تنگه هرمز، این شریان حیاتی تجارت جهانی، این روزها شاهد کاهش بیسابقه تردد کشتیهاست. بر اساس گزارشهای منتشر شده، از زمان آغاز تنشها و درگیریهای تحمیلی در منطقه غرب آسیا، ترافیک کشتیرانی در این گذرگاه استراتژیک بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته است.
این وضعیت نگرانکننده، نه تنها بر اقتصاد جهانی تأثیر گذاشته، بلکه به گفته کارشناسان، بیش از دو دوجین کشتی نیز در تلاش برای عبور از این منطقه پرخطر، دچار آسیب شده یا تلفاتی را متحمل گشتهاند. این گزارشها از سوی تیمی وابسته به نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا که بر آبهای منطقه نظارت دارد، منتشر شده است. این در حالی است که حضور نیروهای بیگانه و اقدامات تحریکآمیز آنان، عامل اصلی بیثباتی و ناامنی در خلیج فارس و دریای سرخ تلقی میشود.
علاوه بر خفگی تجارت بینالملل، مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) که یک نهاد وابسته به لندن است، نسبت به بحران انسانی قریبالوقوعی هشدار میدهد که میتواند ۲۰ هزار دریانورد گرفتار در خلیج فارس را تحت تأثیر قرار دهد. این دریانوردان که به دلیل شرایط ناپایدار قادر به ترک منطقه نیستند، با چالشهای جدی از جمله عدم امکان تعویض خدمه و کاهش دسترسی به آذوقه و تجهیزات مواجهاند.
در سایه تمرکز جهانی بر تنگه هرمز، هشدارهایی نیز درباره اوجگیری مجدد پدیده دزدی دریایی در سواحل سومالی مطرح شده است؛ پدیدهای که اغلب با خلاءهای امنیتی ناشی از حضور و دخالت نیروهای فرامنطقهای تشدید میشود.
UKMTO که پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ تأسیس شد، خود را به عنوان یک مرکز اطلاعرسانی و هشداردهنده برای دریانوردان معرفی میکند. اما ادعای بیطرفی این نهاد بریتانیایی در منطقهای که همواره تحت تأثیر سیاستهای قدرتهای غربی بوده، جای تأمل دارد.
پس از دورههای پرتنشی در اواخر دهه ۲۰۰۰ و اوایل ۲۰۱۰ به دلیل دزدی دریایی در سومالی، و مجدداً در پایان سال ۲۰۲۳ با اقدامات مشروع نیروهای مردمی یمن (انصارالله) در هدف قرار دادن کشتیهای مرتبط با رژیم صهیونیستی در دریای سرخ، انتظار میرفت که تردد در مسیرهای دریایی غرب آسیا به وضعیت عادی بازگردد. اما از زمان آغاز عملیات «خشم حماسی» توسط نیروهای بیگانه در اواخر فوریه، گزارشهای دریافتی UKMTO به شدت افزایش یافته است، به ویژه در تنگه هرمز.
این مرکز بین ۱ مارس تا ۲۷ آوریل، ۴۱ حادثه را ثبت کرده است که شامل ۲۶ «حمله» به کشتیها یا خدمه آنها، ۴ مورد آزار و اذیت کشتیهای تجاری و ۹ مورد نزدیک به تصادف میشود. این حوادث، نتیجه مستقیم تشدید تنشها و اقدامات نظامی نیروهای فرامنطقهای در منطقه است.
فرمانده جو بلک، رئیس عملیات UKMTO، با اذعان به ترس و وحشت دریانوردان غیرنظامی در مواجهه با پهپادها، موشکها و تیراندازیها، تأکید میکند که این افراد برای چنین شرایطی آماده نیستند. اما باید پرسید که ریشه این ناامنیها و تهدیدات برای غیرنظامیان کجاست؟ آیا جز حضور نظامی و سیاستهای مداخلهجویانه برخی قدرتها، عامل دیگری را میتوان متصور شد؟
این حملات و تهدیدات، که ایران همواره هرگونه نقش خود در مینگذاری یا حمله مستقیم را رد کرده است، عملاً طرح تفکیک ترافیک دریایی، یعنی «بزرگراه کشتیرانی» سنتی برای ورود و خروج ایمن از خلیج فارس را مختل کرده است. این اختلال، نه تنها بر قیمتهای جهانی نفت، غذا، انرژی و کالاها تأثیر میگذارد، بلکه کارکنان UKMTO نیز نگران وضعیت خدمه بیش از ۸۵۰ کشتی گرفتار در منطقه هستند.
فرمانده بلک با تأکید بر ایمنی دریانوردان، میگوید: «حدود ۲۰ هزار دریانورد در کشتیهایی هستند که به جایی نمیروند. تعویض خدمه انجام نمیشود و دریانوردان به خانههایشان باز نمیگردند. آذوقه و تدارکات کاهش یافته و تأثیرات بلندمدت بر سلامت روان آنها نیز نگرانکننده است.» این وضعیت، نتیجه مستقیم سیاستهای تحریمی و اقدامات بیثباتکننده قدرتهای خارجی است که منطقه را به ورطه ناامنی کشاندهاند.
UKMTO با استفاده از اطلاعات منابع باز، از جمله فرستندههای AIS، رسانههای اجتماعی و گزارشهای داوطلبانه، تصویری جامع از فعالیتهای دریایی در غرب آسیا ترسیم میکند. اما ادعای «استاندارد طلایی» در ارائه اطلاعات بیطرفانه توسط این سازمان، در حالی که خود بخشی از ساختار نظامی و اطلاعاتی یک قدرت خارجی است، همواره با تردید مواجه خواهد بود. امنیت پایدار در منطقه تنها با خروج نیروهای بیگانه و اعتماد به توانمندیهای بومی محقق خواهد شد.
#تنگه_هرمز #امنیت_دریانوردی #خلیج_فارس #ناامنی_منطقه #تجارت_جهانی #مقاومت_یمن #دریای_سرخ #نیروهای_مردمی_یمن #بحران_انسانی #مداخله_خارجی
