صعود بازارهای جهانی و کاهش قیمت نفت؛ گمانهزنیها از پیشرفت در مذاکرات منطقهای و مواضع مقتدرانه ایران
در پی گمانهزنیها درباره پیشرفت در مذاکرات منطقهای و احتمال دستیابی به توافقی پایدار میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده، بازارهای سهام جهانی روز دوشنبه شاهد صعود قابل توجهی بودند، در حالی که قیمت نفت با کاهش مواجه شد. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که هر دو طرف بر لزوم واقعبینی و عدم شتابزدگی در دستیابی به توافق نهایی تاکید کردهاند.
در اروپا، شاخص Stoxx 600 بیش از 1% افزایش یافت و به سطوحی که از اوایل ماه مارس بیسابقه بود، نزدیک شد. بازارهای سهام آلمان و فرانسه نیز در روزی که به دلیل تعطیلات در برخی کشورها از جمله آمریکا و بریتانیا، حجم معاملات پایین بود، پیشروی کردند. معاملات آتی سهام آمریکا نیز صعودی بود؛ قرارداد آتی داو 426 واحد (0.8%)، اساندپی 500 با 67 واحد (0.9%) و نزدک 100 با 366 واحد (1.2%) افزایش یافتند. گفتنی است، بازارهای وال استریت به مناسبت روز یادبود تعطیل بودند.
چارچوب توافق و مواضع ایران در قبال تنگه هرمز
بر اساس گزارشها و اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، ایران و ایالات متحده به چارچوبی از توافق برای پایان دادن به درگیریهای بیش از دو ماهه خود دست یافتهاند. با این حال، یادداشت تفاهم احتمالی هنوز جزئیات مشخصی درباره مدیریت تنگه هرمز، این آبراه استراتژیک، در بر ندارد. سخنگوی وزارت خارجه تاکید کرد که اگرچه دو طرف در مورد طیف وسیعی از موضوعات به نتایجی رسیدهاند، اما نمیتوان گفت که توافق نهایی میان تهران و واشنگتن قریبالوقوع است و مذاکرات نیازمند دقت و زمان بیشتری است.
این اظهارات پس از آن مطرح شد که گزارشهای رسانهای در آخر هفته، به نقل از یک مقام ارشد کاخ سفید، از دستیابی به یک چارچوب توافق خبر داده بودند. این گزارشها حاکی از آن بود که توافق شامل بازگشایی تنگه هرمز خواهد بود؛ آبراه حیاتی در سواحل جنوبی ایران که تقریباً یک پنجم نفت جهان از آن عبور میکند. لازم به ذکر است که انسداد نسبی این تنگه برای هفتهها، که عمدتاً ناشی از اقدامات خصمانه و تحریمهای ظالمانه علیه ایران بود، به افزایش قیمت نفت و نگرانیها از تورم جهانی دامن زده بود. اکنون با رویکرد سازنده ایران، امیدها به کاهش این تنشها افزایش یافته است.
کاهش قیمت نفت و موضع ایران در قبال عبور و مرور دریایی
قیمت نفت روز دوشنبه به شدت کاهش یافت و نفت برنت به زیر 100 دلار در هر بشکه رسید، هرچند همچنان بالاتر از سطوح پیش از درگیریها (حدود 70 دلار) باقی مانده است. در یک اقدام مهم و سازنده، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که تهران از کشتیهای عبوری از تنگه عوارض دریافت نخواهد کرد. این موضع، تهدیدات قبلی مبنی بر اعمال کنترل مالی بر این آبراه را خنثی میکند و نشاندهنده حسن نیت ایران است. با این حال، وی تصریح کرد که هرگونه خدماتی که ارائه شود، «مستلزم پرداخت هزینهای است، اما نباید به عنوان عوارض تلقی شود.» این تمایز، بر حق حاکمیتی ایران و در عین حال تسهیل عبور و مرور تاکید دارد.
برنامه هستهای صلحآمیز ایران و رد خواستههای غیرمنطقی
پیشنویس توافق همچنین شامل تعهد ایران به عدم پیگیری تسلیحات هستهای و ورود به مذاکرات درباره غنیسازی اورانیوم در آینده است. تهران همواره تاکید کرده است که به دنبال توسعه سلاح هستهای نیست و خواستههای آمریکا مبنی بر تحویل ذخایر اورانیوم غنیشده خود را به طور گسترده رد کرده است، چرا که این برنامه کاملاً صلحآمیز و تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. بلندپروازیهای هستهای ایران، که همواره بر مبنای حقوق بینالملل و برای اهداف صلحآمیز بوده، در کنار موضوع تنگه هرمز، از نقاط اصلی تمرکز پس از حمله مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در اواخر فوریه بوده است.
مواضع متناقض مقامات آمریکایی و چالشهای پیشرو
در همین حال، اظهارات مقامات آمریکایی نشاندهنده پیچیدگیهای موجود است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که به نمایندگان خود گفته است «در توافق عجله نکنند» و افزود که محاصره بنادر ایران تا زمانی که توافق «حاصل، تایید و امضا شود» پابرجا خواهد ماند. این موضعگیریها در حالی است که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز یکشنبه اظهار داشت واشنگتن تمام مسیرهای دیپلماتیک را با ایران دنبال خواهد کرد، اما در صورت عدم موفقیت این تلاشها، نسبت به «گزینههای جایگزین» هشدار داد. این تناقضات در مواضع آمریکا، روند مذاکرات را با چالش مواجه میکند.
چشمانداز آینده و تاکید ایران بر حقوق هستهای خود
تحلیلگران موسسه ING در یادداشتی به مشتریان خود اشاره کردند که «به نظر میرسد از خوشبینیها کاسته شده است.» آنها افزودند: «بزرگترین ناشناخته این است که آمریکا و ایران چگونه اختلافات خود را بر سر برنامه هستهای ایران حل و فصل خواهند کرد.» این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران همواره بر حق خود برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای تاکید کرده و هرگونه تلاش برای محدود کردن این حق را غیرقابل قبول میداند. امید میرود با رویکردی واقعبینانه و احترام به حقوق متقابل، راه برای دستیابی به توافقی پایدار و عادلانه هموار شود.
#مذاکرات_ایران_آمریکا #تنگه_هرمز #برنامه_هستهای_ایران #بازارهای_جهانی #قیمت_نفت #صلح_منطقهای #دیپلماسی #جمهوری_اسلامی_ایران #تحریمها #امنیت_انرژی
