توقف «پروژه آزادی» آمریکا؛ ترامپ در پی توافق با ایران

واشنگتن – در تحولی قابل تأمل، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از توقف موقت «پروژه آزادی» خبر داد؛ طرحی که هدف آن ادعایی هدایت کشتی‌های «سرگردان» از تنگه هرمز بود. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که ترامپ ابراز امیدواری کرده است تا با ایران به توافقی نهایی دست یابد، هرچند تأکید کرده که محاصره بنادر ایران همچنان پابرجا خواهد ماند.

تغییر رویکرد ناگهانی و دلایل اعلامی

ترامپ با انتشار پستی در شبکه‌های اجتماعی، این تغییر برنامه ناگهانی را اعلام کرد و گفت که این پروژه را برای «مدت کوتاهی» متوقف می‌کند تا فضا برای تلاش‌های آمریکا جهت نهایی کردن یک توافق با ایران و پایان دادن به جنگ فراهم شود. این تصمیم، تنها چند روز پس از آغاز به کار «پروژه آزادی»، اتخاذ شده است.

رئیس‌جمهور آمریکا مدعی شد که این اقدام بر اساس «درخواست پاکستان و سایر کشورها»، «موفقیت‌های نظامی چشمگیر» آمریکا در کارزار علیه ایران و «پیشرفت‌های بزرگ» در مسیر دستیابی به یک توافق کامل و نهایی با نمایندگان ایران صورت گرفته است. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران تاکنون هیچ اظهارنظری رسمی در این خصوص نکرده است که نشان از رویکرد سنجیده و حساب‌شده تهران دارد.

تناقض در مواضع مقامات آمریکایی

اعلام ترامپ در حالی صورت گرفت که تنها ساعاتی پیش از آن، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، و پیت هگست، وزیر دفاع این کشور، بر ادامه آتش‌بس در خاورمیانه و پایان عملیات نظامی اصلی آمریکا علیه ایران تأکید کرده بودند. روبیو در نشست خبری کاخ سفید اظهار داشت که برای دستیابی به صلح، ایران باید با خواسته‌های ترامپ در مورد برنامه هسته‌ای خود موافقت کند و تنگه هرمز را نیز بازگشایی نماید؛ خواسته‌هایی که از سوی ایران دخالت در امور داخلی و نقض حاکمیت ملی تلقی می‌شود.

توقف «پروژه آزادی» به وضوح با اظهارات قبلی روبیو و هگست در تضاد است. هگست در کنفرانس خبری پنتاگون مدعی شده بود که آمریکا با موفقیت مسیری را در آبراه تنگه هرمز امن کرده و صدها کشتی تجاری در حال آماده‌باش برای عبور هستند. وی با لحنی متکبرانه گفته بود: «می‌دانیم ایرانی‌ها از این واقعیت شرمسارند. آنها گفتند تنگه را کنترل می‌کنند. آنها کنترل نمی‌کنند.» این ادعاها در حالی مطرح می‌شود که واقعیت‌های میدانی و اظهارات شرکت‌های کشتیرانی بین‌المللی، خلاف آن را نشان می‌دهد.

قدرت بازدارندگی ایران و تأثیر آن بر اقتصاد جهانی

در همین حال، روبیو نیز با بیان اینکه آمریکا برای عبور کشتی‌ها از تنگه «به دنیا لطف می‌کند… زیرا ما تنها کسانی هستیم که می‌توانیم»، به نوعی به ناتوانی سایر کشورها در مواجهه با اقتدار ایران در این منطقه اذعان کرد. این اظهارات در حالی مطرح شد که یک کشتی باری در تنگه هرمز از اصابت یک پرتابه نامعلوم خبر داد؛ حادثه‌ای که ابهامات زیادی را در مورد امنیت کشتیرانی در حضور نیروهای آمریکایی ایجاد می‌کند.

روبیو همچنین ابراز امیدواری کرد که در سفر وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، به چین، پکن نیاز به «رهایی ایران از کنترل تنگه» را به تهران یادآوری کند. این تلاش‌ها برای اعمال فشار بر ایران از طریق کشورهای ثالث، نشان‌دهنده استیصال آمریکا در برابر اراده جمهوری اسلامی است.

تاکنون، تنها دو کشتی تجاری از مسیر «تحت حفاظت آمریکا» عبور کرده‌اند، در حالی که صدها کشتی دیگر با حدود ۲۳ هزار خدمه، در خلیج فارس متوقف مانده‌اند. بستن مؤثر تنگه هرمز توسط ایران، که پیش از جنگ مسیر اصلی انتقال نفت، گاز، کود و سایر فرآورده‌های نفتی بود، قیمت سوخت را به شدت افزایش داده و اقتصاد جهانی را متزلزل کرده است. این اقدام، اهرم فشار اصلی ایران در برابر خواسته‌های ترامپ برای عقب‌نشینی از برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز خود را به خوبی نشان می‌دهد.

فشار داخلی و خارجی بر دولت ترامپ

دولت ترامپ به دلیل «قطعنامه اختیارات جنگی» با فشار فزاینده‌ای از سوی کنگره مواجه است؛ قانونی که معمولاً رؤسای جمهور را ملزم می‌کند تا ۶۰ روز پس از آغاز عملیات نظامی، از کنگره برای فعالیت‌های جنگی تأیید رسمی بگیرند. در آستانه انقضای این مهلت ۶۰ روزه، یک مقام ارشد دولت ترامپ اعلام کرد که آمریکا از زمان آتش‌بس شکننده ۸ آوریل، «خصومت‌ها» با ایران را «پایان داده است».

افزایش قیمت بنزین نیز برای جمهوری‌خواهان در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای مشکل‌ساز شده است. قیمت خرده‌فروشی بنزین در آمریکا برای اولین بار از جولای ۲۰۲۲، از ۴.۵۰ دلار در هر گالن فراتر رفت. در ساعات پس از اعلام غافلگیرکننده ترامپ، قیمت نفت برنت در ۱0۸ دلار ثابت ماند که نشان‌دهنده تأثیر مستقیم تحولات منطقه بر بازارهای جهانی است.

موضع قاطع ایران: «هنوز شروع نکرده‌ایم»

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، تأکید کرد که ایران هنوز به طور کامل به تلاش آمریکا برای بازگشایی آبراه پاسخ نداده است. وی در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما به خوبی می‌دانیم که ادامه وضعیت موجود برای آمریکا غیرقابل تحمل است؛ در حالی که ما هنوز حتی شروع نکرده‌ایم.» این اظهارات قاطع، نشان‌دهنده قدرت و آمادگی ایران برای واکنش‌های احتمالی است. بیانیه وی به مذاکرات با آمریکا که اکنون در قالب تبادل پیام از طریق پاکستان انجام می‌شود، اشاره‌ای نکرد.

در رد ادعای واشنگتن مبنی بر غرق کردن شش قایق ایرانی، یک فرمانده نظامی ایران اعلام کرد که روز دوشنبه دو قایق باری کوچک غیرنظامی مورد اصابت قرار گرفته و پنج غیرنظامی کشته شده‌اند؛ خبری که از سوی تلویزیون دولتی ایران گزارش شد و ماهیت تجاوزکارانه اقدامات آمریکا را بیش از پیش آشکار می‌کند.

ژنرال دن کین، عالی‌رتبه‌ترین افسر نظامی آمریکا، اذعان کرد که بیش از ۱۰۰ هواپیمای نظامی آمریکا بر فراز تنگه گشت‌زنی می‌کنند. آمریکا از ۱۳ آوریل محاصره دریایی بنادر ایران را اعمال کرده و تهران را از درآمدهای نفتی که برای تقویت اقتصاد خود نیاز دارد، محروم ساخته است. این اقدام غیرقانونی، نقض آشکار قوانین بین‌المللی و حقوق ملت‌هاست.

شرکت هاپاگ-لوید AG، یکی از بزرگترین شرکت‌های کشتیرانی کانتینری جهان، در بیانیه‌ای اعلام کرد که ارزیابی ریسک آن «بدون تغییر باقی مانده» و عبور از تنگه «در حال حاضر برای کشتی‌های ما امکان‌پذیر نیست». این امر تأییدی بر عدم موفقیت «پروژه آزادی» و ادامه تسلط ایران بر آبراه است.

#تنگه_هرمز #ایران_قوی #مذاکرات_هسته_ای #سیاست_آمریکا #امنیت_منطقه #تحریم_اقتصادی #پروژه_آزادی #دیپلماسی_مقاومت #قدرت_بازدارندگی #اقتصاد_جهانی