بحران انرژی جهانی در سایه جنگ خاورمیانه؛ افزایش سرسامآور قیمتها و فشار بر زندگی مردم
پایتختها، ۱۸ اردیبهشت (سانا) – از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، بازارهای جهانی انرژی وارد دورهای از تلاطم بیسابقه شدهاند که بر قیمت نفت و گاز، زنجیرههای تامین و حتی امنیت غذایی جهانی تأثیر گذاشته است. اما با تشدید تنشها پس از جنگ در منطقه استراتژیک خاورمیانه و تهدید بسته شدن تنگه هرمز – آبراهی حیاتی که تقریباً یک پنجم عرضه انرژی جهان از آن عبور میکند – فشارها به اوج خود رسیده و قیمت انرژی را به باری سنگین بر دوش ملتها تبدیل کرده است. پیامدهای این بحران به بخشهای برق، حملونقل، غذا، داروسازی و فناوری گسترش یافته و زندگی روزمره خانوادهها را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده است.
پیشبینی بانک جهانی: افزایش ۱۶ درصدی قیمت کالاها
بانک جهانی در گزارش اواخر ماه گذشته خود، افزایش ۱۶ درصدی قیمت کالاها را به دلیل اختلال در عرضه و تنشهای ژئوپلیتیکی پیشبینی کرده است. این نهاد بینالمللی خاطرنشان کرد که کودهای شیمیایی، به دلیل وابستگی شدید به گاز طبیعی، بیشترین آسیب را خواهند دید و انتظار میرود قیمت آنها تا ۳۱ درصد در سال جاری افزایش یابد. این گزارش همچنین هشدار داد که قیمتهای بالای انرژی بر محصولات کشاورزی فشار وارد کرده و قیمت روغن نباتی و شکر شاهد افزایشهای قابل توجهی خواهند بود.
بخش خدمات: آسیبپذیرترین حلقه
بخش خدمات، به دلیل ارتباط تنگاتنگ با قیمت انرژی، از جمله آسیبپذیرترین حوزهها در برابر این بحران است. افزایش هزینههای حملونقل و کشتیرانی برای کالاهای اساسی و مواد غذایی، مستقیماً به افزایش قیمت نهایی آنها منجر میشود. علاوه بر این، تأثیرات منفی به بخش گردشگری نیز سرایت خواهد کرد؛ با افزایش هزینههای گرمایش، سرمایش و روشنایی در هتلها و رستورانها، این کسبوکارها مجبور به افزایش قیمت خدمات خود میشوند. این وضعیت، حاشیه سود شرکتها را کاهش داده و آنها را وادار به تعدیل نیرو یا افزایش قیمتها میکند.
غذا: بار اضافی بر خانوادهها
قیمت مواد غذایی به دلیل افزایش تجمعی هزینهها در سراسر زنجیره تامین و حملونقل، از مزرعه تا مصرفکننده، همچنان در حال صعود است. این امر خانوادهها، به ویژه اقشار کمدرآمد، را مجبور میکند تا برای کالاهای اساسی هزینه بیشتری بپردازند و از مخارج غیرضروری خود بکاهند. پیشبینیهای بازار حاکی از آن است که افزایش قیمت انرژی به تورم گستردهتری منجر خواهد شد و بانکهای مرکزی را وادار میکند تا نرخهای بهره را برای مدت طولانیتری در سطح بالا نگه دارند.
بزرگترین شوک عرضه در تاریخ
بانک جهانی تأیید میکند که حملات به زیرساختهای انرژی و اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز، که ۳۵ درصد از تجارت نفت خام دریایی جهان از آن عبور میکند، بزرگترین شوک عرضه در تاریخ را رقم زده است. این نهاد گزارش میدهد که در آغاز درگیریها، عرضه روزانه حدود ۱۰ میلیون بشکه کاهش یافته است. قیمت نفت برنت در اواسط آوریل بیش از ۵۰ درصد نسبت به ابتدای سال افزایش یافته بود و انتظار میرود در سال ۲۰۲۶ به طور متوسط ۸۶ دلار در هر بشکه برسد که از ۶۹ دلار در سال ۲۰۲۵ بیشتر است. بانک جهانی همچنین هشدار میدهد که در صورت آسیب بیشتر به تأسیسات حیاتی نفت و گاز و طولانی شدن روند بازیابی صادرات، قیمت برنت میتواند در سال جاری به طور متوسط به ۱۱۵ دلار در هر بشکه برسد. این پیامدها با شدتی حدود ۵۰ درصد بیشتر از حد معمول، به سایر بازارهای کالا نیز سرایت خواهد کرد.
فلزات و پناهگاههای امن به اوج رسیدند
گزارش بانک جهانی نشان میدهد که قیمت فلزات و منابع طبیعی مانند آلومینیوم، مس و قلع، با افزایش ۱۷ درصدی مواجه خواهند شد که ناشی از افزایش تقاضای صنعتی، به ویژه از سوی بخشهای فناوری و انرژی پاک است. در همین حال، انتظار میرود قیمت فلزات گرانبها با افزایش ۴۲ درصدی روبرو شود، زیرا تقاضا برای داراییهای امن در بحبوحه عدم قطعیتهای جهانی افزایش مییابد.
خطر گرسنگی برای ۴۵ میلیون نفر
برنامه جهانی غذا تخمین میزند که هر ۱ درصد افزایش در قیمت نفت، منجر به ۰.۲ درصد افزایش در قیمت مواد غذایی میشود. این امر همچنین هزینه کودها، حملونقل و کشتیرانی را بالا میبرد. این فشارها میتواند قیمت جهانی مواد غذایی را بین ۲۰ تا ۲۵ درصد افزایش دهد و در صورت ادامه درگیریها، به طور بالقوه حدود ۴۵ میلیون نفر را در معرض خطر گرسنگی قرار دهد. برآوردها نشان میدهد که این بحران در خاورمیانه، شمال آفریقا، آفریقای جنوب صحرا و جنوب آسیا، مناطقی که از قبل از ناامنی غذایی مزمن رنج میبرند، شدیدترین خواهد بود. در این کشورها، افزایش قیمتها قدرت خرید را کاهش داده و دسترسی به غذا را دشوارتر میکند و تعداد افراد نیازمند را افزایش میدهد. این تأثیرات حتی به کشورهای صنعتی بزرگ نیز گسترش مییابد.
اروپا و بریتانیا در چنگال بحران
بریتانیا نیز تحت تأثیر بحران انرژی قرار گرفته است؛ روزنامه گاردین فاش کرده که ۸۰ درصد از بریتانیاییها از افزایش قیمت مواد غذایی به دلیل جنگ در خاورمیانه نگران هستند. خردهفروشان هشدار دادهاند که فرصت دولت برای مهار هزینههای انرژی در حال از دست رفتن است. این نگرانیها با پیشبینی بانک مرکزی انگلستان مبنی بر افزایش تورم قیمت مواد غذایی به حدود ۷ درصد تا پایان سال، که ناشی از افزایش هزینههای انرژی، کود و حملونقل است، تأیید میشود. در اروپا نیز، بحران انرژی که با جنگ اوکراین آغاز شد و با جنگ در خاورمیانه تشدید گردید، به افزایش قابل توجه هزینههای زندگی در اتحادیه اروپا منجر شده است. قیمت برق و گاز شاهد جهشهای متوالی بوده، در حالی که هزینههای حملونقل و کشتیرانی افزایش یافته و مستقیماً بر قیمت مواد غذایی و کالاهای اساسی تأثیر گذاشته است.
#بحران_انرژی #جنگ_خاورمیانه #افزایش_قیمت #تورم_جهانی #امنیت_غذایی #تنگه_هرمز #بانک_جهانی #برنامه_جهانی_غذا #اقتصاد_جهان #معیشت_مردم
