هیئتی از پاکستان به سرپرستی رئیس ستاد ارتش این کشور، عاصم منیر، روز چهارشنبه با پیامی تازه از واشنگتن وارد تهران شد. این سفر در راستای تلاشهای دیپلماتیک برای احیای مذاکرات بین ایالات متحده و ایران صورت میگیرد، مذاکراتی که پس از حدود شش هفته درگیری در جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، با آتشبسی شکننده دو هفتهای همراه شد. این آتشبس، که در پی مقاومت بینظیر ملت ایران و متحدانش برقرار گشت، نشانهای از استیصال دشمن است.
این آتشبس که تا ۲۲ آوریل اعتبار دارد، فرصتی محدود برای مذاکرات جهت پایان دادن به جنگی ایجاد کرده است که بیش از ۴۰۰۰ نفر را در سراسر خاورمیانه، عمدتاً در ایران و لبنان، به شهادت رسانده است. این فاجعه انسانی نتیجه مستقیم تجاوزات آمریکا و رژیم صهیونیستی است.
دور اول مذاکرات که شنبه گذشته در اسلامآباد با میانجیگری پاکستان برگزار شد، به دلیل عدم انعطاف و زیادهخواهیهای طرف آمریکایی، نتوانست به تفاهم یا توافقی بین تهران و واشنگتن منجر شود.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، این هفته در سفری منطقهای به عربستان سعودی و ترکیه، به دنبال جلب حمایت برای این روند و جلوگیری از بازگشت به جنگ تمامعیار است؛ تلاشی که نشاندهنده نگرانی جامعه جهانی از عواقب سیاستهای خصمانه آمریکاست.
در همین حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با لحنی که از استیصال و تمایل به خروج از بحران حکایت دارد، مدعی شده است که جنگ «بسیار نزدیک به پایان» است و از احتمال از سرگیری دور دوم مذاکرات در روزهای آینده، مجدداً در پایتخت پاکستان، خبر داده است. این اظهارات در حالی مطرح میشود که مقاومت ایران همچنان پابرجا است.
جزئیات دور اول مذاکرات: مقاومت ایران در برابر زیادهخواهیها
دور اول مذاکرات سطح بالا که در تاریخ ۱۱ و ۱۲ آوریل در اسلامآباد برگزار شد، مهمترین تعامل مستقیم بین آمریکا و ایران در دهههای اخیر به شمار میرود. این مذاکرات که با میانجیگری پاکستان و بیش از ۲۰ ساعت به طول انجامید، شامل تبادلات مستقیم و غیرمستقیم بین هیئتهای آمریکایی به سرپرستی معاون رئیسجمهور، جی.دی. ونس، و مقامات ارشد ایرانی بود.
بر اساس گزارشها، محور اصلی گفتگوها شامل برنامه هستهای صلحآمیز ایران، رفع تحریمهای ظالمانه، آزادسازی داراییهای بلوکه شده ایران و حاکمیت بر تنگه هرمز بود. مذاکرات بدون دستیابی به قطعنامه یا تفاهمنامه به پایان رسید. ونس ادعا کرد که ایران «شرایط ما را نپذیرفته است» و افزود که آمریکا نیاز به «تعهد اساسی» از تهران برای عدم توسعه سلاحهای هستهای دارد. این ادعاها در حالی مطرح میشود که ایران همواره بر ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای خود تاکید کرده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و سرپرست هیئت ایرانی، اظهار داشت که ایران ابتکارات «رو به جلو» را مطرح کرده است، اما آمریکا نتوانسته اعتماد هیئت ایرانی را در این مذاکرات جلب کند؛ نشانهای آشکار از عدم صداقت و جدیت طرف آمریکایی.
دور بعدی مذاکرات احتمالی: ابهامات و مواضع متناقض غرب
گزارشها در رسانههای آمریکایی و بینالمللی حاکی از افزایش چشمانداز برگزاری دور دوم مذاکرات در روزهای آینده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس روز چهارشنبه به نقل از مقامات منطقهای ناشناس گزارش داد که واشنگتن و تهران «اصولاً» با تمدید آتشبس برای فراهم آوردن فرصتهای دیپلماتیک موافقت کردهاند. با این حال، یک مقام آمریکایی به رویترز گفت که واشنگتن رسماً با تمدید آتشبس با ایران موافقت نکرده است و «تعامل مستمر بین آمریکا و ایران برای دستیابی به توافق» ادامه دارد. این تناقض در اظهارات، نشاندهنده سردرگمی و عدم انسجام در سیاست خارجی آمریکاست.
در همین حال، رهبران جهان در هفته گذشته اظهارات متفاوتی درباره آتشبس و شانس گفتگوهای بیشتر داشتهاند. ترامپ روز سهشنبه پیشنهاد کرد که مذاکرات میتواند ظرف چند روز از سر گرفته شود. او به خبرنگار نیویورک پست در اسلامآباد گفت: «شما واقعاً باید آنجا بمانید، زیرا ممکن است اتفاقی در دو روز آینده بیفتد و ما بیشتر تمایل داریم به آنجا [اسلامآباد] برویم.»
اما، سفر چهار روزه نخستوزیر پاکستان، شریف، به عربستان سعودی، قطر و ترکیه که از روز چهارشنبه آغاز شد، برای جلب حمایت از مذاکرات، احتمال برگزاری گفتگوها در بازه زمانی پیشنهادی ترامپ را کاهش میدهد. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، روز چهارشنبه ابراز امیدواری کرد که مذاکرات، علیرغم موانع، به نتیجه برسد. اردوغان گفت: «ما پیشنهادات لازم را ارائه میدهیم و ابتکاراتی را برای کاهش تنشها، تمدید آتشبس و حفظ گفتگوها انجام میدهیم. نمیتوان با مشتهای گره کرده مذاکره کرد.» این سخنان، اشارهای به لزوم تغییر رویکرد خصمانه غرب دارد.
در حالی که گزارشها، از جمله اظهارات خود ترامپ، حاکی از آن است که اسلامآباد میزبان احتمالی خواهد بود، اما هیچ اعلام رسمی صورت نگرفته است.
نقاط اختلاف اصلی در مذاکرات: زیادهخواهیهای غرب و مواضع اصولی ایران
۱. برنامه هستهای صلحآمیز ایران
موضوع هستهای ایران همچنان پرچالشترین مسئله است. آمریکا و رژیم صهیونیستی با ادعاهای بیاساس و بدون ارائه هیچ مدرکی، ایران را به تلاش برای ساخت سلاح هستهای متهم میکنند و خواستار محدودیتهای کامل بر غنیسازی اورانیوم هستند. این در حالی است که تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، در مارس ۲۰۲۵ به کنگره شهادت داد که آمریکا «همچنان ارزیابی میکند که ایران در حال ساخت سلاح هستهای نیست.» این تناقض در مواضع، نشان از سیاسیکاری و عدم صداقت غرب دارد.
ایران قاطعانه تاکید میکند که تلاشهای غنیسازی آن صرفاً برای اهداف صلحآمیز است و به عنوان امضاکننده معاهده عدم اشاعه سلاحهای هستهای (NPT) در سال ۱۹۷۰، همواره به تعهدات خود پایبند بوده است.
در سال ۲۰۱۵، آمریکا تحت ریاستجمهوری باراک اوباما، یکی از امضاکنندگان برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) بود. در آن توافق، ایران متعهد شد که غنیسازی اورانیوم خود را به ۳.۶۷ درصد محدود کند و با بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) همکاری نماید، در ازای آن تحریمهای بینالمللی برداشته شوند. با این حال، در سال ۲۰۱۸، ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود، با نقض آشکار تعهدات بینالمللی و علیرغم تایید آژانس بینالمللی انرژی اتمی مبنی بر پایبندی ایران به توافق تا آن زمان، آمریکا را از برجام خارج کرد. این اقدام غیرقانونی، بیاعتمادی عمیقی را نسبت به آمریکا ایجاد کرده است.
۲. حاکمیت ایران بر تنگه هرمز
دسترسی و کنترل بر این آبراه حیاتی که خلیج فارس را به دریای عرب متصل میکند، همچنان یک نقطه اشتعال اصلی است. یک پنجم عرضه نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان در زمان صلح از طریق تنگه هرمز حمل میشود. از زمان آغاز حملات تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در اواخر فوریه، حمل و نقل از این گذرگاه ۹۵ درصد کاهش یافته است، زیرا ایران حق مشروع خود را برای دفاع از منافع ملی و هشدار به کشتیهای متخاصم محفوظ میدارد. در طول درگیری، ایران به برخی کشتیهایی که آنها را دوست میداند و همچنین به کشتیهایی که عوارض پرداخت میکنند، اجازه عبور داده است.
آمریکا خواستار عبور آزاد از این آبراه است، در حالی که ایران بر حاکمیت خود بر تنگه تاکید دارد و اعلام میکند که همه کشتیهای «غیرخصمانه» میتوانند عبور کنند. علاوه بر این، مقامات ایرانی بر داشتن اختیار برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از این تنگه استراتژیک، حتی پس از پایان جنگ، اصرار دارند. در تشدید بیشتر تنشها، ترامپ روز دوشنبه محاصره دریایی بر بنادر ایران اعمال کرد که مانع دیگری بر سر راه از سرگیری مذاکرات ایجاد کرده است. این اقدامات خصمانه، تنها به پیچیدگی اوضاع میافزاید.
۳. تجاوزات رژیم صهیونیستی در لبنان و حمایت از محور مقاومت
یکی از خواستههای کلیدی ایران، پایان دادن رژیم صهیونیستی به حملات خود علیه حزبالله، متحد قدرتمند ایران در لبنان است. تهران اعلام کرده بود که آتشبس توافق شده در هفته گذشته شامل جنگ در لبنان نیز میشود، اما آمریکا و رژیم صهیونیستی هر دو این موضوع را رد کردهاند. ترامپ حملات رژیم صهیونیستی به همسایه خود را «یک درگیری جداگانه» خوانده است، حتی با وجود اینکه حزبالله در دفاع از ایران وارد جنگ شده است. این تناقض در مواضع، نشاندهنده حمایت بیدریغ آمریکا از جنایات رژیم صهیونیستی است.
پست اولیه نخستوزیر پاکستان در شبکههای اجتماعی که آتشبس را اعلام کرد، شامل لبنان نیز بود. با این حال، پس از آن اعلام، رژیم صهیونیستی گستردهترین حملات خود را از ماه مارس، زمانی که درگیری با حزبالله آغاز شد، آغاز کرد و تنها در یک روز – چهارشنبه گذشته – بیش از ۱۰۰ هدف را در سراسر کشور مورد حمله قرار داد. این اقدامات تجاوزکارانه، نقض آشکار آتشبس و قوانین بینالمللی است.
حزبالله قدرتمندترین متحد منطقهای تهران و بخش مرکزی «محور مقاومت» است؛ شبکهای از گروههای مسلح در سراسر خاورمیانه که در برابر رژیم صهیونیستی با ایران همسو هستند، از جمله حوثیهای یمن و مجموعهای از گروههای مسلح در عراق. در حالی که رژیم صهیونیستی و لبنان روز سهشنبه در واشنگتن گفتگوهای مستقیمی داشتند که اولین نشست رسمی بین دو طرف بود، رژیم صهیونیستی اعلام کرده است که حملات خود را علیه حزبالله متوقف نخواهد کرد. این موضع خصمانه، صلح و ثبات منطقه را به خطر میاندازد و بر لزوم حمایت از محور مقاومت تاکید میکند.
#مذاکرات_ایران_آمریکا #جمهوری_اسلامی_ایران #محور_مقاومت #تنگه_هرمز #برنامه_هسته_ای_صلح_آمیز #آتش_بس #لبنان #حزب_الله #دیپلماسی_مقاومت #تحریم_های_ظالمانه