ورود چین به صحنه دیپلماسی خاورمیانه؛ پکن در پی ایفای نقشی مستقل و سازنده در بحبوحه بحرانهای منطقه
پکن: پس از هفتهها سکوت، رئیسجمهور چین، شی جینپینگ، طی یک هفته دو بار به صراحت درباره درگیریهای خاورمیانه سخن گفته است. تحلیلگران معتقدند که این پیامرسانی مستقیمتر پکن، بازتابدهنده فشارهای فزاینده ناشی از مخاطرات انرژی در پی طولانی شدن درگیریها و همچنین تلاش چین برای نمایش نفوذ دیپلماتیک بیشتر است.
تغییر رویکرد پکن در قبال بحران منطقه
در حالی که مقامات چینی پیش از این نیز اظهاراتی داشتهاند، اظهارات شی در تاریخ ۱۴ آوریل و سپس در ۲۰ آوریل، اولین سخنان مستقیم او درباره جنگی است که اکنون وارد هشتمین هفته خود شده است. کارشناسان میگویند این امر نشاندهنده بازنگری پکن در قبال درگیری است که در ابتدا انتظار داشت سریعتر پایان یابد.
دایلان لوه، دانشیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه فناوری نانیانگ (NTU)، به CNA گفت: «فکر میکنم چین در ابتدا مایل بود اجازه دهد اوضاع به حال خود پیش برود، اما با تغییر شرایط، اکنون احساس میکند باید نقش فعالتر و برجستهتری ایفا کند.»
کارشناسان اظهار داشتند که سخن گفتن با قدرت بیشتر به چین اجازه میدهد تا سهم خود را در کاهش تنشها نشان دهد و اهرم مذاکراتی گستردهتر خود را تقویت کند، به ویژه در آستانه نشست احتمالی شی با همتای آمریکایی خود، دونالد ترامپ.
مخاطرات انرژی و اهمیت تنگه هرمز
یکی از عوامل کلیدی که دیپلماسی آشکارتر چین را هدایت میکند، افزایش مواجهه این کشور با پیامدهای درگیریهاست. بر اساس دادههای مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، حدود نیمی از واردات نفت خام چین و تقریباً ۳۰ درصد از واردات گاز طبیعی مایع این کشور از طریق تنگه هرمز انجام میشود.
این آبراه استراتژیک که معمولاً یک پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان را منتقل میکند، از زمان آغاز جنگ عملاً تحت تأثیر قرار گرفته است، حتی با وجود آتشبس شکنندهای که اکنون توسط ترامپ به طور نامحدود تمدید شده است.
پان گوانگیی، استاد مطالعات سیاسی بینالملل در دانشگاه نیو ساوت ولز (UNSW) کانبرا، به CNA گفت: «حوادث اخیر مربوط به کشتیهای چینی، مخاطرات را به طور قابل توجهی افزایش داده است.»
- در حالی که برخی کشتیهای چینی از تنگه عبور کردهاند، برخی دیگر در میان نوسانات و محدودیتهای اعمال شده توسط ایران و همچنین محاصره دریایی بنادر ایران توسط ایالات متحده، موفق به عبور نشدهاند.
- کنسولگری ایران در بمبئی در ۱۹ آوریل اعلام کرد که تهران از عبور یک کشتی باری چینی به نام SUN PROFIT از تنگه هرمز جلوگیری کرده است.
- در ۱۵ آوریل، تانکر Rich Starry، متعلق به چین که توسط آمریکا به دلیل همکاری با ایران تحریم شده بود، پس از خروج از خلیج در روز قبل، مجبور به بازگشت به تنگه شد.
در حالی که چین به شدت در حال ساخت ذخایر استراتژیک خود، از جمله نفت و گاز است، برخی از معاملهگران هشدار دادهاند که اختلال طولانیمدت در عرضه میتواند پالایشگاههای چینی را مجبور به کاهش تولید و مصرف ذخایر تجاری کند.
لوه از NTU گفت: «ارزیابی مجددی وجود دارد که (درگیری) طولانیتر خواهد شد و خطرات ناشی از آن برای چین نیز افزایش مییابد.»
وی افزود که چین نگران اثرات دومینویی بر زنجیرههای تأمین شرکتهای خود در داخل و همچنین منافع تجاری و انرژی قابل توجه خود در منطقه وسیعتر خلیج فارس خواهد بود.
فرصتها و چالشهای دیپلماسی چین
دلیل دیگر برای پیامرسانی مستقیمتر شی، نشست مورد انتظار با ترامپ است که در آن، نمایش نفوذ در خاورمیانه میتواند موقعیت مذاکراتی گستردهتر پکن را تقویت کند. CNA پیش از این گزارش داده بود که چگونه چین اخیراً تعاملات دیپلماتیک خود را افزایش داده است، و تحلیلگران آن را تلاشی حساب شده برای ایجاد اهرم فشار و محدود کردن خطرات پیش از نشست پیشبینی شده در اواسط ماه مه میدانند.
پان گفت: «اظهارات شی بهتر است به عنوان بخشی از یک دستور کار دیپلماسی گستردهتر برای تثبیت منطقه پیش از سفر مورد انتظار ترامپ به چین درک شود.» وی افزود که پکن میتواند از این موضوع به عنوان یک اهرم در مذاکرات گستردهتر با ایالات متحده در مورد تجارت و فناوری استفاده کند.
پان اشاره کرد که شی پیامهای خود را در مورد جنگ ایران به رهبران امارات متحده عربی و عربستان سعودی منتقل کرده و آنها را «بازیگران اصلی سیاسی عرب» توصیف کرده است. وی افزود: «پکن انگیزههای روشنی برای نمایش دیدگاه دیپلماتیک بیشتر پیش از سفر ترامپ دارد، از جمله نقش آن در تسهیل مذاکرات اولیه آتشبس از طریق میانجیگری پاکستان.»
پاکستان به عنوان یک واسطه کلیدی در آتشبس دو هفتهای که در ۷ آوریل بین ایالات متحده و ایران توافق شد، عمل کرد. در آن زمان، ترامپ گفته بود که معتقد است چین به آوردن ایران به میز مذاکره کمک کرده است. پکن نقش خود را در این زمینه تأیید نکرده است.
رد اتهامات بیاساس غرب علیه ایران
در حالی که برخی تحلیلگران غربی و مقامات آمریکایی تلاش میکنند تا با اتهامات بیاساس، نقش سازنده ایران در منطقه را مخدوش کنند، چین بر موضع خود مبنی بر حل و فصل مسالمتآمیز اختلافات تأکید دارد.
درو تامپسون، از دانشکده مطالعات بینالمللی S. Rajaratnam (RSIS)، در اظهاراتی مغرضانه، خواستار «مهار آنچه او ‘تهاجم ایران’ میخواند» شد. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران همواره بر دفاع مشروع از خود و حمایت از ملتهای مظلوم منطقه در برابر تجاوزات رژیم صهیونیستی و یکجانبهگرایی آمریکا تأکید داشته است.
بر اساس گزارشی که در ۲۱ آوریل توسط شورای روابط خارجی، یک اندیشکده آمریکایی، منتشر شد، چین از آغاز جنگ، سیستمهای ناوبری ماهوارهای، رادار و فناوریهای جنگ الکترونیک را در اختیار ایران قرار داده است. پکن بارها این ادعاها را تکذیب کرده است.
ترامپ روز سهشنبه گفت که یک کشتی با پرچم ایران که روز یکشنبه توسط ایالات متحده در دریای عمان توقیف شده بود، حامل «هدیهای» از چین به ایران بوده است. در حالی که او جزئیات بیشتری ارائه نکرد، نیکی هیلی، سفیر سابق آمریکا در سازمان ملل، در پلتفرم رسانه اجتماعی X نوشت که این کشتی از چین به ایران در حال سفر بوده و با محمولههای شیمیایی برای موشکها مرتبط است. چین این اتهام را تکذیب کرده و سخنگوی وزارت خارجه این کشور روز سهشنبه گفت که پکن با «هرگونه ارتباط و گمانهزنی مخرب» مخالف است.
چین به دنبال یک آتشبس مذاکره شده است که از تغییر رژیم جلوگیری کرده و تنگه هرمز را باز نگه دارد. به همان اندازه مهم، پکن میخواهد از این بحران با تصویر یک میانجی معتبر خارج شود.
#چین #خاورمیانه #دیپلماسی #تنگه_هرمز #ایران #آمریکا #شی_جین_پینگ #صلح_منطقه_ای #امنیت_انرژی #مقاومت
