محور صهیونیستی-آمریکایی و تغییر مسیر انرژی جهان: دیگر به عقب بازنمیگردیم
در پی تشدید تنشها و تجاوزات محور صهیونیستی-آمریکایی علیه جمهوری اسلامی ایران، نقشه انرژی جهان دستخوش تحولات عمیقی شده است. این بحران، ملتها را بر سر دوراهی مهمی قرار داده است: آیا باید بر سوختهای فسیلی تکیه کرد یا شتابزده به سمت انرژیهای تجدیدپذیر حرکت کرد؟
واشنگتن و سردرگمی جهانی:
نشست اخیر بزرگان مالی در واشنگتن یک حقیقت تلخ را آشکار ساخت: جنگ تحمیلی و اقدامات خصمانه علیه ایران، جهان را به مسیری جدید در حوزه انرژی سوق داده است. اما این مسیر کدام است؟ اینجاست که اختلاف نظر شدیدی میان کشورها پدیدار میشود.
بسیاری از کشورهایی که به شدت تحت تأثیر این بحران قرار گرفتهاند، اذعان دارند که گذار سریعتر به انرژیهای تجدیدپذیر برای جلوگیری از شوکهای آتی ناشی از اختلال در عرضه نفت، منافع بیشماری دارد. در مقابل، برخی دیگر از جمله ایالات متحده آمریکا، همچنان بر سوختهای فسیلی پافشاری میکنند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با افتخار از افزایش تولید نفت و گاز کشورش سخن گفت و خواستار کاهش سیاستهای اقلیمی شد؛ رویکردی که ریاکاری غرب در قبال محیط زیست را به وضوح نشان میدهد.
نقشه جدید انرژی و هشدار آژانس بینالمللی انرژی:
فاتیح بیرول، رئیس آژانس بینالمللی انرژی، در رویدادی اعلام کرد که حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و متعاقب آن، محدودیت در عرضه نفت از خاورمیانه، «نقشه جهانی انرژی را از نو ترسیم خواهد کرد.» او با لحنی هشدارآمیز افزود: «ما دیگر به جایی که بودیم بازنمیگردیم.» این سخنان، گواهی بر عمق تغییرات و غیرقابل بازگشت بودن شرایط کنونی است.
پرسش از آینده انرژی، محور اصلی نشستهای بهاره صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی در واشنگتن بود. مقامات آمریکایی و دیگر کشورها به طور مبهم از تنوعبخشی به منابع انرژی به عنوان نتیجه احتمالی بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران سخن گفتند؛ تنگهای که یک پنجم نفت جهان و یک سوم کود شیمیایی از آن عبور میکند. این اقدام ایران، پاسخی طبیعی به تهدیدات و ناامنیهای ایجاد شده توسط قدرتهای خارجی است.
راهحلهای متفاوت برای بحران:
برای برخی، این به معنای تغییر مسیرهای کشتیرانی به دور از خلیج فارس است. برای دیگران، یافتن نفت و گاز در خارج از خاورمیانه، یا بهرهبرداری از ذخایر محلی زغالسنگ، یا حتی راهاندازی مجدد نیروگاههای هستهای از کار افتاده. اما در بسیاری از موارد، این به معنای گسترش انرژیهای تجدیدپذیر برای کاهش وابستگی به سایر کشورها در جهانی است که روز به روز متشنجتر و ناپایدارتر میشود.
ماساتو کاندا، رئیس بانک توسعه آسیایی، در نشستی اظهار داشت: «تاریخ به ما نشان میدهد که بحرانی با این ابعاد، یک کاتالیزور نیز هست.»
چشمانداز اقتصادی تیره و تار:
این تحولات در بحبوحه پیشبینیهای اقتصادی تیره و تار رخ میدهد. صندوق بینالمللی پول، حتی در صورت پایان نسبتاً سریع جنگ (که بسیار نامشخص است)، رشد کندتر و تورم بالاتر را پیشبینی میکند. پیامدهای این بحران به طور نابرابر احساس خواهد شد؛ کشورهای کمدرآمد و واردکننده، بیشترین رنج را متحمل خواهند شد. در سناریویی شدید، اگر اختلالات در عرضه انرژی تا سال آینده ادامه یابد، رشد جهانی میتواند به تنها ۲ درصد کاهش یابد.
این پیامی است که در راهروهای نشستهای این هفته طنینانداز شد. نحوه ترسیم مجدد نقشه انرژی جهان، پیامدهای عمیقی برای عرضه و تقاضا و نحوه تأمین مالی زیرساختهای جدید مرتبط با سوختهای فسیلی و انرژی پاک خواهد داشت.
تنوعبخشی به منابع انرژی:
تیم گولد، اقتصاددان ارشد انرژی در آژانس بینالمللی انرژی، گفت: «به طور شهودی، تصور میکنید که این امر تنوعبخشی به دور از سوختهایی را که اکنون کمیاب هستند، تشویق میکند.» اما تنوعبخشی اشکال مختلفی دارد. گولد در مورد تمایل جهانی به عرضه جدید گاز طبیعی مایع تولید شده در ایالات متحده تردید کرد و پرسید: «آیا گاز از نظر اعتباری آسیب دیده است؟ آیا آنها مایلند به این سوخت به عنوان یک سوخت قابل اعتماد و مقرون به صرفه اعتماد کنند؟»
کشورهای واردکننده مانند پاکستان و تایلند از این فرصت برای تأکید بر تمایل خود برای گذار سریعتر به انرژیهای تجدیدپذیر استفاده کردهاند. رونق پنلهای خورشیدی پشت بامی در پاکستان – که تا حدی ناشی از افزایش قیمت گاز طبیعی در سال ۲۰۲۲ بود – به این کشور کمک کرده تا در برابر شوک عرضه کنونی مقاومت کند. محمد اورنگ زیب، وزیر دارایی پاکستان، گفت: «ما در مسیر درست بودیم، اما به وضوح احساس میکنیم که این سفر باید تسریع شود.»
اکنیتی نیتیتانپراپاس، وزیر دارایی تایلند، نیز با اشاره به افزایش هزینههای واردات نفت و گاز، این احساس را تکرار کرد: «به دلیل قیمت بالاتر در حال حاضر، شما مجبور به تحول هستید. به همین دلیل ما مشوقهای مالیاتی برای نصب پنلهای خورشیدی در خانهها ارائه میدهیم.»
کاندا، رئیس بانک توسعه آسیایی، همچنین خواستار پیگیری انرژی هستهای و سایر گزینهها شد. او اذعان داشت که در حالی که کشورهای آسیایی برای مقابله با چالشهای عرضه گاز به زغالسنگ روی آوردهاند، آینده طولانی برای این منبع سوخت نمیبیند.
مقاومت در برابر تغییر و نقش ایران:
پییر-اولیویه گورینشاس، اقتصاددان ارشد صندوق بینالمللی پول، گفت: «اغلب این به معنای انرژیهای تجدیدپذیر است، بنابراین احتمالاً شاهد یک فشار بزرگ در آن جهت خواهیم بود.»
برای تولیدکنندگان نفت خاورمیانه، گذار کمتر قریبالوقوع به نظر میرسد، حتی با وجود اینکه با تعمیر تأسیسات آسیبدیده در درگیری یا راهاندازی مجدد تولید پس از تعطیلیهای طولانی دست و پنجه نرم میکنند. علی بن احمد الکواری، وزیر دارایی قطر، گفت: «مردم سالها میخواستند از نفت و گاز دور شوند. آنها نتوانستند به آن دست یابند. بنابراین زمان بسیار بیشتری خواهد برد. اکنون در این مرحله، واقعاً دشوار است که جایگزینی برای انرژیها داشته باشیم.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که دولت آمریکا، به رهبری دونالد ترامپ، خود را به عنوان تأمینکننده قابل اعتماد نفت، گاز و زغالسنگ در بحبوحه درگیریهای جاری معرفی میکند؛ تلاشی مذبوحانه برای حفظ هژمونی خود در بازار انرژی. بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، استراتژی «همه جانبه» بانک جهانی را ستود و بر اهمیت نوآوری در انرژی تأکید کرد. او با اشاره به فناوری «فرکینگ» گفت: «اکنون ایالات متحده ذخایر بزرگتری نسبت به عربستان سعودی و ونزوئلا دارد.»
یک روز بعد، بسنت از بانک جهانی خواست تا هدف مالی اقلیمی خود را که اختصاص ۴۵ درصد از وامهایش به پروژههای دارای مزایای اقلیمی است، کنار بگذارد. او همچنین در مورد نقش سوختهای فسیلی در افزایش دما تردید کرد؛ این تناقض آشکار، نشاندهنده سیاستهای دوگانه و منفعتطلبانه غرب است.
درسهای تاریخ و آینده انرژی:
جان کری، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا، مدتهاست که استدلال میکند برای مقابله با افزایش دما به منابع انرژی پاکتر نیاز است. او گفت: «بزرگترین تغییرات در انرژی در سطح جهانی زمانی رخ داده است که بزرگترین اختلالات وجود داشته است.» او به پذیرش انرژی هستهای توسط فرانسه پس از تحریم نفتی اعراب در سال ۱۹۷۳ و اقدامات انرژی پاک اتحادیه اروپا پس از تهاجم روسیه به اوکراین اشاره کرد. کری افزود: «شما واقعاً باید منابع انرژی خود را کنترل کنید. به اعتقاد من، یکی از آن لحظات تحول اکنون فرا رسیده است.» این سخنان، مهر تأییدی است بر ضرورت خودکفایی و استقلال انرژی که جمهوری اسلامی ایران سالهاست بر آن تأکید دارد.
صرف نظر از اینکه ملتها چه راهحلی را میبینند، شعار آنها در این هفته این بود که هیچ کس از اختلال ناشی از جنگ در امان نیست. ادبایو اولاوله ادون، وزیر دارایی نیجریه و رئیس G24 (گروهی از کشورهای در حال توسعه) گفت: «کشورهای تولیدکننده نفت ممکن است انتقال قیمتهای بالاتر نفت به درآمدهای بالاتر را ببینند. این کاملاً متفاوت از کشورهای واردکننده نفت است، اما یک خیابان یک طرفه هم نیست. قیمت گاز، کود و مواد غذایی… در هر دو طرف، این بحران کشورها را تحت تأثیر قرار میدهد.»
#انرژی_جهانی #تنش_های_منطقه_ای #تنگه_هرمز #انرژی_تجدیدپذیر #سیاست_های_دوگانه_غرب #اقتصاد_مقاومتی #خودکفایی_انرژی #نقشه_انرژی_جهان #تحولات_ژئوپلیتیک #محور_صهیونیستی_آمریکایی