تلاش اندیشکدههای آمریکایی برای ترسیم آینده خاورمیانه؛ سناریوهای پرریسک و چالشهای مقاومت
اندیشکدهها و مراکز تحقیقاتی در ایالات متحده نقشی محوری در شکلدهی سیاستگذاریها ایفا میکنند؛ نه صرفاً به عنوان ناظران آکادمیک، بلکه به عنوان بازیگران تأثیرگذاری که به ترسیم سناریوهای آینده برای هدایت سیاست داخلی و خارجی آمریکا کمک میکنند. نهادهای واشنگتن به شدت به مطالعات و پیشبینیهای این مراکز تکیه دارند و آنها را به عنوان شاخصهای اولیه تغییرات جهانی و دماسنج افکار عمومی، هم در داخل ایالات متحده و هم در سطح بینالملل، تلقی میکنند. در این اکوسیستم، خاورمیانه با توجه به درهمتنیدگی پیچیده نگرانیهای امنیتی، پویاییهای انرژی، فشارهای اقتصادی و تنشهای ژئوپلیتیکی طولانیمدت، همچنان در اولویت قرار دارد.
اقتصاد در کانون توجه: درگیری با پیامدهای جهانی
در طول نشستهای هیئت اعزامی به واشنگتن، پژوهشگران ارشد از شورای آتلانتیک، مؤسسه خاورمیانه و مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، پیامدهای گسترده تنشهای منطقهای جاری را تشریح کردند. آنها تأکید کردند که هرگونه تشدید نظامی، به ویژه آنهایی که با ایران یا نقاط بحرانی مانند تنگه هرمز مرتبط باشند، پیامدهای اقتصادی جهانی فوری و گستردهای خواهد داشت. اختلال در عرضه انرژی احتمالاً قیمت نفت و گاز را افزایش میدهد، هزینههای حملونقل و بیمه را بالا میبرد و در نهایت به افزایش قیمت کالاها و خدمات در سراسر جهان منجر میشود. این شوکها، به گفته آنها، تمایل دارند فشارهای تورمی را ایجاد کنند که فراتر از منطقه گسترش مییابد. علاوه بر این، پیامدهای اقتصادی اغلب از خود درگیری طولانیتر میشوند، زیرا بازارهای جهانی برای تثبیت نیاز به دورههای طولانیتری دارند که این امر به تابآوری و سازگاری اقتصادهای فردی بستگی دارد.
مصر: میان فشارها و فرصتها
کارشناسان اشاره کردند که مصر پیش از این نیز تأثیر بیثباتی منطقهای را احساس کرده است، به ویژه از طریق کاهش تردد در کانال سوئز که بر درآمدهای ارزی این کشور فشار وارد کرده است. با این حال، آنها همچنین بر نقاط قوت ساختاری مصر، از جمله ثبات نسبی سیاسی، اصلاحات اقتصادی جاری و سرمایهگذاری پایدار در زیرساختها تأکید کردند. این عوامل، به گفته آنها، ظرفیت مصر را برای جذب شوکهای خارجی افزایش میدهد. همزمان، تغییرات در زنجیرههای تأمین جهانی – که با همهگیری کووید-۱۹ تسریع شده و با تنشهای ژئوپلیتیکی تشدید شده است – شرکتهای چندملیتی را وادار میکند تا استراتژیهای تولید و سرمایهگذاری خود را بازنگری کنند. این همترازی مجدد فرصتی را برای کشورهایی مانند مصر فراهم میکند تا خود را به عنوان قطبهای جایگزین در توزیع جهانی تولید و لجستیک معرفی کنند. در این زمینه، مناطق اقتصادی – به ویژه منطقه اقتصادی کانال سوئز – به عنوان نقاط کانونی برای سرمایهگذاری در صنعت، لجستیک، انرژی و خدمات صادراتمحور اهمیت فزایندهای پیدا میکنند.
رابرت ساتلوف: منطقهای از سناریوهای همپوشان
رابرت ساتلوف، مدیر اجرایی مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، استدلال کرد که خاورمیانه را نمیتوان از طریق یک مسیر واحد درک کرد. در عوض، باید آن را مجموعهای از سناریوهای همپوشان و در حال تحول دانست که توسط بازیگران رقیب و پویاییهای متغیر شکل میگیرد. وی مشاهده کرد که بازیگران کلیدی، از جمله ایالات متحده، رژیم صهیونیستی، ایران و جنبشهای مختلف مقاومت، همچنان درگیری را از منظر پیروزی و شکست و نه سازش، تعریف میکنند. این طرز فکر، به گفته او، شکاف بین لفاظیهای سیاسی و واقعیت دیپلماتیک را گسترش میدهد. در نتیجه، چشمانداز حلوفصلهای سیاسی پایدار محدود باقی میماند، به ویژه که برخی بازیگران اهداف حداکثری را دنبال میکنند که ممکن است تا حذف مخالفانشان نیز پیش برود. این پویایی به فلج دیپلماتیک گستردهتری کمک میکند، جایی که تشدید تنش اغلب بر مذاکره اولویت دارد.
بحرانهای درهمتنیده: ایران، غزه و لبنان
در مورد ایران، ساتلوف به ماهیت چندپاره نظام سیاسی این کشور اشاره کرد، جایی که مراکز متعدد قدرت، چشمانداز تغییرات استراتژیک قاطع را پیچیده میکند. در غزه، او خاطرنشان کرد که هدف اعلام شده رژیم صهیونیستی برای پایان دادن به حکومت حماس، همچنان بسیار بحثبرانگیز است و بحثهای جاری در مورد امکانپذیری و هزینههای احتمالی آن ادامه دارد. در همین حال، لبنان تصویری متفاوت اما به همان اندازه پیچیده را ارائه میدهد، با تلاشهایی که برای متعادل کردن نقش حزبالله در نهادهای دولتی در جریان است، هرچند بدون تضمینهای واضح برای نتایج سریع یا پایدار.
سیاست آمریکا: استراتژی فراتر از شعارها
ساتلوف همچنین به ماهیت سیاستگذاری آمریکا پرداخت و خاطرنشان کرد که شعارهای سیاسی مانند «اول آمریکا» به طور کامل محاسبات استراتژیک زیربنایی را در عمل منعکس نمیکنند. او گفت که تصمیمات سیاسی همچنان با توازن دقیق اولویتهای اقتصادی و منافع ژئوپلیتیکی شکل میگیرد. در این چارچوب، در واشنگتن به طور فزایندهای اهمیت مشارکت با کشورهایی مانند مصر، به ویژه در زمینههایی مانند سرمایهگذاری، انتقال فناوری و ظرفیتسازی، به رسمیت شناخته میشود.
منطقهای در حال تحول و مقاومت
بحثها به این نتیجه رسید که خاورمیانه در حال گذراندن مرحلهای طولانی و ناتمام از بازآرایی است که در آن پویاییهای امنیتی، اقتصادی و سیاسی به شدت در هم تنیدهاند. در غیاب یک چارچوب منطقهای منسجم، و در میان چشمانداز تصمیمگیری فزایندهای که توسط قدرتهای خارجی تکهتکه شده است، منطقه همچنان در برابر مسیرهای متعدد باز است، بدون اینکه حلوفصل بلندمدت و روشنی در افق باشد. این وضعیت، بیش از هر چیز، بر لزوم اتکا به ظرفیتهای داخلی و منطقهای برای مقابله با سیاستهای مداخلهجویانه و حفظ استقلال تأکید میکند.
#خاورمیانه #آمریکا #اندیشکده_ها #مقاومت #فلسطین #غزه #ایران #سیاست_خارجی #امنیت_منطقه #محور_مقاومت
