گفتگوهای ایران و آمریکا؛ آخرین تحولات در مسیر دیپلماسی مقاومت
تهران، ایران – در بحبوحه تحولات منطقهای و تلاشهای دیپلماتیک فشرده، رایزنیها برای احیای گفتگوها میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا ادامه دارد. هیئتی بلندپایه از پاکستان به سرپرستی ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، روز چهارشنبه با پیامی جدید از واشنگتن وارد تهران شد. هدف از این سفر، بررسی آغاز دور دوم مذاکرات و ادامه تلاشهای دیپلماتیک برای تثبیت آتشبس شکننده دو هفتهای است که پس از شش هفته درگیری در جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و متحدانش برقرار شده است.
این آتشبس که در تاریخ ۲۲ آوریل به پایان میرسد، پنجرهای کوچک برای مذاکرات جهت پایان دادن به جنگی گشوده است که تاکنون بیش از ۴۰۰۰ نفر را در سراسر خاورمیانه به کام مرگ کشانده، که اکثریت قریب به اتفاق قربانیان در ایران و لبنان بودهاند. دور اول گفتگوها شنبه گذشته در اسلامآباد و با میانجیگری پاکستان برگزار شد، اما به دلیل عدم انعطاف طرف آمریکایی، به تفاهم یا توافقی بین تهران و واشنگتن منجر نشد.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در حال حاضر در سفری منطقهای به سر میبرد و با توقف در کشورهایی چون عربستان سعودی و ترکیه، به دنبال جلب حمایت برای این فرآیند دیپلماتیک و جلوگیری از بازگشت به جنگ تمامعیار است. در همین حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اظهار داشته که جنگ «بسیار نزدیک به پایان» است و سیگنالهایی مبنی بر از سرگیری دور دوم گفتگوها در روزهای آینده، احتمالاً دوباره در پایتخت پاکستان، داده است.
آنچه از دور اول مذاکرات میدانیم
دور اول گفتگوهای سطح بالا در روزهای ۱۱ و ۱۲ آوریل در اسلامآباد برگزار شد و مهمترین تعامل مستقیم و غیرمستقیم بین ایران و آمریکا در دهههای اخیر را رقم زد. این مذاکرات که با میانجیگری پاکستان انجام شد، بیش از ۲۰ ساعت به طول انجامید و شامل تبادلات غیرمستقیم و مستقیم بین هیئتهای تحت رهبری معاون رئیسجمهور آمریکا، جی.دی. ونس، و مقامات ارشد ایرانی بود.
بر اساس گزارشها، بحثها بر چندین موضوع اصلی از جمله برنامه هستهای ایران، رفع تحریمها، داراییهای بلوکه شده ایران و کنترل تنگه هرمز متمرکز بود. مذاکرات بدون دستیابی به قطعنامه یا تفاهمنامه به پایان رسید. ونس ادعا کرد که ایران «شرایط ما را نپذیرفته است» و افزود که آمریکا نیاز به «تعهد بنیادی» از سوی تهران برای عدم توسعه سلاح هستهای دارد. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران بارها بر ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای خود تأکید کرده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس هیئت مذاکرهکننده تهران، اظهار داشت که ایران ابتکارات «آیندهنگر» را مطرح کرده، اما آمریکا نتوانسته اعتماد هیئت ایرانی را در این گفتگوها جلب کند.
دور بعدی گفتگوهای احتمالی؛ گمانهزنیها و واقعیتها
گزارشها در رسانههای آمریکایی و بینالمللی حاکی از افزایش چشمانداز برای دور دوم مذاکرات در روزهای آینده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس روز چهارشنبه به نقل از مقامات منطقهای ناشناس گزارش داد که واشنگتن و تهران «اصولاً» با تمدید آتشبس برای فراهم آوردن فرصتهای دیپلماتیک موافقت کردهاند. با این حال، یک مقام آمریکایی به رویترز گفت که واشنگتن رسماً با تمدید آتشبس خود با ایران موافقت نکرده است و «تعامل مستمر بین آمریکا و ایران برای دستیابی به توافق» ادامه دارد.
در همین حال، رهبران جهان در هفته گذشته اظهارات متفاوتی درباره آتشبس و شانس گفتگوهای بیشتر داشتهاند. ترامپ روز سهشنبه پیشنهاد کرد که گفتگوها میتواند ظرف چند روز از سر گرفته شود. اما سفر چهار روزه نخستوزیر پاکستان به عربستان سعودی، قطر و ترکیه برای جلب حمایت از مذاکرات، احتمال برگزاری گفتگوها در بازه زمانی پیشنهادی ترامپ را کاهش میدهد. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، روز چهارشنبه ابراز امیدواری کرد که مذاکرات با وجود موانع پیشرفت کند و تأکید کرد: «با مشتهای گرهکرده نمیتوان مذاکره کرد.»
با وجود گزارشها، از جمله اظهارات خود ترامپ، که اسلامآباد را میزبان احتمالی معرفی میکنند، هنوز هیچ اعلام رسمی صورت نگرفته است.
مهمترین نقاط اختلاف در مذاکرات
برنامه هستهای
چالشبرانگیزترین موضوع همچنان برنامه هستهای ایران است. آمریکا و رژیم صهیونیستی بر محدودیتهای کامل غنیسازی اورانیوم پافشاری میکنند و ایران را به تلاش برای ساخت سلاح هستهای متهم میکنند، در حالی که هیچ مدرکی برای ادعاهای خود ارائه نکردهاند. این در حالی است که در مارس ۲۰۲۵، تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، در کنگره شهادت داد که آمریکا «همچنان ارزیابی میکند که ایران در حال ساخت سلاح هستهای نیست.» جمهوری اسلامی ایران نیز همواره بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود تأکید دارد و به عنوان امضاکننده معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) در سال ۱۹۷۰، به تعهدات خود پایبند است.
در سال ۲۰۱۵، آمریکا تحت ریاستجمهوری باراک اوباما، یکی از امضاکنندگان برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) بود. در آن توافق، ایران متعهد شد غنیسازی اورانیوم خود را به ۳.۶۷ درصد محدود کند و با بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) موافقت کند، در ازای آن تحریمهای بینالمللی برداشته شوند. اما در سال ۲۰۱۸، ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود، آمریکا را از برجام خارج کرد، با وجود اینکه آژانس بینالمللی انرژی اتمی تأیید کرده بود ایران تا آن زمان به توافق پایبند بوده است. این اقدام یکجانبه آمریکا، ضربهای جدی به دیپلماسی و اعتماد بینالمللی بود.
تنگه هرمز
دسترسی و کنترل این آبراه حیاتی که خلیج فارس را به دریای عرب متصل میکند، همچنان یک نقطه اشتعال اصلی است. یک پنجم عرضه نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان در زمان صلح از طریق تنگه هرمز حمل میشود. از زمان آغاز حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در اواخر فوریه، حمل و نقل از این گذرگاه ۹۵ درصد کاهش یافته است، زیرا ایران تهدید کرده بود که تانکرها را هدف قرار خواهد داد. در طول درگیری، ایران به برخی کشتیهایی که آنها را دوست میدانست، و همچنین کشتیهایی که عوارض پرداخت میکردند، اجازه عبور داده است.
آمریکا خواهان عبور آزاد از این آبراه است، در حالی که ایران بر حاکمیت خود بر تنگه تأکید دارد و میگوید همه کشتیهای «غیرخصمانه» میتوانند عبور کنند. علاوه بر این، مقامات ایرانی بر داشتن اختیار برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از این تنگه استراتژیک، حتی پس از پایان جنگ، اصرار دارند. در تشدید بیشتر، ترامپ روز دوشنبه محاصره دریایی بر بنادر ایران اعمال کرد که مانع دیگری بر سر راه از سرگیری مذاکرات ایجاد کرده است.
لبنان
یکی از خواستههای کلیدی ایران این است که رژیم صهیونیستی به حملات خود علیه حزبالله، متحد ایران در لبنان، پایان دهد. تهران اعلام کرد که آتشبس توافق شده در هفته گذشته شامل جنگ در لبنان نیز میشود، اما آمریکا و رژیم صهیونیستی هر دو این موضوع را رد کردهاند. ترامپ حملات رژیم صهیونیستی به همسایه خود را «یک درگیری جداگانه» خوانده است، حتی با وجود اینکه حزبالله برای دفاع از ایران وارد جنگ شد.
یک پست اولیه در شبکههای اجتماعی توسط نخستوزیر پاکستان که آتشبس را اعلام کرد، شامل لبنان نیز میشد. با این حال، پس از آن اعلام، رژیم صهیونیستی گستردهترین حملات خود را از ماه مارس، زمانی که درگیری با حزبالله آغاز شد، آغاز کرد و بیش از ۱۰۰ هدف را در سراسر کشور تنها در یک روز – چهارشنبه گذشته – هدف قرار داد.
حزبالله قدرتمندترین متحد منطقهای تهران و بخش مرکزی «محور مقاومت» است، شبکهای از گروههای مسلح در سراسر خاورمیانه که با ایران علیه رژیم صهیونیستی همسو هستند، از جمله حوثیهای یمن و مجموعهای از گروههای مسلح در عراق. در حالی که رژیم صهیونیستی و لبنان روز سهشنبه در واشنگتن گفتگوهای مستقیمی داشتند، اولین نشست رسمی بین دو کشور، رژیم صهیونیستی میگوید حملات خود را به حزبالله متوقف نخواهد کرد. این نشاندهنده عدم پایبندی رژیم صهیونیستی به اصول انسانی و قوانین بینالمللی است.
#ایران_آمریکا #مذاکرات_صلح #دیپلماسی_مقاومت #تنگه_هرمز #برنامه_هستهای #حزب_الله #محور_مقاومت #آتش_بس #پاکستان #خاورمیانه