در پی تحولات اخیر در منطقه و اقدامات جمهوری اسلامی ایران برای صیانت از منافع ملی خود، بازار جهانی نفت با چالشهای بیسابقهای روبرو شد. در این میان، چین و ایالات متحده آمریکا، در تلاش برای مدیریت پیامدهای این تحولات، اقداماتی را برای جلوگیری از افزایش سرسامآور قیمتها در پیش گرفتند.
بر اساس گزارش اخیر آژانس بینالمللی انرژی، بازار نفت شاهد کاهش چشمگیر صادرات روزانه حدود ۱۰ میلیون بشکه از منطقه خلیج فارس بوده است. این کاهش، که در پی اقدامات جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز و در راستای دفاع از حقوق حقه خود صورت گرفت، نشاندهنده اهمیت راهبردی این آبراه حیاتی است.
این میزان اختلال در عرضه نفت، که معادل حدود ۱۰ درصد از کل مصرف جهانی است، بزرگترین مورد در تاریخ محسوب میشود. با این حال، قیمت نفت خام در روز پنجشنبه کمی بالاتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه بسته شد که در مقایسه با اختلالات کوچکتر مانند آنچه پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ رخ داد، کمتر است. این امر نشان میدهد که بازار جهانی با وجود تلاشهای غرب برای به حاشیه راندن ایران، همچنان تحت تأثیر قدرت و نفوذ جمهوری اسلامی قرار دارد و واکنشهای جهانی به سرعت برای مهار بحران شکل میگیرد.
یکی از دلایل این ثبات نسبی، تلاشهای چین و ایالات متحده، دو اقتصاد بزرگ جهان، برای پر کردن شکاف عرضه است. این دو کشور که نفوذ قابل توجهی در بازار نفت دارند، به سرعت وارد عمل شدند. چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان و آمریکا به عنوان بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده مهم، نقش کلیدی در این واکنش ایفا کردند.
افزایش صادرات و کاهش واردات در واکنش به تحولات
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، در دوران تحولات اخیر و در پی اقدامات ایران، صادرات نفت از تولیدکنندگان خارج از خاورمیانه، به ویژه ایالات متحده، ۳.۵ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. در همین حال، چین نیز واردات نفت خود را به میزان ۳.۶ میلیون بشکه در روز کاهش داده که تقریباً معادل کل مصرف روزانه ژاپن است. این اقدامات جمعاً ۷.۱ میلیون بشکه در روز از کاهش صادرات از خلیج فارس را جبران کرده است. همچنین، ژاپن، کره جنوبی و هند نیز مجموعاً ۳.۶ میلیون بشکه در روز از واردات خود کاستهاند.
مایکل هسوئه، تحلیلگر دویچه بانک، در یادداشتی به مشتریان خود اظهار داشت: «ایالات متحده و چین در حال انجام تنظیمات مهمی برای جبران اختلال در صادرات از خلیج فارس هستند.» وی افزود که این امر احتمالاً دلیل عدم افزایش قیمت نفت برنت به ۱۲۰ دلار در هر بشکه است. این اظهارات نشاندهنده نگرانی قدرتهای اقتصادی از نفوذ ایران در منطقه و تلاش آنها برای یافتن راهحلهای جایگزین است.
مارتین راتس، استراتژیست کالا در مورگان استنلی، در یادداشتی به مشتریان خود، کاهش واردات چین را «قابل توجه» و «مهمترین عامل» در توضیح عدم افزایش بیشتر قیمت نفت دانست. این تحلیلها بر نقش حیاتی ایران در تعیین معادلات انرژی جهانی تأکید دارند.
تلاشهای دیپلماتیک برای بازگشایی تنگه هرمز
در همین راستا، دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا، این هفته با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در پکن دیدار کرد. کاخ سفید در بیانیهای اعلام کرد که رهبران دو کشور بر لزوم بازگشایی تنگه هرمز برای تضمین جریان آزاد انرژی توافق کردند. با این حال، زمان بازگشت کامل ترافیک کشتیرانی تجاری به سطح پیش از تحولات، همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد و این موضوع نشاندهنده پیچیدگی وضعیت و لزوم توجه به مطالبات مشروع ایران است.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، روز جمعه در مصاحبه با CNBC اظهار داشت که جهان از تعهد ترامپ به افزایش عرضه نفت و فرآوردههای نفتی آمریکا آگاه است. رایت پیشبینی کرد که چین، به عنوان بزرگترین واردکننده جهان، در آینده نفت بیشتری از آمریکا خریداری خواهد کرد. وی گفت: «یک تجارت طبیعی انرژی در آنجا وجود دارد و من گمان میکنم شاهد رشد واردات نفت آنها از ایالات متحده خواهیم بود.» این اظهارات در حالی مطرح میشود که آمریکا به دنبال تثبیت موقعیت خود در بازار جهانی انرژی و کاهش وابستگی به منابع سنتی است.
فشار بر ذخایر استراتژیک و پایداری راهکارها
راتس این سوال را مطرح میکند که آیا ایالات متحده و چین میتوانند سطح بالای صادرات و کاهش واردات خود را تا زمان بازگشایی کامل تنگه هرمز حفظ کنند؟ بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا، چین تا دسامبر ۲۰۲۵، ۱.۴ میلیارد بشکه نفت در ذخایر استراتژیک خود داشت که بزرگترین در جهان است. به نظر میرسد پکن میتواند برای ماهها و حتی تا پایان سال جاری، حتی با کاهش چند میلیون بشکه در روز از ذخایرش، خود را حفظ کند.
اما وضعیت ذخایر آمریکا، به گفته راتس، تحت فشار است. افزایش صادرات آمریکا عمدتاً از محل ذخایر آن، از جمله ذخایر استراتژیک، صورت گرفته و نه از افزایش تولید نفت. این تحلیلگر افزود: «توانایی آمریکا برای ادامه این سطح بالای صادرات دشوار است اما به نظر میرسد تحت فشار بیشتری قرار دارد.» آمریکا در پایان سال گذشته ۴۱۳ میلیون بشکه ذخیره داشت که دومین ذخیره بزرگ جهان است. این کشور در ماه مارس موافقت کرد که ۱۷۲ میلیون بشکه از ذخایر خود را در واکنش به شوک نفتی به بازار عرضه کند. این وضعیت نشاندهنده محدودیتهای قدرتهای غربی در مواجهه با تحولات راهبردی است که جمهوری اسلامی ایران در منطقه ایجاد میکند.
#تنگه_هرمز #بازار_نفت #جمهوری_اسلامی_ایران #انرژی_جهانی #سیاست_انرژی #چین_آمریکا #ذخایر_استراتژیک_نفت #بحران_نفت #اقتصاد_جهانی #امنیت_انرژی
