در پی تحولات اخیر در موگادیشو، پایتخت سومالی، «محمد بلبل»، خبرنگار روزنامه گاردین، به همراه دو همکار دیگرش، «عبدیحافظ نور باره» و «عبدالشکور محمد محمود»، توسط نیروهای امنیتی این کشور بازداشت شدند. این بازداشتها که در پی پوشش خبری پرونده یک زن زندانی و ادعاهای مربوط به شکنجه وی صورت گرفته، بار دیگر چالشهای پیچیده امنیتی و رسانهای سومالی را نمایان ساخته است.
بر اساس گزارشها، این سه خبرنگار جمعه شب در یک رستوران در مرکز موگادیشو بازداشت شده و به گفته خودشان، توسط اعضای واحد مبارزه با تروریسم سومالی که تحت آموزش ایالات متحده قرار دارد، مورد ضرب و شتم قرار گرفتهاند. آنها سپس برای بازجویی به مقر پلیس منتقل شدند و در ساعات اولیه صبح شنبه آزاد گشتند.
این رویداد در حالی رخ میدهد که سومالی در آستانه پایان دوره ریاست جمهوری و در بحبوحه افزایش نارضایتی عمومی از دولت حاکم، با فشارهای سیاسی و امنیتی فزایندهای مواجه است. برخی رسانهها و نمایندگان مجلس، این بازداشتها را غیرقانونی و با انگیزههای سیاسی توصیف کردهاند؛ ادعایی که مقامات سومالیایی هنوز به آن پاسخ رسمی ندادهاند.
«عبدالرحمن عبدالشکور»، نماینده مجلس و رهبر حزب مخالف «وجادیر»، ضمن محکوم کردن این بازداشتها، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که رئیسجمهور سومالی «با نزدیک شدن به پایان دوره ماموریت خود، گرفتار ترس و سردرگمی به نظر میرسد.» وی افزود: «به جای رسیدگی به خشم فزاینده عمومی بر سر آوارگی اجباری، غصب زمین و پیگیری یک توافق سیاسی فراگیر برای هدایت کشور در این دوره گذار شکننده، دولت سرکوب علیه روزنامهنگاران، فعالان و جوانان صریحاللهجه را تشدید کرده است.»
گمان میرود بازداشت «بلبل» با گزارشهای او درباره پرونده «سادیا معلم علی»، راننده ۲۷ ساله ریکشا، مرتبط باشد. این زن به دلیل اعتراضات مسالمتآمیز و فعالیتهایش در شبکههای اجتماعی زندانی شده است. «بلبل» همچنین درباره نقض حقوق بشر توسط نیروهای امنیتی و اخراجهای اجباری در موگادیشو گزارشهایی منتشر کرده بود.
روز پنجشنبه، گاردین گزارشی از «بلبل» منتشر کرد که در آن «سادیا معلم علی» از شکنجه شدن خود در زندان مرکزی موگادیشو سخن گفته بود. او مدعی شد که توسط دو نگهبان مرد در اتاقی تحت نظارت دوربین مداربسته برهنه شده، مورد لگد و ضرب و شتم با باتوم قرار گرفته و به مدت دو روز بدون غذا در یک سلول کوچک رها شده است. این مقاله به طور گسترده در رسانههای سومالی، فیسبوک و ایکس به اشتراک گذاشته شد.
این سه خبرنگار در هفتههای اخیر با تهدیدها و ارعابهای مداومی روبرو بودهاند. بازداشت آنها در زمانی صورت گرفت که فشارهای سیاسی پیرامون اعتراضات برنامهریزی شده برای یکشنبه، تشدید شده بود.
در مقر پلیس، این سه خبرنگار اظهار داشتند که «مهدی عمر مومین»، رئیس پلیس موگادیشو، آنها را تهدید کرده است که در صورت ادامه گزارشدهی درباره اعتراضات، با عواقب جدی روبرو خواهند شد. در بیانیهای که توسط سندیکای روزنامهنگاران سومالی (SJS) منتشر شد، خبرنگاران گفتند که «مومین» به آنها گفته است که «از بازداشت روزنامهنگاران خسته شده» و اگر درباره اعتراضات و سایر تحولات در موگادیشو، از جمله پرونده «علی»، سکوت نکنند، تنها گزینه باقیمانده برای آنها «مرگ» خواهد بود.»
سازمان رسانهای «سومالی استریم» که «محمود» برای آن کار میکند، این بازداشتها را «حملهای غیرقانونی و با انگیزه سیاسی به روزنامهنگاری مستقل» محکوم کرد. «عبدیکانی حمود ابوکور»، مدیر عامل این رسانه، اظهار داشت: «سومالی استریم به شدت بازداشت غیرقانونی عبدالشکور [محمد] محمود، عبدیحافظ نور [باره] و محمد بلبل را محکوم میکند. این یک تلاش عمدی برای ارعاب روزنامهنگاران، سرکوب گزارشدهی مستقل و القای ترس در جامعه رسانهای سومالی است.»
این خبر در پی بازداشت چندین خبرنگار دیگر در اوایل این هفته منتشر میشود. بر اساس گزارش SJS، در ۶ مه، حداقل پنج خبرنگار محلی بازداشت و تجهیزاتشان مصادره شد. دو خبرنگار پخش دیگر، «جعفر محمد جیماله» و فیلمبردار «نور حسن علی» همچنان در بازداشت به سر میبرند و مکان آنها نامعلوم است.
بر اساس شاخص جهانی آزادی مطبوعات، سومالی در رتبه ۱۲۶ از ۱۸۰ کشور قرار دارد. به گفته سازمان گزارشگران بدون مرز، روزنامهنگاران در این کشور در محیطی با ناامنی شدید کار میکنند. با کشته شدن بیش از ۵۰ متخصص رسانهای از سال ۲۰۱۰، سومالی یکی از خطرناکترین کشورها برای روزنامهنگاران در آفریقا محسوب میشود.
مقامات سومالیایی هنوز به درخواستها برای ارائه پاسخ رسمی در این خصوص واکنشی نشان ندادهاند.
#سومالی #آزادی_بیان #روزنامه_نگاری #موگادیشو #حقوق_بشر #بازداشت_خبرنگاران #امنیت_رسانه #گاردین #شکنجه #خبرنگاران_بدون_مرز
