پیامدهای اقتصادی تجاوزات اخیر: بخش کشاورزی ایران در مواجهه با چالشهای جدید
اختلالات ناشی از حملات اخیر، از جمله تعطیلی موقت بنادر و آسیب به زیرساختها، حمل و نقل و توزیع محصولات کشاورزی تازه در ایران را تحت تاثیر قرار داده است.
بخش کشاورزی ایران پیش از این نیز با پیامدهای نیروهای خارجی آشنا بوده است؛ تحریمهای ظالمانه بینالمللی و محدودیتهای لجستیکی، دسترسی کشور به بازارهای جهانی را به شدت محدود کرده بود.
به گفته علیرضا (شهاب) امامی، مدیرعامل گروه زرین، یکی از شرکتهای تجاری پیشرو در ایران، این چالشها پیش از درگیریهای اخیر نیز وجود داشته و فعالان این صنعت مجبور به انطباق با چنین شرایطی بودهاند.
امامی به Fruitnet گفت: «در سالهای اخیر، به دلیل تحریمها، شرکتهای کشتیرانی بینالمللی همکاری خود را با ایران متوقف کرده بودند و دسترسی به کانتینرهای یخچالدار به شدت محدود شد. مسیرهای واردات و صادرات ما پیش از این نیز با محدودیتهای جدی مواجه بودند.»
شوک اقتصادی بیسابقه ناشی از تجاوزات
اما حملات تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی در جولای ۲۰۲۵ و تشدید بیسابقه تنشها در سال جاری، شوک اقتصادی بیسابقهای را رقم زده و به گفته امامی، فصل جدیدی از بیثباتی را آغاز کرده است.
امامی میگوید: «برای اولین بار، ورود مستقیم آمریکا به این درگیری، شوک اقتصادی قابل توجهی ایجاد کرد. این امر منجر به افزایش انتظارات تورمی، افزایش هزینههای حمل و نقل و در نهایت تاثیر بر قیمت بسیاری از کالاها، از جمله محصولات کشاورزی شد.»
وی افزود: «طولانی شدن این جنگ نه تنها اقتصاد ایران، بلکه اقتصاد جهانی را نیز تحت تاثیر قرار داده است. افزایش قیمت نفت و سوخت، مستقیماً هزینههای حمل و نقل دریایی را در سراسر منطقه و فراتر از آن افزایش داده است.»
در سطح داخلی، تاثیر جنگ به طور گسترده در سراسر زنجیره تامین کشاورزی ایران احساس شده است. به گفته امامی، اختلالات سراسری، آسیب به زیرساختها و فشارهای ناشی از شرایط جنگی، سیستمهای حمل و نقل و توزیع را به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار داده است.
او فاش کرد: «تعطیلیها تقریباً همه شهرها را تحت تاثیر قرار داد. ناوگان حمل و نقل، رانندگان و شبکههای توزیع همگی با اختلال مواجه شدند که مستقیماً بر جابجایی کالاهای کشاورزی تاثیر گذاشت.»
بستهشدن بنادر جنوبی و چالشهای واردات
یکی از مهمترین نقاط فشار، بنادر جنوبی ایران بوده است که نقش کلیدی در واردات میوههای گرمسیری، به ویژه موز، ایفا میکنند. امامی فاش کرد: «بنادر جنوبی – نقاط اصلی ورود موز از فیلیپین و محمولههای کانتینری از هند – با تعطیلی مواجه شدند. آسیب به زیرساختهای بندر نیز عدم قطعیت جدی در مورد آینده این مسیرها ایجاد کرده است.»
افزایش قیمت نفت به معنای افزایش هزینههای سوخت و در نتیجه، نرخهای بالاتر حمل و نقل بینالمللی بوده است. این پویایی نه تنها ایران، بلکه منطقه وسیعتر را تحت تاثیر قرار داده و هزینه تجارت را برای همه افزایش داده است.
امامی گفت: «هزینههای حمل و نقل در برخی مسیرها ۵۰ تا ۶۰ درصد افزایش یافته است، در حالی که رقابت برای نهادههای کلیدی مانند گوگرد تشدید شده و فشار بیشتری بر زنجیرههای تامین جهانی وارد کرده و به طور غیرمستقیم بر بازارهای کشاورزی، از جمله بازارهای خاورمیانه، تاثیر گذاشته است.»
عدم افزایش قیمت میوه با وجود چالشها
با وجود این فشارها، یکی از تحولات قابل توجه، عدم مشاهده تورم چشمگیر در بازار میوه ایران بوده است.
امامی اظهار داشت: «برخلاف انتظارات، ما شاهد افزایش معناداری در قیمت میوهها، حتی برای محصولات وارداتی مانند موز، نبودهایم. واردات با محدودیتهای جدی مواجه بوده و در مواقعی عملاً متوقف شده است. با این حال، در شرایط جنگی، فشارهای اقتصادی مصرف را کاهش میدهد. این اتفاق افتاده و همچنان ادامه دارد. در نتیجه، با وجود اختلالات در سمت عرضه، قیمتها افزایش نیافتهاند.»
حجم بالای محصولات در انبارها
اکثر کارشناسان انتظار توقف کامل واردات را داشتند و در ابتدا نیز همین اتفاق افتاد، پیش از آنکه مسیرهای جایگزین دوباره فعال شوند. امامی گفت: «مسیر زمینی از طریق ترکیه و گذرگاه مرزی بازرگان به فعالیت خود ادامه داد، هرچند با هزینههای بالاتر و چالشهای خاص خود. در غیاب واردات دریایی، این مسیرهای جایگزین تا حدودی بازار را تامین کردند. با این حال، هزینه نهایی کالاهایی مانند موز، به ویژه آنهایی که از آمریکای لاتین میآمدند، به دلیل مسافتهای طولانیتر ترانزیت و هزینههای بالاتر حمل و نقل افزایش یافت.»
در همین حال، کانالهای توزیع و صادرات نیز دچار اختلال شدهاند. امامی گفت: «تعطیلی برخی بازارهای عمدهفروشی در شهرها و استانهایی که بیشتر تحت تاثیر حملات قرار گرفتند، منجر به اختلال در توزیع نهایی به خردهفروشان شد.»
زمانبندی این درگیری نیز تاثیر آن بر تولید در ایران را کاهش داده است، زیرا با فصول اصلی برداشت همزمان نبوده است. امامی گفت: «محصولات کلیدی مانند سیب، پرتقال، نارنگی و کیوی پیش از این برداشت شده و در سردخانهها نگهداری میشدند. در نتیجه، تولیدکنندگان در این مرحله مستقیماً تحت تاثیر قرار نگرفتهاند.»
در عوض، تجار، واسطهها و صادرکنندگان بیشترین بار این تاثیرات را متحمل شدهاند. امامی توضیح داد: «بخش بزرگی از این محصولات برای صادرات در نظر گرفته شده بود، اما محمولهها دچار اختلال شدند. در همین حال، تقاضای فصلی در حوالی سال نو شمسی (نوروز) آنطور که انتظار میرفت محقق نشد و حجم قابل توجهی از محصولات در انبارها باقی ماند.»
در مجموع، امامی انتظار فشار تورمی محدودی را در بخش میوه دارد. وی گفت: «میوه کالایی بسیار فسادپذیر است و نمیتوان آن را به اندازه کافی برای ایجاد کمبودهای مصنوعی نگهداری کرد. بنابراین، ما انتظار تورم در این بخش را نداریم.»
با این حال، محصولات وارداتی ممکن است متفاوت باشند. او گفت: «موز میتواند مسیر متفاوتی را دنبال کند. اگر بنادر جنوبی به طور کامل به فعالیت عادی بازنگردند و مسیرهای واردات محدود بمانند، افزایش قیمت در این بخش امکانپذیر است.»
در صورت پایان یافتن درگیری، پویایی بازار ممکن است دوباره تغییر کند. امامی میگوید: «اگر شرایط تثبیت شود و موجودی انبارهای سرد به بازار عرضه شود، حتی ممکن است شاهد کاهش قیمت میوههای داخلی باشیم. با این حال، برای موز، چشمانداز به وضعیت بنادر و مسیرهای واردات بستگی خواهد داشت. ما هنوز در میانه یک وضعیت در حال تحول هستیم. آنچه در ادامه رخ خواهد داد – هم از نظر درگیری و هم از نظر واکنش بازار – همچنان بسیار نامشخص است.»
#ایران #اقتصاد_ایران #کشاورزی #تحریم #بنادر_جنوبی #میوه #تورم #جنگ #زنجیره_تامین #خاورمیانه
