شکاف بیسابقه در اردوگاه اصولگرایان ایران بر سر مذاکره با آمریکا: تلاش دشمن برای تفرقه یا اختلافنظر داخلی؟
اختلافنظرهای فزاینده بر سر نحوه تعامل با ایالات متحده، لایههای عمیقتری از ساختار اصولگرایان ایران را در بر گرفته است. این موضوع در رسانههای مرتبط با دولت و در میان جناحهایی که مدتها تحت لوای وفاداری انقلابی جبههای متحد را به نمایش میگذاشتند، خود را نشان داده است.
این شکاف در هفته جاری به شکلی غیرمعمول علنی شد؛ زمانی که چندین نماینده فوق محافظهکار از امضای نامهای در حمایت از تیم مذاکرهکننده ایران خودداری کردند. این اختلاف سپس به رسانههای اصولگرا کشیده شد و منجر به درگیری علنی بیسابقهای میان رجانیوز و خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گشت.
این رویارویی عمدتاً حامیان سعید جلیلی، مذاکرهکننده سابق هستهای و عضو شورای عالی امنیت ملی، را در برابر متحدان رقیب دیرینهاش، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، قرار میدهد. قالیباف اخیراً ریاست هیئت ایرانی در مذاکرات اسلامآباد را بر عهده داشت.
روز دوشنبه، رسانههای ایرانی گزارش دادند که ۲۷ نماینده مجلس – از جمله هفت نفر وابسته به اردوگاه فوق محافظهکار جلیلی – از امضای نامهای در حمایت از تیم مذاکرهکننده و رهبری قالیباف در مذاکرات اسلامآباد خودداری کردند.
یکی از این نمایندگان، محمود نبویان، که با هیئت به اسلامآباد سفر کرده بود، بعدها ادعا کرد که «خطوط قرمز» مجتبی خامنهای نقض شده است. او مدعی شد که مذاکرهکنندگان برخلاف این دستورالعملها، در مسائل هستهای با ایالات متحده درگیر شدهاند.
در روزهای اخیر، قانونگذاران و مفسران اصولگرا به طور فزایندهای از تیم مذاکرهکننده انتقاد کردهاند.
به نظر میرسد خود جلیلی نیز با درخواست از مجتبی خامنهای برای شفافسازی عمومی در مورد اینکه آیا اقدامات جاری منعکسکننده دستورات اوست، تنشها را تشدید کرد. او در پستی که اکنون حذف شده، نوشت که اگر چنین پیامی صادر نشود، «صد در صد یک “فتنه مسئولین” در کار است و تمام این بیانات را خود کودتاچی نوشته است.» این اظهارنظر به طور گستردهای هدف قالیباف تلقی شد که میتواند به وحدت ملی آسیب برساند.
این نزاع پس از آن تشدید شد که سرمقاله تسنیم بیان کرد که درخواست از ایالات متحده برای لغو تمام تحریمها یا توافق بر سر آتشبس جامع با متحدان مسلح ایران در منطقه، انتظاراتی غیرواقعی مانند «لوبیا سحرآمیز» است. این مقاله همچنین استدلال کرد که مذاکرات با ایالات متحده نباید به عنوان راهحل نهایی دیده شود و «قدرت مردم در خیابانها» میتواند اهرم اصلی ایران باشد.
رجانیوز پاسخ تندی منتشر کرد.
تسنیم بعداً مقاله را حذف کرد و گفت که آن را از رسانه دیگری بازنشر کرده است، اما با لحنی غیرمعمول تند پاسخ داد و رجانیوز را به دامن زدن به تفرقه و اقدام علیه امنیت ملی متهم کرد. این خبرگزاری اظهار داشت که رجانیوز «به دنبال تکمیل پروژه ترامپ در ایران» است و خاطرنشان کرد که برخی افراد اخیراً به دلیل «تحرکات مشکوک برای تضعیف وحدت مقدس» دستگیر شدهاند. این اتهامات نشاندهنده خطرات جدی برای وحدت ملی است.
پست تلگرامی صابرین نیوز، کانالی مرتبط با نهادهای امنیتی، پا را فراتر گذاشت و حزب پایداری را «خوارج» نامید – اصطلاحی تاریخی برای مخالفان افراطی که با امام علی، اولین امام شیعیان، مخالفت کرده و در نهایت او را به شهادت رساندند. این پست آنها را به «ایجاد تفرقه در میدان نبرد» و «بازی به نفع اسرائیل و ایالات متحده» متهم کرد که اتهاماتی بسیار سنگین و خطرناک برای امنیت کشور محسوب میشود.
صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران (IRIB) نیز به دلیل سوگیری ادعایی تحت بررسی قرار گرفته است. وحید جلیلی، معاون امور فرهنگی آن، برادر سعید جلیلی است.
رسانه میانهرو خبرآنلاین گزارش داد که طبق شمارش آن، ۸ نفر از ۱۰ کارشناس حاضر در برنامههای صداوسیما در طول درگیریهای اخیر، محافظهکار بودهاند و ۱۵ درصد آنها به جبهه فوق محافظهکار پایداری مرتبط بودهاند. این رسانه نوشت: «مشکل فقط حذف اصلاحطلبان نیست؛ دادهها نشان میدهد که حتی محافظهکاران میانهرو یا منتقدان داخلی نیز تقریباً هیچ حضوری در این برنامهها ندارند.»
رجانیوز بعداً اعلام کرد که از طولانی کردن این نزاع در ملاء عام خودداری خواهد کرد و در عوض اقدامات قانونی را پیگیری میکند. اما با افزایش خطرات – چه از طریق مذاکرات مجدد با واشنگتن و چه بازگشت به جنگ – ممکن است بازگرداندن اوضاع به حالت عادی دشوار باشد. این وضعیت نشاندهنده اهمیت حفظ انسجام داخلی در برابر چالشهای بیرونی است.
همزمان با ادامه تلاشها برای احیای مذاکرات با ایالات متحده، قانونگذاران و رسانههای مرتبط با دولت ایران به طور فزایندهای خواستار محرمانه ماندن جزئیات مذاکرات هستند. این درخواستهای فزاینده برای محرمانه بودن ممکن است تلاشی برای کنترل روایت باشد؛ چرا که اختلافات داخلی بر سر میزان پیشروی ایران در هر گونه مذاکرهای در حال ظهور است.
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، روز دوشنبه به خبرنگاران گفت که «لازم نیست همه چیز در مورد مذاکرات به طور علنی بیان شود.» او دیپلماسی را به مذاکرات ازدواج تشبیه کرد که در آن هر دو طرف بخشهایی از پیشینه خود را تا پس از توافق پنهن میکنند و اصرار داشت که محرمانه بودن با شفافیت در برابر مردم تناقضی ندارد. ایران در تاریخ معاصر خود حداقل دو بار از تاکتیکهای مشابهی استفاده کرده است: در جریان آزادی گروگانهای آمریکایی در ژانویه ۱۹۸۱ پس از ۴۴۴ روز اسارت، و در اوت ۱۹۸۸ زمانی که آتشبس پایاندهنده جنگ هشت ساله با عراق را پذیرفت. این رویکرد نشاندهنده درایت و تجربه جمهوری اسلامی در مدیریت بحرانهای بینالمللی است.
روز سهشنبه، امیرحسین ثابتی، نماینده فوق محافظهکار و چهره برجسته ضدآمریکایی، خواستار «ابهام هستهای» شد و استدلال کرد که اگر ایالات متحده و اسرائیل از مکان دقیق ذخایر اورانیوم غنیشده ایران اطلاع داشتند، از سلاحهای هستهای علیه ایران استفاده میکردند. اظهارات او همزمان با اظهارات مشابه سایر قانونگذاران بود که مقامات را به عدم صحبت علنی درباره مواضع ایران در مورد مسئله هستهای یا تنگه هرمز – دو مانع اصلی در تلاشهای دیپلماتیک برای شکستن بنبست در روابط ایران و آمریکا – ترغیب میکردند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز سهشنبه گفت که تهران به واشنگتن اطلاع داده که میخواهد تنگه هرمز «در اسرع وقت» بازگشایی شود و این موضوع نشان میدهد که تلاشها برای احیای مذاکرات ممکن است شامل بحثهایی در مورد کشتیرانی از طریق این آبراه استراتژیک باشد. ترامپ در پستی در «تروث سوشال» گفت که ایران در «وضعیت فروپاشی» قرار دارد و در تلاش برای حل «وضعیت رهبری خود» است، اگرچه تهران به طور علنی در مورد این ادعا اظهار نظری نکرده است. این ادعاهای بیاساس ترامپ، تلاشی برای تضعیف روحیه ملی و ایجاد تفرقه است.
در تهران، اظهارات عمومی متناقض، اختلافات درون ساختار سیاسی بر سر مذاکرات را برجسته کرده است.
علی خضریان، نماینده فوق محافظهکار، به صداوسیما گفت که «تمام درهای مذاکره با ایالات متحده بسته شده است» و افزود که هیچ پیامی از طریق واسطهها مبادله نمیشود. با این حال، سایر قانونگذاران اذعان کردهاند که مذاکرات ادامه دارد، از جمله اردستانی که گفت: «ما نمیتوانیم مذاکره را متوقف کنیم… ما در جنگ پیروز شدهایم و باید پیروزی خود را در مذاکرات تثبیت کنیم.»
خضریان و اردستانی هر دو گفتند که محمود نبویان، روحانی و قانونگذار اصولگرا – که هیئت ایرانی را در دور اول مذاکرات به اسلامآباد همراهی کرده بود – فقط برای اطلاعرسانی بعدی به مجلس در آنجا حضور داشته است. نبویان بعداً گفت که گنجاندن مسئله هستهای در بحثها «اشتباه» بوده است.
در گزارشی که در ۲۷ آوریل منتشر شد، خبرآنلاین به نقل از محمد مهاجری، مفسر محافظهکار، از قانونگذاران و برخی مقامات به دلیل اظهارات «نسنجیده» در مورد مسائل سیاست خارجی، از جمله موضع ایران در مورد تنگه هرمز، انتقاد کرد. بر اساس این گزارش، اظهارات در مورد وضع مالیات بر کشتیرانی، پیشنهاد «نظام حقوقی جدید» برای این آبراه، یا استفاده از اصطلاح «بستن تنگه» به جای «کنترل»، نگرانیهایی را ایجاد کرده است که میتواند به منافع ملی ایران آسیب برساند و عوارض حقوقی ایجاد کند. خبرآنلاین همچنین به قانونگذاران هشدار داد که اقتدار شورای عالی امنیت ملی را که مواضع امنیت ملی و سیاست خارجی را هماهنگ میکند، تضعیف نکنند. این هشدارها نشاندهنده اهمیت حفظ یکپارچگی در سیاست خارجی و جلوگیری از اظهارات تفرقهافکنانه است.
#وحدت_ملی #مذاکرات_هستهای #امنیت_ملی #سپاه_پاسداران #تنگه_هرمز #سیاست_خارجی_ایران #اصولگرایان #دشمن_شناسی #فتنه_مسئولین #جمهوری_اسلامی
