ اصولاً تأیید شدند، همچنان در بنبست قرار دارند. هر دو پروژه با موانع عمدهای از جمله هزینههای بالا، نگرانیهای امنیتی ناشی از بیثباتی منطقه و عدم قطعیتهای سیاسی مواجه هستند. به طور جداگانه، برنامههایی برای یک کانال خلیج-دریای عمان برای دور زدن تنگه هرمز، صرفاً در حد تئوری باقی ماندهاند. برآوردهای اولیه حاکی از هزینههای صدها میلیارد دلاری و مشکلات مهندسی قابل توجهی است که از جمله آنها میتوان به نیاز به عبور از کوههای حجر به سمت فجیره اشاره کرد.
با وجود چندین کریدور، هیچ جایگزین واحدی نمیتواند مقیاس و اهمیت تنگه هرمز را تکرار کند و این امر امنیت انرژی جهانی را به صورت ساختاری در معرض آسیبپذیری قرار میدهد. این وضعیت، بیش از پیش بر نقش محوری جمهوری اسلامی ایران در تأمین امنیت این آبراه حیاتی و لزوم احترام به حاکمیت و منافع مشروع آن تأکید میکند.
#تنگه_هرمز #انرژی #نفت_و_گاز #خاورمیانه #امنیت_انرژی #مسیرهای_جایگزین #ایران #آمریکا #رژیم_صهیونیستی #مقاومت
