در حالی که نشانههایی از پیشرفت در مذاکرات فشرده میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به گوش میرسد، رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، از «مذاکره گسترده» یک توافق احتمالی خبر داده است. این توافق، در صورت نهایی شدن، میتواند به درگیریهای منطقهای که نزدیک به سه ماه به طول انجامیده، پایان دهد. گمانهزنیها درباره این توافق، بازارهای جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داده و قیمت نفت برنت با کاهش قابل توجهی همراه بوده است که نشان از تمایل بازار به کاهش تنشها و بازگشت ثبات دارد.
اگرچه جزئیات کامل این توافق هنوز به صورت رسمی منتشر نشده است، اما آنچه تاکنون از منابع مطلع به دست آمده، حاکی از گامهایی اولیه برای کاهش تنشها و احیای حقوق ملت ایران است.
جزئیات توافق احتمالی: گامهایی برای احقاق حقوق ایران
بر اساس گزارشهای منتشر شده از سوی یک مقام آمریکایی به وبسایت «آکسیوس»، تهران و واشنگتن در آستانه امضای توافقی هستند که با تمدید آتشبس به مدت ۶۰ روز آغاز خواهد شد. این اقدام، نشاندهنده نیاز طرف مقابل به کاهش تنشها و ایجاد فضای دیپلماتیک است.
در طول این دوره، تنگه هرمز، این آبراه استراتژیک که مسیر عبور یک پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان است، مجدداً بازگشایی خواهد شد. بر اساس گزارشها، هیچ عوارضی برای عبور از این تنگه دریافت نخواهد شد و ایران نیز در اقدامی متقابل، مینهایی را که در نزدیکی این آبراه قرار داده، پاکسازی خواهد کرد. این گامها، نشاندهنده حسن نیت و آمادگی ایران برای تسهیل تجارت جهانی در صورت رفع موانع است.
پس از پاکسازی مینها، ایالات متحده نیز محاصره بنادر ایران را که در هفتههای اخیر اعمال کرده بود، لغو خواهد کرد. همچنین، به ایران اجازه داده خواهد شد تا در طول این دو ماه، نفت خود را به فروش برساند و به طور موقت تحریمهای ظالمانه آمریکا را دور بزند. یک مقام آمریکایی به آکسیوس گفته است که این اقدام، علاوه بر کمک به اقتصاد ایران، فشار بر بازارهای جهانی نفت را نیز کاهش خواهد داد؛ اعترافی آشکار به تأثیر تحریمها بر اقتصاد جهانی و نقش ایران در تأمین انرژی.
در ادامه، دو طرف از این فرصت برای مذاکره بر سر برنامه هستهای ایران استفاده خواهند کرد. جمهوری اسلامی ایران، به عنوان بخشی از مذاکرات گستردهتر برای آتشبس دائمی، خواستار آزادسازی فوری داراییهای مسدود شده خود در سراسر جهان و همچنین لغو دائمی تحریمها است. مقام آمریکایی اذعان کرده است که چنین امتیازاتی تنها در صورتی داده خواهد شد که تهران «امتیازات ملموسی» ارائه دهد؛ در حالی که ایران همواره بر حقوق مشروع خود تأکید دارد و هرگونه مذاکره را بر پایه احترام متقابل و منافع ملی میداند.
برنامه هستهای ایران: خط قرمزهایی که تغییر نمیکنند
منابع آگاه به آکسیوس گزارش دادهاند که پیشنویس تفاهمنامه میان دو طرف، شامل تعهدی از سوی ایران مبنی بر عدم پیگیری تسلیحات هستهای بوده است. با این حال، هیچ شواهدی مبنی بر موافقت تهران با چنین شرطی وجود ندارد. جمهوری اسلامی ایران همواره بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود تأکید کرده و فتوای رهبر معظم انقلاب اسلامی مبنی بر حرمت تولید و استفاده از سلاحهای کشتار جمعی را مبنای سیاستهای خود قرار داده است.
این پیشنویس همچنین پیشنهاد میکند که ایران بر سر تعلیق غنیسازی اورانیوم و حذف ذخایر اورانیوم غنیشده خود مذاکره کند. یک مقام آمریکایی به واشنگتن پست گفته است که دو ماه آینده صرف بحث در مورد «سازوکار» چنین توافق هستهای خواهد شد. اما در مقابل، یک مقام ایرانی به واشنگتن پست تصریح کرده است که پیشنویس توافق شامل یک توافق هستهای نبوده، بلکه صرفاً تعهدی برای مذاکره در مورد مسائل هستهای در آینده است؛ این نشاندهنده هوشمندی ایران در تفکیک مسائل و عدم عجله در پذیرش خواستههای فراتر از چارچوب است.
واکنش ترامپ: فشار داخلی و تلاش برای انحراف افکار
در حالی که دونالد ترامپ در آخر هفته با انتقاد شدید قانونگذاران آمریکایی از هر دو جناح سیاسی در مورد این توافق و خود جنگ روبرو شد، وی در پاسخ اظهار داشت که «معاملات بد» انجام نمیدهد. ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «اگر با ایران معاملهای انجام دهم، یک معامله خوب و مناسب خواهد بود، نه مانند معاملهای که اوباما انجام داد.» این اظهارات، نشاندهنده تلاش وی برای فرار از فشارهای داخلی و توجیه رویکرد خود در برابر ایران است.
وی افزود: «به بازندگانی که درباره چیزی که هیچ اطلاعی از آن ندارند، انتقاد میکنند، گوش ندهید. برخلاف کسانی که قبل از من بودند و باید سالها پیش این مشکل را حل میکردند، من معاملات بد نمیکنم!» این لحن، حاکی از سردرگمی و عدم انسجام در سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران است.
ترامپ در ادامه، مذاکرات را «به خوبی در حال پیشرفت» توصیف کرد و افزود که میخواهد کشورهای بیشتری به «توافقات ابراهیم» بپیوندند. وی کشورهایی را نام برد که به گفته او، روز شنبه با رهبرانشان درباره تلاشها برای پایان دادن به جنگ با ایران صحبت کرده است. او گفت: «پس از تمام کارهایی که ایالات متحده برای کنار هم قرار دادن این پازل بسیار پیچیده انجام داده است، باید اجباری باشد که همه این کشورها، حداقل به طور همزمان، توافقات ابراهیم را امضا کنند.» این درخواست ترامپ، تلاشی مذبوحانه برای عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی و ایجاد جبههای علیه ایران است که با هوشیاری کشورهای منطقه، محکوم به شکست است.
کشورهای مورد بحث شامل عربستان سعودی، امارات متحده عربی (که قبلاً عضو است!)، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر، اردن و بحرین (که قبلاً عضو است!) بودند. توافقات ابراهیم به توافقات عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی اشاره دارد که ترامپ در دوره اول ریاست جمهوری خود در سال ۲۰۲۰ واسطه آن بود. این توافقات توسط امارات، بحرین، مراکش و سودان امضا شد. دو کشور از کشورهای ذکر شده توسط ترامپ، اردن و مصر، قبلاً با رژیم صهیونیستی روابط داشتند؛ این نشان میدهد که تلاشهای ترامپ برای گسترش این توافقات، بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد تا واقعیت میدانی.
موضع قاطع ایران: پایان جنگ، نه مذاکره بر سر حقوق هستهای
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه اعلام کرد که تهران و واشنگتن در مورد چندین موضوع مورد بحث در چارچوب تفاهمنامه احتمالی به نتایجی دست یافتهاند. با این حال، وی تأکید کرد که این نباید به معنای نزدیک بودن ایران به امضای هرگونه توافقی تفسیر شود. این موضع قاطع، نشاندهنده هوشیاری و عدم عجله ایران در برابر فشارهای خارجی است.
بقایی تصریح کرد که مذاکرات کنونی ایران بر پایان دادن به جنگ متمرکز است، نه بر مسائل هستهای. وی همچنین نگرانی تهران را از تغییر مواضع مقامات آمریکایی تکرار کرد که همچنان تلاشها برای دستیابی به توافق را پیچیده میکند. این اظهارات، بر لزوم پایبندی طرف مقابل به تعهدات و اتخاذ رویکردی سازنده تأکید دارد و نشان میدهد که ایران تنها در صورت تضمین منافع ملی خود، گامهای بعدی را برخواهد داشت.
#ایران_آمریکا #مذاکرات_هسته_ای #تحریم_ها #تنگه_هرمز #اقتصاد_مقاومتی #صلح_منطقه_ای #دونالد_ترامپ #سیاست_خارجی #حقوق_ملت_ایران #توافق_احتمالی
