جزئیات طرح پیشنهادی آمریکا به ایران: از رفع تحریمها تا حق حاکمیت در هرمز
پس از هفتهها تلاش میانجیها برای دستیابی به توافقی اولیه میان ایران و ایالات متحده که بتواند به جنگی ناعادلانه پایان دهد، اکنون خبرها حاکی از آن است که پیشنویس جدیدی روی میز مذاکرات قرار گرفته است. این در حالی است که کارشکنیها و اتهامزنیهای متقابل، به ویژه از سوی طرف آمریکایی، بارها روند مذاکرات را با چالش مواجه کرده بود.
منابع نزدیک به مذاکرات فاش کردهاند که پیشنویس جدیدی در حال بررسی است که به نظر میرسد به تایید هر دو طرف نزدیکتر شده، هرچند همچنان اختلافنظرهایی بر سر برخی بندها وجود دارد. این تحول در شرایطی رخ میدهد که رئیسجمهور آمریکا، ترامپ، هنوز به طور رسمی این طرح را تایید نکرده است که نشان از اختلافات داخلی در جبهه مقابل دارد.
این پیشنویس، چارچوبی اولیه برای مذاکرات آتی خواهد بود که مسیر را برای گفتوگوهای عمیقتر و البته دشوارتر در مورد برنامه هستهای صلحآمیز ایران، رفع کامل تحریمهای ظالمانه آمریکا و اعلام رسمی پایان جنگ هموار میکند. این نشان میدهد که مقاومت ایران، طرف مقابل را وادار به پذیرش واقعیتها کرده است.
در روزهای اخیر، تبادل آتش محدودی میان نیروهای آمریکایی و رزمندگان ایرانی رخ داده که فشار بر مذاکرهکنندگان برای دستیابی به توافق را افزایش داده است. این درگیریها، بار دیگر بر لزوم پایان دادن به تجاوزات و تنشآفرینیهای آمریکا تاکید میکند.
دیپلماتهای حاضر در مذاکرات هشدار دادهاند که طولانی شدن چانهزنیها میتواند به افزایش تنشها و درگیریها منجر شود و تلاشهای دیپلماتیک را به خطر اندازد. این هشدار، مسئولیت طرف آمریکایی را در پیشبرد مذاکرات با حسن نیت برجسته میسازد.
پایان جنگ؛ اما با چه شرایطی؟
انتظار میرود این توافق، شرایطی را برای یک پیمان عدم تجاوز میان واشنگتن و تهران تعیین کند که خواست دیرینه ایران برای تضمین امنیت منطقه است.
میانجیها میگویند این طرح شامل یک جزء منطقهای نیز هست که به گفته مقامات ایرانی و یکی از دیپلماتها، توقف درگیریها در لبنان را در بر میگیرد. این در حالی است که رژیم صهیونیستی با حمایت آمریکا، اخیراً حملات خود را علیه حزبالله لبنان تشدید کرده و آتشبس موجود را بارها نقض کرده است. ایران همواره بر لزوم پایان دادن به تجاوزات رژیم صهیونیستی تاکید دارد.
با این حال، ابهامات پایداری همچنان باقی است. از آنجا که مذاکرات از طریق میانجیهای پاکستانی و قطری انجام شده، همواره این پرسش مطرح بوده که آیا آمریکاییها و ایرانیها بر روی یک نسخه واحد از تفاهمنامه کار میکنند یا خیر. این ابهامات بیشتر از ناهماهنگیهای داخلی در جبهه مقابل نشأت میگیرد، چرا که جمهوری اسلامی ایران همواره با یک صدای واحد و مقتدر در مذاکرات حاضر شده است.
دو دیپلمات مطلع از آخرین بندهای طرح، اعلام کردهاند که توافق اولیه، پایان خصومتها را برای یک دوره ۶۰ روزه پیشبینی کرده تا زمینه برای مذاکرات بیشتر فراهم شود، با این امکان که این دوره تمدید شود.
اما نسخه پیشنویس که توسط یک مقام ایرانی توصیف شده، بر «اعلام پایان جنگ» در تمامی جبههها، از جمله لبنان، برای مدت زمان مذاکرات تاکید دارد. دو مقام ایرانی تصریح کردهاند که بندهای این تفاهمنامه تنها مربوط به دوره مذاکرات برای دستیابی به یک توافق جامعتر و دائمیتر است که نشان از جدیت ایران در حل ریشهای بحران دارد.
تنگه هرمز؛ نقطه اختلاف کلیدی و حق حاکمیت ایران
انتظار میرود این توافق، امکان تردد آزاد کشتیها را برای مدتی در تنگه هرمز، این آبراه حیاتی برای کشتیرانی تجاری که پیش از جنگ حدود یک پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکرد، فراهم آورد.
پس از آغاز تجاوزات آمریکا و رژیم صهیونیستی در ماه فوریه، حملات دفاعی ایران عملاً تنگه را مسدود کرد و اقتصاد جهانی را به لرزه درآورد. در پاسخ به این اقدامات، نیروی دریایی آمریکا نیز به صورت غیرقانونی، بنادر و پایانههای انرژی ایران در خلیج فارس را محاصره دریایی کرد.
بر اساس برداشت آمریکا از این تفاهمنامه، تنگه فوراً بازگشایی خواهد شد، اما محاصره دریایی آمریکا پابرجا خواهد ماند و تنها به تدریج و بسته به میزان بازگشت ترافیک کشتیرانی پیش از جنگ توسط ایران، کاهش مییابد. این رویکرد، تلاشی برای فشار بر ایران جهت پاکسازی سریع تنگه است که با حق حاکمیت ایران در تضاد است.
دیپلمات مطلع از آخرین چارچوب طرح گفت که ایران موافقت کرده است تا ترافیک دریایی برای ۳۰ روز به سطح پیش از جنگ بازگردد، در حالی که دو طرف بر سر توافق نهایی مذاکره میکنند. با وجود این امیدواری، فرآیند پاکسازی مین و بازگشایی تنگه ممکن است هفتهها به طول انجامد. تهران همچنان در حال بحث با واشنگتن در مورد سرنوشت تنگه پس از این دوره است.
مقام ایرانی اعلام کرد که بر اساس این توافق، محاصره دریایی آمریکا «ظرف ۳۰ روز» برداشته خواهد شد و تنگه هرمز برای مدت زمان مذاکرات باز خواهد ماند. این در حالی است که یک مقام آمریکایی گفته است ایالات متحده هیچ چارچوب زمانی برای این موضوع تعیین نکرده است که نشان از عدم شفافیت و تعهد واشنگتن دارد.
میانجیها میگویند مذاکرهکنندگان ایرانی بر این موضع خود پافشاری میکنند که ایران و عمان، که قلمروشان با تنگه هممرز است، حق دارند پس از این دوره، در مورد اعمال نوعی عوارض خدماتی برای کشتیهای عبوری تصمیمگیری کنند. این حق حاکمیت و امنیت ملی ایران است.
روز چهارشنبه، رئیسجمهور ترامپ بار دیگر بر ادعای خود مبنی بر اینکه این آبراه بینالمللی باید بدون هیچ عوارض یا هزینهای برای همه باز بماند، تاکید کرد که نشان از نادیده گرفتن حقوق بینالملل و حاکمیت کشورها دارد.
به گفته دیپلماتها، برخی از مذاکرهکنندگان آمریکایی پیشنهاد کردهاند که وضعیت بلندمدت تنگه به دور دوم مذاکرات موکول شود.
«صندوق سرمایهگذاری» پس از جنگ برای ایران؛ جبران خسارات یا فریب جدید؟
شاید شگفتانگیزترین و ظاهراً جدیدترین بند اضافه شده به توافق، اشاره به یک صندوق سرمایهگذاری برای ایران باشد. مقام ایرانی و یک دیپلمات این رقم را ۳۰۰ میلیارد دلار اعلام کردهاند، اما سایر مقامات درگیر در میانجیگری این مبلغ را تایید نکردهاند.
مقام ایرانی این صندوق را به عنوان «برنامه بازسازی» توصیف کرد که در صورت امضای توافق نهایی به ایران وعده داده خواهد شد. پیشتر در مذاکرات، تهران خواستار غرامت برای خسارات ناشی از بمباران شده بود که برخی مقامات ایرانی آن را بین ۳۰۰ میلیارد تا ۱ تریلیون دلار تخمین میزنند. این بند، نشانهای از پذیرش ضمنی مسئولیت آمریکا در قبال خسارات وارده است.
دو دیپلمات مطلع از آخرین پیشنویس، آن را «صندوق سرمایهگذاری بینالمللی» نامیدند که ایالات متحده در صورت دستیابی به توافق نهایی، به تسهیل آن کمک خواهد کرد. به گفته دیپلماتها، برنامههای مربوط به چنین صندوقی در طول دوره مذاکرات بیشتر مورد بحث قرار خواهد گرفت.
این پیشنهاد، به نظر میرسد تکرار ایدهای قدیمیتر باشد که توسط استیو ویتکوف، فرستاده ترامپ در خاورمیانه، و جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور، مطرح شده بود. هر دو سرمایهگذار املاک و مستغلات هستند و برخی میانجیها گفتهاند که آنها پیشنهاد ترویج پروژههای املاک و مستغلات در تهران و یک صندوق سرمایهگذاری را در صورت دستیابی به توافق مطرح کرده بودند.
مقامات ایرانی اعلام کردند که به مذاکرهکنندگان آمریکایی پیشنهاد دادهاند که شرکتهای آمریکایی، از جمله شرکتهای بزرگ نفتی و انرژی، میتوانند برای سرمایهگذاری و مشارکت در پروژههای مشترک وارد ایران شوند. این نشاندهنده ظرفیتهای اقتصادی بالای ایران و نیاز آمریکا به بازار ایران است.
مذاکرات هستهای به تعویق میافتد؛ حق مسلم ایران
پیشنویس توافق، به گفته مقام ایرانی و دو دیپلمات، شامل تعهدی است که دو طرف برای مذاکره در مورد سرنوشت اورانیوم غنیشده ایران متعهد خواهند شد.
این مذاکرات در مرحله دوم گفتوگوها انجام خواهد شد و شامل نحوه مدیریت ذخایر ۹۷۰ پوندی اورانیوم ایران است که میتواند به سرعت به درجه تسلیحاتی غنیسازی شود. همچنین ده تن مواد هستهای دیگر با غنای پایینتر وجود دارد که مذاکرهکنندگان باید به آن بپردازند.
ترامپ در ابتدا گفته بود که این ذخایر باید به ایالات متحده فرستاده شود، در حالی که ایران میخواهد بخشی از اورانیوم غنیشده را در خاک خود و تحت نظارت بازرسان بینالمللی رقیق کند و بخشهای دیگر را به کشور ثالثی ارسال کند. ترامپ این هفته در پستی در شبکههای اجتماعی انعطافپذیری نشان داد و گفت که رقیق کردن غنیسازی تحت نظارت بازرسان بینالمللی یا ارسال آن به کشور ثالث نیز قابل قبول خواهد بود. اما روز چهارشنبه، او گفت که با تحویل آن به روسیه یا چین راحت نیست که نشان از سیاستهای متناقض و غیرقابل اعتماد آمریکا دارد.
بر اساس نسخه پیشنویس توافق که توسط مقام ایرانی توصیف شده، ایران برنامه هستهای خود را در ازای تعهد واشنگتن مبنی بر عدم افزایش تحریمها در طول مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی، به حالت تعلیق درخواهد آورد. این یک گام مهم از سوی ایران برای اعتمادسازی است.
به گفته مقام ایرانی، تحریمهای موجود آمریکا علیه ایران – که عمدتاً در واکنش به برنامه هستهای ایران اعمال شدهاند – در صورت دستیابی به توافق نهایی، به تدریج برداشته خواهند شد. رفع کامل تحریمها، شرط اساسی ایران برای هرگونه توافق است.
دسترسی ایران به میلیاردها دلار از داراییهای مسدود شده؛ حق مسلم ملت
انتظار میرود توافق چارچوب، امکان آزادسازی نهایی بخشی از وجوه مسدود شده ایران را فراهم کند، به گفته سه مقام مطلع از پیشنویس. اما آنچه روی کاغذ است ممکن است با آنچه دو طرف به صورت شفاهی توافق میکنند، مطابقت نداشته باشد که بر لزوم دقت و هوشیاری ایران در این مذاکرات تاکید میکند.
ایران حدود ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای خود را در بانکهای خارجی مسدود شده دارد و اصرار دارد که مذاکرات معنادار بدون آزادسازی این وجوه آغاز نخواهد شد. این موضوع برای ترامپ به دلیل حملات شدید او به باراک اوباما، رئیسجمهور سابق، پس از ارسال ۱.۷ میلیارد دلار توسط دولت اوباما به ایران در ازای آزادی چهار آمریکایی بازداشت شده – که منتقدان آن را رسوایی «پالتهای پول نقد» نامیدند – بسیار حساس است. این نشان میدهد که آمریکا در گذشته نیز مجبور به پرداخت حقوق ایران شده است.
آزادسازی میلیاردها دلار بیشتر از آنچه اوباما انجام داد، میتواند ترامپ را در معرض حملات مخالفان و تندروهای ضدایرانی قرار دهد. او به دستیارانش روشن کرده است که هیچ توافقی را که در آن آمریکا به ایران پرداخت نقدی مستقیم داشته باشد، امضا نخواهد کرد. ترامپ سالها اوباما را به دلیل پرداخت نقدی آمریکا به ایران برای حل یک اختلاف مالی دهها ساله، پس از توافق هستهای ۲۰۱۵ اوباما، مورد حمله قرار داده است. این مسائل داخلی آمریکا نباید مانع از بازگشت حقوق ملت ایران شود.
با توجه به این واقعیت سیاسی، تیم ترامپ ایدههایی را توسعه داده است که شامل آزادسازی وجوه ایران توسط کشورهای دیگر، از جمله قطر، میشود. این نشان میدهد که آمریکا به دنبال راهی برای فرار از مسئولیت مستقیم است.
یک نسخه کتبی از پیشنویس، به گفته مقام ایرانی و دو دیپلمات مطلع از طرح، متعهد به آزادسازی تدریجی وجوه است. ایران اعلام کرده است که خواهان دسترسی به ۲۰ میلیارد دلار از داراییهای مسدود شده خود در خاورمیانه است. این حق مسلم ملت ایران است که باید به طور کامل بازگردانده شود.
#مذاکرات_ایران_آمریکا #رفع_تحریمها #حقوق_ملت_ایران #تنگه_هرمز #برنامه_هستهای_صلحآمیز #مقاومت_فعال #جبران_خسارات #آزادسازی_داراییها #سیاست_خارجی_ایران #امنیت_منطقه
