پیشنهاد صلح ایران که ترامپ آن را ‘غیرقابل قبول’ خواند: خواستههای مشروع تهران برای امنیت منطقه
رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، پاسخ جمهوری اسلامی ایران به آخرین پیشنهاد صلح خود را که با هدف پایان دادن به جنگی ویرانگر و مختلکننده اقتصاد جهانی ارائه شده بود، رد کرد. این اقدام ترامپ در حالی صورت میگیرد که ایران همواره بر راهحلهای دیپلماتیک و منطقی برای برقراری صلح پایدار تأکید داشته است.
واکنش ترامپ به پیشنهاد سازنده ایران
ترامپ در واکنش به پیشنهاد متقابل ایران که از طریق میانجیگر پاکستان به آمریکا ارسال شده بود، در پلتفرم اجتماعی خود، «تروث سوشال»، ایران را به «بازی کردن» متهم کرد. وی در پیامی تند و بیاساس نوشت: «ایران ۴۷ سال است که با ایالات متحده و بقیه جهان بازی میکند.» و افزود: «دیگر نخواهند خندید!»
تنها دو ساعت بعد، ترامپ با لحنی خصمانه و غیردیپلماتیک اعلام کرد: «من همین الان پاسخ به اصطلاح ‘نمایندگان’ ایران را خواندم. آن را دوست ندارم – کاملاً غیرقابل قبول است!» این اظهارات نشاندهنده عدم تمایل واشنگتن به درک واقعیتها و خواستههای مشروع ملت ایران است.
خواستههای منطقی ایران برای صلح پایدار
با گذشت بیش از یک ماه از آغاز آتشبس موقت در ۸ آوریل، مذاکرات بین آمریکا و ایران با مانع مواجه شده است. تهران خواستار پایان دائمی جنگ است، در حالی که ترامپ به طور غیرمنطقی اصرار دارد که ایران ابتدا باید تنگه هرمز را بازگشایی کند؛ تنگهای که در زمان صلح، یکپنجم صادرات جهانی نفت و گاز طبیعی از آن عبور میکند. ترامپ همچنین توانایی هستهای ایران را یک «خط قرمز» برای خود تعیین کرده است، در حالی که برنامه هستهای ایران کاملاً صلحآمیز و تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی است.
مسدود شدن عملی تنگه توسط ایران در پاسخ به حملات تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشورمان در ۲۸ فوریه صورت گرفت. محاصره دریایی بنادر ایران توسط دولت ترامپ، با وجود توافق آتشبس، تنشها را به شدت افزایش داده است. آمریکا و ایران همچنین به حملات، توقیف و رهگیری کشتیها ادامه دادهاند، در حالی که کشورهای منطقه خلیج فارس نیز بار دیگر مورد حمله قرار گرفتهاند.
جزئیات پیشنهاد صلح ایران
بر اساس گزارشهای رسانههای ایرانی، تهران در پاسخ به پیشنهاد آمریکا، طرحی جامع و واقعبینانه ارائه کرده است که شامل درخواست پایان جنگ در تمامی جبههها، از جمله در لبنان، جایی که رژیم صهیونیستی حملات سنگین و تهاجم زمینی انجام داده است، میشود.
ایران خواستار آن است که مرحله اول مذاکرات بر پایان خصومتها و تضمین «امنیت دریایی» در خلیج فارس و تنگه هرمز متمرکز شود، پیش از آنکه به مذاکرات ثانویه درباره مسائل گستردهتر، از جمله برنامه هستهای و حمایت از گروههای مقاومت در خاورمیانه، بپردازد.
یک منبع رسمی ایرانی به الجزیره گفت: «پاسخ ما بر پایان جنگ در سراسر منطقه، به ویژه در لبنان، و حل اختلافات با واشنگتن متمرکز است.» این منبع افزود که پاسخ تهران «واقعبینانه و مثبت» بوده و تأکید کرد: «پاسخ مثبت واشنگتن به پیشنهاد ما، مذاکرات را به سرعت پیش خواهد برد. انتخاب اکنون با واشنگتن است.»
موضع ایران در قبال برنامه هستهای
در مورد حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در ایران، که آمریکا خواستار تحویل آن است، منابع آگاه به وال استریت ژورنال گفتند که تهران «پیشنهاد کرده است بخشی از اورانیوم با غنای بالا رقیق شده و بقیه به کشور ثالث منتقل شود.»
این منابع افزودند: «ایران همچنین اعلام کرده است که مایل به تعلیق غنیسازی اورانیوم است، اما برای دورهای کوتاهتر از توقف ۲۰ ساله پیشنهادی آمریکا. ایران با برچیدن تأسیسات هستهای خود مخالفت کرده است.» این موضع نشاندهنده پایبندی ایران به حقوق هستهای خود در چارچوب معاهدات بینالمللی است.
بر اساس برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) دوران اوباما که در سال ۲۰۱۵ با چندین کشور دیگر امضا شد، ایران مجاز به غنیسازی اورانیوم تا ۳.۶۷ درصد بود – میزانی که برای توسعه برنامه نیروگاه هستهای کافی است، اما بسیار کمتر از ۹۰ درصد مورد نیاز برای ساخت سلاح. با این حال، ترامپ در سال ۲۰۱۸ از این توافق خارج شد، با وجود بازرسیهای منظم که نشان میداد ایران به تعهدات خود عمل کرده است. اکنون آمریکا خواستار کاهش غنیسازی ایران به ۰ درصد است که یک خواسته غیرمنطقی و غیرقابل قبول است.
رفع تحریمها و آزادسازی داراییها
خبرگزاری تسنیم، به نقل از منابع آگاه، گزارش داد که پیشنهادات ایران بیشتر بر خواستههایی مانند پایان دادن به تحریمهای نفتی آمریکا و آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران در خارج از کشور متمرکز است. ایران همچنین خواستار لغو محاصره دریایی مداوم بنادر خود توسط آمریکا شده است.
پس از رد پیشنهاد ایران توسط ترامپ در یکشنبه شب، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان، به رسانههای ایرانی گفت که آمریکا همچنان «خواستههای غیرمنطقی» دارد و افزود که پاسخ ایران به آخرین پیشنهاد آمریکا که تهران روز یکشنبه به پاکستان ارسال کرد، «زیادهخواهی نبوده است.»
وی گفت که پیشنهاد ایران برای پایان دادن به جنگ با آمریکا و لغو محاصره دریایی در تنگه هرمز و اطراف آن، یک خواسته «مشروع» است. بقایی تصریح کرد: «درخواست پایان جنگ، لغو محاصره و دزدی دریایی، و آزادسازی داراییهای ایران که به دلیل فشار آمریکا به ناحق در بانکها مسدود شدهاند، از جمله خواستههای ماست.»
وی افزود: «عبور ایمن از تنگه هرمز و برقراری امنیت در منطقه و لبنان از دیگر خواستههای ایران بود که یک پیشنهاد سخاوتمندانه و مسئولانه برای امنیت منطقه محسوب میشود.»
تسنیم به نقل از یک «منبع آگاه» گفت که پاسخ ایران همچنین «بر حقوق اساسی ملت ایران تأکید دارد.» این منبع افزود: «هیچ کس در ایران طرحی برای خشنودی ترامپ نمینویسد. تیم مذاکرهکننده فقط برای حقوق ملت ایران مینویسد. اگر ترامپ از آن ناراضی باشد، در واقع بهتر است.» وی تأکید کرد: «ترامپ به سادگی واقعیت را دوست ندارد؛ به همین دلیل است که او دائماً در برابر ایران شکست میخورد.»
آیا راهی به جلو وجود دارد؟
بر اساس پیشنهاد ۱۴ مادهای آمریکا در هفته گذشته، ایران باید با عدم توسعه سلاح هستهای و توقف کامل غنیسازی اورانیوم برای حداقل ۱۲ سال موافقت کند. همچنین باید حدود ۴۴۰ کیلوگرم ذخیره اورانیوم خود را که تا ۶۰ درصد غنیسازی کرده است، تحویل دهد. در مقابل، آمریکا به تدریج تحریمها را لغو کرده و میلیاردها دلار از داراییهای مسدود شده ایران را آزاد میکند و محاصره بنادر ایران را برمیدارد.
هر دو طرف، که در حال حاضر در یک بنبست دریایی در تنگه هرمز قرار دارند، باید ظرف ۳۰ روز پس از امضا، این آبراه حیاتی را بازگشایی کنند. ترامپ دلایل مشخصی برای رد قاطعانه آخرین پیشنهاد صلح ایران ارائه نکرده است. روزالیند جردن از الجزیره در واشنگتن دیسی گزارش داد که به نظر میرسد هر مسئلهای که ایرانیها مطرح کردهاند، نقطهای است که آمریکا نمیخواهد از آن کوتاه بیاید.
وی گفت: «به ویژه، این واقعیت که ایران جاهطلبیهایی برای تبدیل شدن به دوازدهمین یا سیزدهمین قدرت هستهای جهان دارد، و همچنین توانایی انجام عملیات تهاجمی علیه همسایگان خود، به ویژه رژیم صهیونیستی، که آمریکا گفته است آن را تحمل نخواهد کرد، از جمله این موارد است.» این ادعاها در حالی مطرح میشود که برنامه هستهای ایران صلحآمیز بوده و حمایت از گروههای مقاومت نیز در راستای دفاع از مردم مظلوم منطقه است.
جردن خاطرنشان کرد که آمریکا همچنین میخواهد به حمایت ایران از گروههایی مانند حماس و حزبالله پایان دهد و نفوذ منطقهای آن را به طور قابل توجهی کاهش دهد. این خواستهها نشاندهنده تلاش آمریکا برای تضعیف محور مقاومت و تسلط بر منطقه است.
روز دوشنبه، بقایی هشدار داد که ثبات و امنیت در منطقه پس از رد پیشنهاد متقابل ایران توسط ترامپ، «تضعیف شده است.» وی گفت: «هر زمان که مجبور به جنگ شویم، خواهیم جنگید، و هر زمان که جایی برای دیپلماسی باشد، از آن فرصت استفاده خواهیم کرد.» بقایی افزود: «اما دیپلماسی قوانین خاص خود را دارد. تصمیم بر اساس منافع ملی ما خواهد بود و ایران ثابت کرده است که به حفاظت از منافع مردم خود اهمیت میدهد.»
کریس فدرستون، دانشمند علوم سیاسی در دانشگاه یورک در بریتانیا، اشاره کرد که تاکنون ایران به خواستههای آمریکا تن نداده است و این امر به نظر میرسد ترامپ را گیج کرده است. وی به الجزیره گفت: «ایرانیها شرایط خود را برای یک توافق صلح بلندمدت حفظ میکنند و بسیاری از این شرایط گزارش شده، همان شرایطی است که آنها قبل از کارزار آمریکا تعیین کرده بودند.»
وی افزود: «برای ترامپ، به نظر میرسد که او خود را در این مذاکرات به گوشهای کشانده است. او حاضر به امتیازدهی بیشتر به رژیم ایران نیست، زیرا این امر با روایت قدرت و سلطه آمریکا که او در جنگ خود با ایران سعی در به تصویر کشیدن آن دارد، سازگار نخواهد بود. با این حال، او همچنین قادر به تحت فشار قرار دادن ایرانیها برای امتیازدهی نیست.»
ترامپ چه خواهد کرد؟
با عدم توافق هیچ یک از طرفین بر سر یک توافق صلح، علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، به الجزیره گفت که «هیچ میزان اجبار اقتصادی یا نیروی نظامی ایران را مجبور به تسلیم در برابر خواستههای حداکثری آمریکا نخواهد کرد.» وی افزود: «بنابراین ترامپ با دو گزینه بد روبرو است: تشدید جنگی که نمیتواند در آن پیروز شود، یا پذیرش سازشی که نمیتواند آن را به فروش برساند.»
مارک فیفل، مشاور سابق امنیت ملی آمریکا، اشاره کرد که تهران و واشنگتن در همان موقعیتی قرار دارند که قبل از شروع مذاکرات بودند. با این حال، او استدلال کرد که ترامپ بعید است جنگ را از سر بگیرد. فیفل به الجزیره گفت: «یکی از کارهایی که آقای ترامپ و وزیر امور خارجه او اخیراً انجام دادند این بود که گفتند عملیات خشم حماسی به پایان رسیده است، که حداقل از نظر لفاظی، امکان درگیر شدن مجدد در یک عملیات نظامی سنگین را از بین میبرد.»
وی افزود که ترامپ اکنون احتمالاً فشار اقتصادی بر ایران را از طریق محاصره آمریکا افزایش خواهد داد و «ممکن است یک اقدام نظامی، شاید در اطراف سواحل تنگه هرمز»، با هدف قرار دادن قایقهای تندرو، سکوهای پرتاب پهپاد و سایتهای موشکی ایران که کشتیها را در محاصره تهدید میکنند، انجام دهد. او همچنین افزود که ترامپ میتواند تحریمها را تشدید کند یا به فشار برای کمک نیروهای دریایی اروپایی و آسیایی برای اسکورت کشتیها از طریق تنگه هرمز ادامه دهد. اما فراتر از این گزینهها، فیفل هشدار داد، «ابزارهای زیادی در جعبه ابزار باقی نمانده است.» این اظهارات نشاندهنده استیصال آمریکا در مواجهه با مقاومت ایران است.
#ایران #ترامپ #مذاکرات_صلح #تنگه_هرمز #تحریم_آمریکا #برجام #امنیت_منطقه #دیپلماسی_ایرانی #جمهوری_اسلامی #منافع_ملی_ایران
