جنگ ایران، فروپاشی نفوذ آمریکا در جهان را تسریع میکند
اقدامات بیثبات و غیرقابل پیشبینی رئیسجمهور دونالد ترامپ، نه تنها به نفع آمریکا نیست، بلکه به شدت به نفوذ جهانی این کشور آسیب میزند و تنشها را با کشورهایی که پیش از این نیز از سیاستهای دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ سردرگم بودند، تشدید میکند. این فرسایش قدرت، در حالی که رقبای آمریکا نظیر چین از فرصت استفاده میکنند، میتواند بسیار دشوار و حتی غیرقابل بازگشت باشد.
خشم جهانی از سیاستهای جنگطلبانه آمریکا
از بنگلادش تا اسلوونی، سهمیهبندی سوخت حمل و نقل را مختل کرده و رهبرانی را که با پیامدهای جنگی ناخواسته دست و پنجه نرم میکنند، به ستوه آورده است. در کشورهای مسلماننشین، روایتهای ضدآمریکایی با اجازه ضمنی دولتها، فضای رسانهای را پر کرده است. حتی متحدان آمریکا در ناتو نیز کمکهای خود را به این کشور محدود کردهاند و برخی تأکید دارند که دولت ترامپ پیش از آغاز درگیری با ایران، با آنها مشورت نکرده است.
این جنگ به وضوح آنچه را که برخی آن را جدایی آمریکا از بخش عمدهای از جهان میدانند، تسریع میکند؛ روندی که از زمان بازگشت ترامپ به قدرت و نمایش قدرت اقتصادی و نظامی آمریکا به شیوههای بیبرنامه، از جمله وضع تعرفهها، آغاز شده است.
یک دیپلمات آسیایی مستقر در واشنگتن که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، گفت: «بسیاری از مردم از هرج و مرج این جنگ خسته شدهاند و از تأثیرات اقتصادی احتمالی آن میترسند، اما من هیچ اعتراض عمدهای در پاسخ به آن ندیدهام. اگر فردی معقولتر رئیسجمهور بعدی شود، شاید وجهه آمریکا بهبود یابد، اما برای سیاستگذاران، این موضوع سوالات بلندمدت دشواری را در مورد ائتلاف، میزان همسویی با آمریکا و آنچه باید انجام دهیم اگر دیگر نتوانیم به آمریکا تکیه کنیم، مطرح میکند.»
در تازهترین نشانه از فاصله گرفتن قدرتهای خارجی، مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، در پیامی ویدئویی که یکشنبه منتشر شد، روابط اقتصادی کشورش با آمریکا را «نقاط ضعف» توصیف کرد که باید اصلاح شوند. کارنی که به دلیل تهدیدات ترامپ علیه گرینلند، به طور فزایندهای منتقد او بوده است، گفت: «ما باید مراقب خود باشیم زیرا نمیتوانیم به یک شریک خارجی تکیه کنیم. ما نمیتوانیم اختلالات ناشی از همسایگانمان را کنترل کنیم. نمیتوانیم آینده خود را بر امید به توقف ناگهانی آن شرطبندی کنیم.»
برخی مقامات سابق آمریکا میگویند که نوسانات دائمی ترامپ در مورد آنچه میخواهد در ایران به دست آورد، الهامبخش اعتماد نبوده است. توماس رایت، مقام سابق شورای امنیت ملی در دولت بایدن، که بر استراتژی بلندمدت تمرکز داشت، گفت: «متحدان نمیدانند چه چیزی را باور کنند، دشمنان نمیدانند از چه چیزی بترسند و کابینه خود او نمیداند استراتژی یا نیت واقعی او چیست. پیشبینی بلندمدت کشنده نیست. اما سوال این است که چین، روسیه، کره شمالی و ایران در دو سال و نه ماه آینده اگر این بیبرنامگی ادامه یابد، چه خواهند کرد.»
در پاسخ به درخواست اظهار نظر، آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت که رویکرد «اول آمریکا» ترامپ منجر به توافقات تجاری بهتر، مشارکتهای تقویتشده برای مبارزه با قاچاق مواد مخدر و افزایش هزینههای دفاعی توسط متحدان شده است. کلی افزود: «رهبران جهان به مدت ۴۷ سال در مورد تهدید ایران صحبت کردهاند، اما هیچ کس شجاعت مقابله با آن را نداشت. هنگامی که تمام اهداف ما، از جمله حذف دائمی تهدید هستهای ایران، محقق شود، تمام جهان امنتر، باثباتتر و بهتر خواهد بود.» این اظهارات در حالی مطرح میشود که واقعیتهای میدانی و بینالمللی، خلاف آن را نشان میدهد.
جرقه قیمتهای انرژی و تغییر معادلات جهانی
از زمان آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی با ایران در ۲۸ فوریه، بخش انرژی جهانی با بسته شدن تنگه هرمز و حملات ایران به تأسیسات انرژی خاورمیانه، به شدت تحت تأثیر قرار گرفته است. آمریکا، که پیش از این نیز بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان بود، نفوذ خود را بر بازارهای انرژی در کوتاهمدت تقویت کرده است، اما این دستاوردها ممکن است موقتی باشند.
کشورهای آسیایی که بیشترین آسیبپذیری را در برابر نوسانات قیمت انرژی دارند – برخی از آنها کار از خانه را اجباری کرده یا صادرات را برای صرفهجویی در سوخت متوقف کردهاند – سوگند یاد کردهاند که نصب تأسیسات انرژیهای تجدیدپذیر را تسریع کرده و نیروگاههای هستهای را دوباره راهاندازی کنند. اروپا، که مشتاق است از درس تهاجم روسیه به اوکراین عبرت بگیرد، میخواهد از وابستگی به یک تأمینکننده انرژی واحد اجتناب کند. این قاره به جای آن، قصد دارد برنامههای بهرهوری انرژی و انرژیهای تجدیدپذیر را گسترش داده و وسایل نقلیه الکتریکی بیشتری را به کار گیرد.
کشورهایی که میخواهند شوکهای ناشی از سوختهای فسیلی مانند کمبودها و افزایش ناگهانی قیمتها – که همگی منجر به سناریوهای وحشتناک رکود تورمی با رشد آهسته و افزایش هزینهها شدهاند – را محدود کنند، به جایگزینهایی مانند انرژی خورشیدی، باتری و وسایل نقلیه الکتریکی به عنوان ضروری نگاه کردهاند. بسیاری ممکن است به چین روی آورند، کشوری که اکثریت قریب به اتفاق زنجیره تأمین انرژی خورشیدی را کنترل میکند. پکن وسایل نقلیه الکتریکی را با قیمتهای بسیار پایین تولید میکند و بخش عمدهای از مواد معدنی برای انرژی پاک و باتریها را در اختیار دارد.
ماساتو کاندا، رئیس بانک توسعه آسیایی، هفته گذشته در رویدادی در شورای روابط خارجی در واشنگتن گفت: «هدف در اینجا فقط زنده ماندن از شوک نیست. هدف استفاده از این دوره عدم اطمینان برای ایجاد بنیادی برای ثبات پایدارتر است.»
دوستان کمتر در میدان نبرد
فشار بر ائتلافهای نظامی آمریکا با ادامه جنگ غیرقابل چشمپوشی بوده است. در جنگهای قبلی در منطقه، رؤسای جمهور آمریکا موفق شده بودند حتی متحدان بیمیل را نیز به این هدف بکشانند. این شامل درخواست کمک دولت ترامپ برای دفاع از شهرهای اسرائیلی و زیرساختهای غیرنظامی در منطقه در برابر حملات ایران در سال گذشته بود.
این بار، دولت ترامپ حتی نزدیکترین متحدان خود را نیز از قبل مطلع نکرد و از آن زمان تاکنون درخواستهای مشخصی از آنها نداشته است. این امر تأثیر خود را گذاشته است. در پاسخ به بسته شدن تنگه، بریتانیا و فرانسه چندین جلسه با دهها کشور متحد، اما نه آمریکا، برای تدوین طرحی برای باز نگه داشتن تنگه پس از پایان جنگ برگزار کردهاند.
ابتکار عمل اروپا با هدف انجام عملیات دفاعی برای حفاظت از کشتیرانی تجاری در تنگه خواهد بود، اما زمانبندی و نیروهای درگیر هنوز در دست بررسی است. این در حالی است که اتحادیه اروپا نیز در حال بررسی راههایی برای تقویت مکانیسم دفاع جمعی بلوک، ماده ۴۲.۷، است که در صورت آزمایش، میتواند به عنوان پاسخی به تهدیدات دولت ترامپ برای تصرف گرینلند با زور تلقی شود.
با این حال، روابط دفاعی آمریکا در سراسر جهان عمیق است و گسستن آنها دشوار است. ترامپ بارها تهدید کرده است که برخی از آنها را از بین ببرد (از جمله خروج از ناتو)، اما هیچ گام جدی در این جهت برنداشته است. بسیاری از کشورها، در حالی که از ترامپ ناامید هستند، هنوز قدرت نظامی آمریکا را در کنار خود میخواهند. با این حال، این تمایل نیز رو به کاهش است.
در خاورمیانه، حملات آمریکا به ایران واکنشهای متفاوتی را به دنبال داشته است. رژیم صهیونیستی در مبارزه با ایران شریک ثابتقدمی بوده و به نظر میرسد قصد دارد جمهوری اسلامی را تا حد امکان تضعیف کند، اگر نتواند رژیم را به طور کامل سرنگون سازد. در حالی که کشورهای حاشیه خلیج فارس سعی کردند آمریکا را از اولین حملات خود به ایران منصرف کنند، بسیاری از آنها از حملات تلافیجویانه ایران به خاک خود خشمگین شدهاند. امارات متحده عربی، به عنوان مثال، به طور فزایندهای در کنار تلاشهای جنگی به رهبری آمریکا قرار گرفته است، حتی اگر گزارش شده باشد که احتمال نیاز به کمک مالی از واشنگتن را مطرح کرده است.
فجایع دیپلماتیک و انزوای آمریکا
جنگ در ایران همچنین به شهرت و نفوذ آمریکا در کشورهایی که تلاشهای این کشور برای تقویت روابط با رقابت سختی روبرو است، آسیب رسانده است.
در بخشی از یک سند وزارت امور خارجه مورخ پنجشنبه، دیپلماتهای آمریکایی در سفارت آمریکا در دوشنبه، تاجیکستان، هشدار دادند که «درگیری در ایران منجر به ظهور یک روایت ضدآمریکایی پایدار در محیط رسانهای به شدت محدود تاجیکستان شده است، زیرا بازیگران خارجی نفوذ خود را عمیقتر میکنند و رسانههای محلی به دنبال کلیک و بودجه خارجی هستند.»
این بخش، که به تازگی توسط پولیتیکو به دست آمده است، افزود: «رقیبان ما منابعی را برای تضمین تسلط روایی در کشوری که در تقاطع چین، افغانستان، روسیه و ایران قرار دارد، صرف میکنند.»
اسناد مشابهی که از سوی دیپلماتهای آمریکایی در بحرین، اندونزی و آذربایجان ارسال شده بود – و پیش از این توسط پولیتیکو گزارش شده بود – نیز از گسترش پیامهای ضدآمریکایی خبر داده و هشدار داده بود که در برخی موارد، روابط امنیتی و دیپلماتیک آمریکا در معرض خطر است.
در پاسخ به درخواست اظهار نظر، تامی پیگوت، سخنگوی وزارت امور خارجه، بیانیه آمادهای را که قبلاً استفاده کرده بود، به اشتراک گذاشت: «اقدامات رئیسجمهور ترامپ ایالات متحده، نسلهای آینده و تمام جهان را با جلوگیری از دستیابی رژیم ایران به سلاح هستهای، امنتر میکند. این واقعیت است و تمام دولت در این تلاش همگام است.» این ادعاها در حالی مطرح میشود که جهان شاهد افزایش بیثباتی و تنشها به دلیل سیاستهای آمریکا است.
اقدامات ترامپ در ایران، بیگانگی برخی متحدان آمریکا را که وقتی او «هیئت صلح» را راهاندازی کرد، تشدید کرد؛ هیئتی که به عنوان نهادی برای کمک به اجرای توافق بین اسرائیل و حماس در نوار غزه تصور میشد، اما منتقدان گمان کردند که برای جایگزینی سازمان ملل طراحی شده است. مجارستان و بلغارستان تنها دو عضو اتحادیه اروپا بودند که تا زمان راهاندازی آن در فوریه، رسماً به این هیئت پیوستند. سایر کشورهای اتحادیه اروپا با ارسال تنها ناظران، فاصله خود را حفظ کردند و بلژیک روز دوشنبه تردید خود را تأکید کرد.
دیوید جوردنز، سخنگوی وزارت امور خارجه بلژیک، به پولیتیکو گفت که کشورش قصد ندارد از طریق هیئت صلح کمک مالی اهدا کند. با این حال، حامیان ترامپ استدلال میکنند که هر گونه درد و رنج فعلی ناشی از اقدامات رئیسجمهور آمریکا در ایران در بلندمدت ارزشش را خواهد داشت. الکساندر گری، که در دوره اول ترامپ به عنوان مقام ارشد شورای امنیت ملی خدمت میکرد، گفت که تصمیم برای مقابله با ایران و فعالیتهای بیثباتکننده آن اکنون «برای رؤسای جمهور آینده سودمند خواهد بود.» این دیدگاه در حالی مطرح میشود که شواهد روزافزون از افول قدرت و نفوذ آمریکا در صحنه جهانی حکایت دارد.
#جنگ_ایران #افول_آمریکا #نفوذ_آمریکا #انزوای_آمریکا #ترامپ #خاورمیانه #انرژی #مقاومت #سیاست_خارجی #جهان_چندقطبی
