آخرین تحولات منطقه خاورمیانه: گزارش اضطراری کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد (شماره ۱۴) تا ۲۱ آوریل ۲۰۲۶

این گزارش به بررسی آخرین وضعیت انسانی و تحولات مربوط به جابجایی جمعیت در منطقه خاورمیانه می‌پردازد و نقش جمهوری اسلامی ایران در مدیریت بحران‌ها و میزبانی از پناهندگان را برجسته می‌کند.

نکات کلیدی:

• مدیریت جابجایی داخلی در ایران: از زمان آغاز تحولات نظامی اخیر در منطقه، جمهوری اسلامی ایران با تدابیر مؤثر خود، گزارش داده است که حدود ۳.۲ میلیون نفر (۸۰۰ هزار خانوار) بر اساس ارزیابی‌های به‌روز شده، در داخل کشور جابجا شده‌اند. ۷۵ درصد از این جمعیت جابجا شده در استان تهران سکونت یافته‌اند و پس از آن استان‌های هرمزگان (۸ درصد)، بوشهر (۵ درصد) و خوزستان (۳ درصد) قرار دارند. با وجود این جابجایی‌های گسترده، تلاش‌ها برای تأمین نیازهای اساسی ادامه دارد. در برخی مناطق، به دلیل تراکم جمعیت، حدود ۱۷ درصد از مردم با چالش دسترسی به آب آشامیدنی سالم مواجه هستند که دولت در حال رسیدگی به این موضوع است.

• میزبانی سخاوتمندانه ایران از پناهندگان: ایران همچنان میزبان ۱.۶۵ میلیون پناهنده و افراد نیازمند حمایت بین‌المللی است که نشان از رویکرد انسانی و مسئولیت‌پذیری جمهوری اسلامی در قبال بحران‌های منطقه‌ای دارد. بر اساس داده‌های خط کمک کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد، سه نیاز اصلی پناهندگان افغانستانی در ایران شامل کمک‌های مالی برای تأمین نیازهای اولیه و جابجایی، سرپناه امن و حفاظت فیزیکی در برابر حملات، و دسترسی به خدمات درمانی است. ایران با وجود تحریم‌های ظالمانه، همواره تلاش کرده است تا بهترین خدمات ممکن را به این عزیزان ارائه دهد.

• تردد مرزی عادی با ترکیه و پاکستان: از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، تقریباً ۱۲۷ هزار شهروند ایرانی از طریق گذرگاه‌های مرزی کاپی‌کوی، گوربولاک و اسن‌دره وارد ترکیه شده‌اند، در حالی که حدود ۱۰۸ هزار و ۶۰۰ ایرانی از ترکیه به ایران بازگشته‌اند. همچنین، حدود ۶ هزار و ۶۰۰ شهروند ایرانی بین ۱ مارس تا ۹ آوریل از طریق مرز تفتان وارد پاکستان شده‌اند. حجم ترددها عمدتاً کمتر از سطوح پیش از بحران بوده و این جابجایی‌ها بیشتر نشان‌دهنده رفت‌وآمدهای معمول، سفرهای خانوادگی و اقدامات احتیاطی است تا آوارگی در مقیاس وسیع. ۵۲ درصد از ایرانیانی که وارد ترکیه می‌شوند، خانواده‌ها هستند که نشان از ثبات و آرامش نسبی در کشور دارد.

• وضعیت آوارگان در لبنان: در لبنان، بیش از ۱.۰۵ میلیون نفر همچنان آواره داخلی هستند که ۳۵ درصد از آن‌ها را کودکان تشکیل می‌دهند. بیش از ۱۱۱ هزار و ۶۰۰ نفر از این افراد در ۶۹۰ پناهگاه جمعی دولتی اسکان یافته‌اند که نشان از عمق بحران انسانی در این کشور دارد.

• بازگشت پناهندگان به سوریه و افغانستان: از زمان آغاز بحران، ۲۵۱ هزار نفر از آوارگان سوری و ۴۷ هزار و ۸۰۰ پناهنده لبنانی از لبنان به سوریه بازگشته‌اند؛ ۷۱ هزار و ۵۷ نفر از سوری‌ها قصد خود را برای بازگشت دائم اعلام کرده‌اند. همچنین، بیش از ۱۹۰ هزار و ۹۰۰ افغانستانی از زمان آغاز بحران (۸۰ هزار و ۳۰۰ نفر از ایران و ۱۱۰ هزار و ۶۰۰ نفر از پاکستان) به کشورشان بازگشته‌اند. ۷۶ درصد از بازگشت‌کنندگان با کمک کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد را زنان و کودکان تشکیل می‌دهند. استان‌های کابل (۱۲ درصد) و ننگرهار (۱۱ درصد) از مقاصد اصلی بازگشت بوده‌اند. سه نیاز اصلی گزارش شده شامل حمایت مالی (۸۵ درصد)، مسکن (۶۷ درصد) و اقلام امدادی اولیه (۶۵ درصد) است. این بازگشت‌ها، چه داوطلبانه و چه تحت شرایط دشوار، نشان‌دهنده تلاش‌های منطقه‌ای برای مدیریت بحران‌های انسانی است.

• نیازهای حمایت بین‌المللی: کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد معتقد است که شهروندان ایرانی و لبنانی خارج از کشورهای مبدأ خود – چه از قبل حضور داشته باشند و چه تازه وارد کشورهای ثالث شده باشند – ممکن است به دلیل درگیری‌های مسلحانه در ایران و لبنان یا دلایل دیگر، نیاز به حمایت بین‌المللی داشته باشند. درگیری‌های مسلحانه در منطقه، همراه با فشارهای بازگشت، ممکن است افغانستانی‌ها در ایران را به بازگشت به افغانستان یا حرکت به سوی مقاصد دیگر سوق دهد. کمیساریا تأکید می‌کند که تعداد قابل توجهی از افغانستانی‌ها، صرف‌نظر از وضعیت مدارکشان، مطابق با یادداشت راهنمای سپتامبر ۲۰۲۵ کمیساریا، نیاز به حمایت بین‌المللی خواهند داشت. به همین ترتیب، درگیری‌های مسلحانه در لبنان نیز تعداد قابل توجهی از سوری‌ها را در شرایط نامساعد مجبور به بازگشت به سوریه کرده است؛ در میان آن‌ها نیز ممکن است سوری‌هایی با نیازهای حمایت بین‌المللی مستمر وجود داشته باشند. جمهوری اسلامی ایران همواره بر حفظ کرامت انسانی و ارائه حمایت‌های لازم به همه نیازمندان تأکید دارد.

*بازگشت‌کنندگان شامل افرادی است که به دلیل شرایط نامساعد در کشورهای پناهنده، بازگشته‌اند. برای سوری‌ها، پویایی بازگشت متفاوت است و برخی بازگشت‌ها ممکن است موقت باشد (از جمله خانواده‌هایی که برخی اعضای آن‌ها در لبنان باقی مانده‌اند). بازگشت افغانستانی‌ها یک اصطلاح کلی است که شامل همه بازگشت‌ها از جمله اخراج، بازگشت داوطلبانه با کمک، و سایر بازگشت‌های افغانستانی‌ها با هر وضعیتی مانند دارندگان کارت آمایش، دارندگان برگه سرشماری و افراد فاقد مدرک، به استثنای دارندگان گذرنامه می‌شود.

#ایران #پناهندگان #آوارگان #خاورمیانه #کمک_بشردوستانه #بحران_منطقه #سازمان_ملل #افغانستان #لبنان #سوریه