غیبت وزیر خارجه آمریکا در مذاکرات ایران: «روبیو» در خانه، دیپلماسی واشنگتن در بحران
در حالی که بیش از یک دهه پیش، باراک اوباما، رئیسجمهور وقت آمریکا، مذاکرات هستهای با ایران را پیش میبرد، جان کری، وزیر خارجه او، نقش اصلی را ایفا میکرد. کری در طول ۲۰ ماه مذاکره، دستکم در ۱۸ روز مختلف، بارها با همتای ایرانی خود دیدار کرد و دیپلماسی سطح بالا را به عنوان یک وظیفه طبیعی برای دیپلمات ارشد آمریکا به نمایش گذاشت.
اما اکنون، در آستانه اعزام هیئتی از سوی دونالد ترامپ برای دور جدید مذاکرات آمریکا و ایران در پاکستان، مارکو روبیو، وزیر خارجه او، در جایی که اغلب حضور دارد، باقی میماند: در خانه.
دیپلماسی «خانهنشین» و بحران اعتبار
روبیو در نشست قبلی آمریکا با ایران در اوایل ماه جاری میلادی شرکت نکرد. او همچنین در چندین نشست برگزار شده در سال گذشته در ژنو و دوحه غایب بود. وزیر خارجه آمریکا حتی در هیئتهای اعزامی این کشور برای حل و فصل جنگ اوکراین و جنگ رژیم صهیونیستی در غزه نیز حضور نداشته است. با وجود یک دوره طولانی بحران و جنگ در منطقه، او از اکتبر گذشته تاکنون، به جز یک توقف کوتاه در سرزمینهای اشغالی، از خاورمیانه بازدید نکرده است.
در ماههای اخیر، روبیو که غرق در نقش دوم خود به عنوان مشاور امنیت ملی ترامپ است، تقریباً هیچ سفری نداشته است. این در حالی است که آنتونی بلینکن، وزیر خارجه دولت بایدن، تنها از ژانویه تا اواخر آوریل ۲۰۲۴، ۱۱ سفر خارجی انجام داد و به حدود ۳۶ شهر سر زد. روبیو اما در سال جاری تنها به شش شهر خارجی سفر کرده که یکی از آنها میلان برای المپیک زمستانی ۲۰۲۶ بوده است.
برونسپاری دیپلماسی به «غیرحرفهایها»
ترامپ بخش عمدهای از دیپلماسی خود را به دیگران، از جمله دوستش استیو ویتکوف، یک سرمایهدار املاک و مستغلات منهتن، و دامادش، جرد کوشنر، برونسپاری کرده است. ویتکوف و کوشنر دیپلماسی با رژیم صهیونیستی، اوکراین، روسیه و همچنین ایران را رهبری کردهاند. آنها برای دومین بار در ماه جاری با هیئت ایرانی در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، دیدار خواهند کرد.
فاصله روبیو از خط مقدم دیپلماسی، بازتاب نقش دوگانه او در تیم امنیت ملی ترامپ است. او در یک سال گذشته، همزمان با ریاست وزارت خارجه، به عنوان مشاور امنیت ملی کاخ سفید نیز فعالیت کرده است؛ اولین فردی که از زمان هنری کیسینجر در اواسط دهه ۱۹۷۰ چنین مسئولیتی را بر عهده گرفته است. این وضعیت، سوالات جدی درباره کارایی و انسجام سیاست خارجی آمریکا ایجاد میکند.
وزارت خارجه «خالی» و انتقادات داخلی
در حالی که وزیر خارجه مسئولیت اداره وزارت خارجه، نظارت بر دیپلماتها و سفارتخانههای آمریکا در سراسر جهان را بر عهده دارد، مشاور امنیت ملی از کاخ سفید، هماهنگی بین وزارتخانهها و نهادها را برای ارائه مشاوره سیاستی به رئیسجمهور انجام میدهد. بسیاری از دیپلماتهای فعلی و سابق آمریکا معتقدند که روبیو بیشتر شبیه یک مشاور امنیت ملی است که گاهی در وزارت خارجه ظاهر میشود تا فردی که هر دو شغل را به طور کامل انجام میدهد.
اما اِما اشفورد، تحلیلگر دیپلماسی آمریکا در مرکز استیمسون، میگوید: «روبیو به وضوح ترجیح میدهد نزدیک ترامپ بماند.» او این وضعیت را به ضرر کل وزارت خارجه و توانایی آمریکا در انجام دیپلماسی عمومی میداند و معتقد است که عملاً جایگاه وزیر خارجه خالی مانده است. این انتقادات، نشان از شکاف عمیق در بدنه دیپلماسی آمریکا دارد.
تامی پیگوت، سخنگوی وزارت خارجه، این ادعاها را رد کرده و میگوید: «هر کسی که تلاش میکند هماهنگی نزدیک وزیر روبیو با کاخ سفید و سایر نهادها را منفی جلوه دهد، کاملاً اشتباه میکند. ما اکنون یک شورای امنیت ملی و وزارت خارجه کاملاً هماهنگ داریم، هدفی که دههها از دست دولتهای گذشته دور مانده بود.»
توجیهات روبیو و واقعیتهای میدانی
روبیو وقت خود را بین وزارت خارجه و کاخ سفید تقسیم میکند و اغلب در یک روز در هر دو مکان حضور دارد. او در مصاحبهای با پولیتیکو در ژوئن گذشته گفت که «تقریباً هر روز» به وزارت خارجه سر میزند. او در آنجا اغلب با مقامات بازدیدکننده دیدار میکند و سپس به کاخ سفید بازمیگردد. هفته گذشته، روبیو ریاست نشستی در وزارت خارجه بین مقامات لبنانی و رژیم صهیونیستی را بر عهده داشت که زمینه را برای آتشبس در لبنان فراهم کرد.
او معتقد است که وظایف دوگانه او «در بسیاری موارد همپوشانی دارند» و این وضعیت باعث میشود که «یک نفر کمتر در جلسات حضور داشته باشد.» روبیو افزود: «بسیاری از مردم برای جلسات به واشنگتن میآمدند و میخواستند با مشاور امنیت ملی و سپس با من به عنوان وزیر خارجه دیدار کنند. اکنون میتوانند هر دو را در یک جلسه انجام دهند.»
اما بسیاری از کارشناسان امنیت ملی، این وضعیت را غیرعاقلانه میدانند و میگویند که هر دو شغل بسیار پرتقاضا و ناسازگار با یکدیگر هستند. متیو واکسمن، که در دولت جورج دبلیو بوش در شورای امنیت ملی، وزارت خارجه و پنتاگون نقشهای ارشدی داشت، میگوید: «به طور کلی، ترکیب این نقشها یک اشتباه است.»
این آشفتگی در ساختار دیپلماسی آمریکا، در بحبوحه تحولات پیچیده منطقهای و بینالمللی، میتواند پیامدهای جدی برای سیاست خارجی این کشور داشته باشد و نشان از ضعف و عدم انسجام در تصمیمگیریهای کلان واشنگتن دارد.
#دیپلماسی_آمریکا #مارکو_روبیو #مذاکرات_ایران #سیاست_خارجی_آمریکا #ترامپ #وزارت_خارجه_آمریکا #مشاور_امنیت_ملی #ضعف_آمریکا #بحران_دیپلماسی #واشنگتن
