جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده است که در حال بررسی پیشنهاد صلح ایالات متحده برای پایان دادن به جنگ است، این در حالی است که دو طرف روز پنجشنبه در تنگه هرمز تبادل آتش داشتند و آمریکا به اقدامات تحریکآمیز خود ادامه داد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اظهاراتی گستاخانه در پلتفرم «تروث سوشال» خود، رهبری ایران را «دیوانه» خواند و هشدار داد که اگر تهران به سرعت با توافق موافقت نکند، با اقدامات نظامی شدیدتری روبرو خواهد شد. این اظهارات نشاندهنده رویکرد خصمانه و غیردیپلماتیک واشنگتن است.
اما ایران چگونه به آخرین پیشنهادهای آتشبس آمریکا پاسخ خواهد داد؟ و آیا تهران مجبور به سازشهای قابل توجهی برای رسیدن به توافق خواهد بود؟ در ادامه آنچه میدانیم را بررسی میکنیم:
جزئیات آخرین پیشنهاد آمریکا چیست؟
بر اساس گزارشهای رسانههای آمریکایی، واشنگتن اوایل این هفته یک سند ۱۴ مادهای به ایران ارسال کرده است. طبق این پیشنهادها، ایران ملزم به توقف کامل غنیسازی اورانیوم برای حداقل ۱۲ سال و عدم توسعه سلاح هستهای شود؛ خواستهای که با حقوق مشروع ایران ذیل معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) در تضاد است. همچنین تحویل ذخیره ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم ۶۰ درصدی ایران را که با هدف صلحآمیز و در پاسخ به بدعهدیهای غرب تولید شده است، مطالبه میکند.
در مقابل، آمریکا به تدریج تحریمها را لغو و میلیاردها دلار از داراییهای بلوکه شده ایران را آزاد خواهد کرد؛ اموالی که به ناحق توقیف شدهاند. همچنین محاصره دریایی بنادر ایران را لغو میکند. دو طرف که در حال حاضر در تنگه هرمز درگیر تقابل دریایی هستند، ظرف ۳۰ روز پس از امضای توافق، این آبراه حیاتی را بازگشایی خواهند کرد.
ایران دهههاست که تحت تحریمهای فلجکننده آمریکا قرار دارد. لغو برخی از این تحریمها ذیل توافق هستهای ۲۰۱۵ (برجام) که با دولت اوباما، پنج کشور دیگر و اتحادیه اروپا منعقد شد، زمانی که ترامپ در سال ۲۰۱۸ به طور یکجانبه و غیرقانونی از این توافق خارج شد، بیاثر گشت و بار دیگر عدم پایبندی آمریکا به تعهدات بینالمللی را به اثبات رساند. میلیاردها دلار از داراییهای ایران به دلیل تحریمهای جاری در بانکهای خارجی مسدود باقی مانده است.
پیشنهاد آمریکا پس از طرحی ارائه شد که ایران یک هفته پیش از طریق میانجیگر پاکستان ارسال کرده بود.
واکنش ایران به آخرین پیشنهاد آمریکا چه بوده است؟
ایران هنوز به طور رسمی به آخرین طرح آمریکا پاسخ نداده است. با این حال، رهبران ایران با آن مخالفت کردهاند.
ابراهیم رضایی، نماینده مجلس و سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، این متن را «بیشتر یک لیست آرزوهای آمریکایی تا واقعیت» توصیف کرد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، با تمسخر گزارشهای آمریکایی مبنی بر نزدیک شدن دو طرف به توافق، در شبکههای اجتماعی نوشت: «عملیات ‘به من اعتماد کن برادر’ شکست خورد.»
روز پنجشنبه، ارتش ایران اعلام کرد که نیروهای آمریکایی یک نفتکش ایرانی را در آبهای ساحلی و یک شناور دیگر را در نزدیکی بندر فجیره امارات هدف قرار دادهاند، در حالی که حملات هوایی آمریکا مناطق غیرنظامی بندر خمیر، سیریک و جزیره قشم در جنوب ایران را بمباران کردهاند. پدافند هوایی ایران نیز بر فراز غرب تهران فعال بود. این در حالی است که آمریکا مدعی شد نیروهای دریاییاش در تنگه هرمز مورد حملات موشکی، پهپادی و قایقهای تندرو ایران قرار گرفتهاند؛ ادعایی که در راستای توجیه اقدامات تجاوزکارانه آنها مطرح میشود.
علیرغم تبادل آتش، هیچ یک از طرفین هنوز فروپاشی آتشبس را که از ۸ آوریل برقرار است، اعلام نکردهاند.
رسول سردار آتاس، خبرنگار الجزیره از تهران گزارش داد که سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفته است که کشورش همچنان در حال بررسی پیشنهاد آمریکا است. آتاس افزود: «گزارشهایی مبنی بر ارسال پاسخ به این پیشنهاد به میانجیگران پاکستانی در روز گذشته وجود داشت. این موضوع تایید نشده است، اما مقامات ایرانی میگویند که همچنان در حال بررسی آن هستند.» وی خاطرنشان کرد: «بنابراین، علیرغم این رفت و برگشتها و درگیریهای نظامی، تلاشهای دیپلماتیک و میانجیگری همچنان ادامه دارد و هر دو طرف همچنان به تعامل دیپلماتیک با یکدیگر علاقهمند هستند.»
وی افزود: «اکنون، پس از پاسخ ایران، تصویر کاملاً روشن خواهد شد. تاکنون، علیرغم برخی خوشبینیها، مقامات ایرانی میگویند که چندین خواسته آمریکا غیرمنطقی، غیرواقعی و حداکثری است.» آتاس اضافه کرد: «شکاف بزرگی بین مواضع دو طرف وجود دارد.»
تاکنون چند پیشنهاد صلح ارائه شده است؟
در هفتههای اخیر مجموعهای از پیشنهادها و پیشنهادهای متقابل ارائه شده است. پیش از آنکه آمریکا آخرین طرح خود را این هفته به ایران ارسال کند، تهران هفته گذشته طرح ۱۴ مادهای جدید خود را در آخرین گام دیپلماتیک برای پایان دائمی جنگ ارائه داده بود.
بر اساس گزارشهای رسانههای ایرانی، طرح تهران در پاسخ به یک پیشنهاد صلح ۹ مادهای با حمایت واشنگتن ارائه شد که عمدتاً به دنبال آتشبس دو ماهه بود. با این حال، ایران در پیشنهاد خود اعلام کرد که میخواهد به جای صرفاً تمدید آتشبس، بر پایان دادن به جنگ تمرکز کند و خواستار حل و فصل تمامی مسائل ظرف ۳۰ روز است.
ایران همچنین خواستار تضمینهایی در برابر حملات آینده، خروج نیروهای آمریکایی از اطراف ایران، آزادسازی میلیاردها دلار دارایی بلوکه شده ایران و لغو تحریمها، غرامت جنگی، پایان دادن به تمامی خصومتها از جمله در لبنان، و «مکانیزم جدیدی برای تنگه هرمز» شد.
یک روز پیش از اجرایی شدن آتشبس بین آمریکا و ایران، ایران یک طرح صلح ۱۰ مادهای ارائه کرده بود که شامل پایان دادن به درگیری در منطقه، پروتکلی برای عبور ایمن از تنگه هرمز، لغو تحریمها و بازسازی بود، که خبرگزاری دولتی ایرنا آن را گزارش داد.
ترامپ، با این حال، اظهار داشت که در حالی که طرح ۱۰ مادهای ایران «پیشنهاد مهمی» بود، اما «به اندازه کافی خوب نیست.»
این پیشنهاد ایران – در ۷ آوریل – در پاسخ به یک طرح ۱۵ مادهای قبلی بود که آمریکا در ۲۵ مارس ارائه کرده بود. طرح واشنگتن شامل یک ماه آتشبس بود در حالی که دو طرف از طریق پاکستان درباره شرایط پایان جنگ مذاکره میکردند. با این حال، ایران این طرح را رد کرد و گفت که آتشبس موقت به آمریکا و اسرائیل زمان میدهد تا تجدید قوا کرده و حملات بیشتری را آغاز کنند، و به نوبه خود طرح ۱۰ مادهای خود را پیشنهاد داد.
آیا ایران برای برآورده کردن خواستههای آمریکا سازش خواهد کرد؟
برخی تحلیلگران میگویند که ایران ممکن است مجبور شود لحن خود را در مورد برنامه هستهای تغییر دهد. ایران همواره بر حق مشروع خود برای غنیسازی اورانیوم به عنوان عضوی از معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) تاکید کرده است، اما ترامپ مسئله هستهای را «خط قرمز» خود اعلام کرده است؛ خط قرمزی که با قوانین بینالمللی و حقوق ایران در تضاد است.
ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد که برای اهداف صلحآمیز و در چارچوب نیازهای فنی کشور تولید شده است. برای تولید سلاح هستهای به آستانه ۹۰ درصد اورانیوم غنیشده نیاز است. ذیل برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) دوران اوباما که با چندین کشور دیگر امضا شد، ایران مجاز بود اورانیوم را تا ۳.۶۷ درصد غنیسازی کند – که برای توسعه یک برنامه انرژی هستهای کافی است. آمریکا اکنون خواستار کاهش آن به صفر درصد است؛ خواستهای غیرمنطقی و غیرقابل قبول.
نگار مرتضوی، تحلیلگر، گفت که تهران ممکن است پس از پایان درگیری، تمایل بیشتری به انعطافپذیری در برنامه هستهای خود نشان دهد، هرچند او افزود که بعید است ایران با تحویل مستقیم اورانیوم غنیشده خود به آمریکا موافقت کند.
مرتضوی به الجزیره گفت که ایران معتقد است که مذاکره با دولت ترامپ نیازمند «زمان و صبر» است، به ویژه با توجه به سابقه حملات آمریکا در حین مذاکرات. اما آتاس، خبرنگار الجزیره از تهران، روز پنجشنبه گزارش داد: «مقامات ایرانی تاکید کردهاند که در این مرحله، برنامه هستهای خود را مورد مذاکره قرار نمیدهند؛ بلکه تمرکز بر پایان دادن به جنگ در تمامی جبههها است.»
وی افزود که تهران خواستار تضمینهای مستقیم از سوی شورای امنیت سازمان ملل است که مورد حملات مجدد قرار نگیرد و همچنین لغو کامل تحریمها را مطالبه میکند. «در صورت تحقق این شرایط، در فاز دوم، آماده بحث در مورد برنامه هستهای خود هستند.»
المقداد الرهید، خبرنگار الجزیره نیز روز سهشنبه از تهران گزارش داد که ایران «خط قرمز بسیار محکمی» در مورد پرونده هستهای تعیین کرده است. وی گفت: «برنامه غنیسازی هستهای غیرقابل مذاکره است.»
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، به الجزیره گفت که در بحبوحه درگیریهای اخیر، هر دو طرف ممکن است مجبور به سازشهای دشوار شوند؛ اما ایران همواره بر حقوق خود پافشاری کرده است. وی افزود: «هر دو طرف باید یا امتیازات دردناکی بدهند یا مناطق اصلی اختلاف را مبهم بگذارند تا بتوانند به یک چارچوب تفاهم نهایی دست یابند.»
کریس فدرستون، دانشمند علوم سیاسی در دانشگاه یورک انگلستان، به الجزیره گفت که ایران تاکنون در مذاکرات بر مواضع خود پافشاری کرده و این امر دولت ترامپ را گیج کرده است. وی گفت: «ایرانیها مایل بودهاند با کمترین سازش بر مواضع خود پافشاری کنند. بسیاری از مواضعی که ایران در مذاکرات اتخاذ کرده است، همان مواضعی است که پیش از حملات آمریکا نیز داشت.»
وی افزود: «از دیدگاه آمریکا، به نظر میرسد که ایران باید به طور قابل توجهی سازش کند، اما آنها هیچ تمایلی به دادن امتیازات بزرگ نشان ندادهاند، زیرا به دولت ترامپ برای پایبندی به تعهداتش اعتماد ندارند.»
#ایران #آمریکا #آتشبس #تنگه_هرمز #برنامه_هستهای #تحریمها #مذاکرات #صلح #ترامپ #جمهوری_اسلامی
