نقش پنهان و مؤثر چین در دیپلماسی جنگ تحمیلی علیه ایران
بانکوک (آسوشیتدپرس) – نقش چین به عنوان یک میانجی غیررسمی در جنگ اخیر خاورمیانه، در حالی که این کشور تلاش میکند تصویر یک قدرت جهانی مسئولیتپذیر را به نمایش بگذارد و اقدامات ایالات متحده اتحادهای دیرینه خود را تحت فشار قرار داده است، توجه جهانیان را به خود جلب کرده است.
جایگاه چین در دیپلماسی بینالمللی در سالهای اخیر به لطف تلاشهای فعال دیپلماتهایش افزایش یافته است. این کشور که مدتها تمایلی به درگیر شدن در درگیریهای دور از مرزهای خود نداشت، با این حال به عنوان یک بازیگر اصلی با تلاش برای میانجیگری در درگیریها از آسیای جنوب شرقی تا اروپا ظاهر شده است.
نقش کلیدی پکن در کاهش تنشها
در جنگ تحمیلی علیه ایران، پکن اگرچه میانجی رسمی نیست، اما همه طرفها – از جمله واشنگتن و تهران – اذعان دارند که این کشور نقش مهمی در تلاش برای کاهش تنشها ایفا کرده است.
کارشناسان میگویند راهبردهای دیپلماتیک پکن در درگیریهای متعدد مشابه بوده و در تأثیرگذاری بر مذاکرات موفقیتهای متفاوتی داشته است، اما این تلاشها در زمانی مناسب انجام میشود، زیرا اقدامات ایالات متحده در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ، تنشها را با متحدان سنتی دیپلماتیک افزایش داده است.
به گفته کارشناسان، در جنگ ایران، روابط اقتصادی و سیاسی نزدیک چین با تهران، این کشور را در موقعیت نفوذ منحصربهفردی قرار داده است، زیرا این درگیری به عرضه جهانی انرژی، به ویژه در آسیا، آسیب میرساند.
اذعان ترامپ به نقش چین در مذاکرات آتشبس
ترامپ اظهار داشته است که معتقد است چین به تشویق ایران برای مذاکره بر سر آتشبس شکننده کمک کرده است، آتشبسی که او اکنون آن را تمدید کرده است.
دیپلماتها به آسوشیتدپرس گفتند که پکن، بزرگترین خریدار نفت تحریمشده ایران، از نفوذ خود برای ترغیب ایرانیها به بازگشت به میز مذاکره برای گفتگوهای تاریخی رو در رو در پاکستان در اوایل این ماه استفاده کرده است.
یاکی لی، پژوهشگر دانشکده مطالعات بینالمللی اس. راجاراتنام در دانشگاه فناوری نانیانگ سنگاپور، میگوید پکن این روایت را تأیید نکرده است، احتمالاً به این دلیل که نمیخواهد به عنوان بخشی از یک چارچوب امنیتی تحت رهبری ایالات متحده دیده شود.
با این حال، برخی این را لحظهای مهم برای پکن دانستند، که جنگ ایالات متحده و رژیم صهیونیستی علیه ایران را مورد انتقاد قرار داده است.
پس از آغاز جنگ با حملات ایالات متحده و رژیم صهیونیستی در ۲۸ فوریه، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، با همتایان خود از جمله رژیم صهیونیستی، عربستان سعودی، بحرین و امارات متحده عربی گفتگو کرد. طبق آمار وزارت امور خارجه چین، تا اواسط آوریل، او ۳۰ تماس تلفنی با طرفهای مختلف در مورد جنگ برقرار کرده بود.
وانگ همچنین میزبان همتای خود از پاکستان، متحد نزدیک چین، بود که به عنوان میانجی اصلی در مذاکرات اخیر عمل کرده است تا یک پیشنهاد پنج مادهای را برای پایان دادن به خصومتها و بازگشایی تنگه هرمز ارائه دهد.
شی جین پینگ، رئیسجمهور چین، در روزهای اخیر به طور غیرمعمولی صریح بوده و هفته گذشته نسبت به “بازگشت جهان به قانون جنگل” هشدار داد. این هفته، او خواستار بازگشایی تنگه هرمز شد.
تکیه چین بر نقش خود به عنوان یک قدرت اقتصادی
جورج چن، شریک در شرکت مشاوره آسیا گروپ، گفت که نقش چین در وضعیت ایران غیرقابل جایگزینی است. به عنوان بزرگترین خریدار نفت تهران، توصیههای آن وزن دارد. او گفت که چین یکی از معدود کشورهایی است که در سازمان ملل نسبت به وضعیت ایران ابراز همدردی کرده است.
علاوه بر این، چین یکی از شرکای کلیدی اقتصادی برای بسیاری از کشورهای منطقه است. توویا گرینگ، پژوهشگر غیرمقیم در مرکز جهانی چین در شورای آتلانتیک، گفت که چین به طور منحصربهفردی برای ارائه مشوقهای اقتصادی که برای تهران اهمیت دارد، به ویژه پس از پایان جنگ، موقعیت دارد، زیرا پکن میتواند سرمایهگذاری در بازسازی و کمکهای تجاری را به گونهای وعده دهد که کمتر کسی میتواند.
او گفت: “این کشور میتواند یکی از معدود بازیگرانی باشد که قادر است هم پوشش سیاسی و هم مشوقهای مادی را به تهران ارائه دهد تا محدودیتها را بپذیرد و به آنها پایبند باشد.”
نقش رو به رشد چین به عنوان یک میانجی جهانی
یکی از بزرگترین پیروزیهای دیپلماتیک چین در سالهای اخیر در سال ۲۰۲۳ اتفاق افتاد، زمانی که این کشور از جمله طرفهایی بود که عربستان سعودی و ایران را برای از سرگیری تعامل رسمی گرد هم آورد.
محمد ذوالفقار رحمت، پژوهشگر مرکز مطالعات اقتصادی و حقوقی در اندونزی، گفت که این رویداد به طور گستردهای به عنوان یک پیشرفت ژئوپلیتیکی بزرگ تلقی شد که خطر درگیری مستقیم و نیابتی را کاهش داد.
اما او گفت که چین با احتیاط زمان ایفای نقش را انتخاب میکند و خاطرنشان کرد که عربستان سعودی و ایران انگیزههای از پیش موجودی برای تعامل دیپلماتیک مجدد داشتند. او گفت: “میانجیگری آن معمولاً استراتژیک و کمخطر است و اغلب زمانی اتفاق میافتد که شرایط از قبل برای توافق مساعد باشد.”
پکن همچنین در درگیری اخیر بین تایلند و کامبوج فعال بود و میزبان چندین نشست بین آنها بود و در کنار ایالات متحده در مالزی در مذاکرات اولیه آتشبس شرکت کرد. هنگامی که درگیری در دسامبر دوباره آغاز شد، چین و ایالات متحده به میانجیگری برای آتشبس دیگری کمک کردند.
پکن همچنین پیشنهادهای صلح برای جنگ در اوکراین ارائه کرده و در یک مقطع میزبان وزیر امور خارجه اوکراین بود، حتی با وجود اینکه آنچه را که “دوستی بدون محدودیت” با روسیه مینامد، حفظ میکند.
رویکرد اصولی چین در دیپلماسی
کارشناسان میگویند تلاشهای دیپلماتیک چین معمولاً از الگوی خاصی پیروی میکند، با تأکید پکن بر رعایت منشور سازمان ملل و حاکمیت ملی.
در جنگ ایران، شی هفته گذشته خواستار “رعایت اصول همزیستی مسالمتآمیز، حفظ حاکمیت ملی، رعایت حاکمیت قانون بینالملل و هماهنگی توسعه و امنیت” شد.
هو تیانگ بون، استاد سیاست خارجی چین در دانشگاه فناوری نانیانگ، گفت: “بسیاری از نکات به طور قابل توجهی ثابت هستند.”
تینان پونگسودیراک، استاد روابط بینالملل در دانشگاه چولالونگکورن تایلند، گفت: در درگیریهای دورتر، منافع پکن میتواند کم باشد اما مزایای آن زیاد است، زیرا جهان تلاش میکند با رویکرد دولت ترامپ در مذاکره کنار بیاید.
او گفت: “آنچه ایالات متحده انجام میدهد عمیقاً مخرب است و همه از آن رنج میبرند… و چین با صحبت از سیستم بینالمللی مبتنی بر قوانین، رهبری جهانی را به نمایش میگذارد و نقش جهانی خود را ایفا میکند. این یک تضاد اجتنابناپذیر است.”
لئونگ از هنگ کنگ گزارش داد.
#چین #ایران #دیپلماسی #خاورمیانه #صلح #مقاومت #آمریکا #سیاست_خارجی #اقتصاد_جهانی #تنگه_هرمز
