تهران، خبرگزاری جمهوری اسلامی: بحرانهای تحمیلی و ناآرامیهای اخیر در منطقه غرب آسیا، بار دیگر وابستگی شدید کشورهای آسیایی به واردات نفت و گاز را آشکار ساخته است. این تحولات، که با کمبود سوخت، کاهش ظرفیت پالایشگاهها و اتخاذ تدابیر اضطراری در سراسر آسیا همراه بوده، زنگ هشداری جدی برای ملتهای منطقه به صدا درآورده است.
محرک خودکفایی انرژی:
در پی افزایش بیسابقه قیمت سوخت و نگرانیها از ناامنی در مسیرهای تامین انرژی، کشورهای آسیایی با عزمی راسخ به سمت پذیرش گستردهتر خودروهای برقی و تسریع در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر حرکت کردهاند. این رویکرد نه تنها به دنبال تامین امنیت انرژی در بلندمدت است، بلکه هدف کاهش چشمگیر هزینههای واردات سوختهای فسیلی را نیز دنبال میکند.
ترکیب انرژی در آسیا در حال تغییر بنیادین از سوختهای فسیلی است. برقیسازی و استفاده از فناوریهای نوین باتری، نویدبخش کاهش تقاضای آتی برای نفت و گازی است که همواره تحت تاثیر نوسانات و فشارهای ژئوپلیتیکی قرار داشتهاند.
واکنش استراتژیک به چالشها:
در ابتدا، واکنش برخی کشورهای آسیایی به اختلال در تامین نفت خام از منطقه، شامل راهاندازی نیروگاههای زغالسنگسوز و جستجو برای منابع جایگزین بود. اما آنچه اکنون در حال وقوع است، یک انقلاب آرام در برقیسازی در جنوب و جنوب شرق آسیاست که فراتر از پیشرفتهای چشمگیر چین در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر و خودروهای برقی است.
این بحران، که آسیا به شدت آن را احساس کرد، به سرعت لزوم اتخاذ تدابیر بلندمدت را نمایان ساخت. پالایشگاهها نرخ تولید خود را کاهش دادند، برخی کشورها صادرات سوخت را ممنوع کردند و تعدادی دیگر با اعلام وضعیت اضطراری، سیاستهای دورکاری دوران کرونا را احیا کردند. با افزایش قیمت سوخت و قریبالوقوع بودن کمبودها، آسیا اکنون به دنبال یک تغییر ساختاری عمده و بلندمدت در ترکیب انرژی خود است؛ تغییری که با تکیه بر منابع تجدیدپذیر بومی و تسریع در پذیرش خودروهای برقی، وابستگی به نفت و گاز وارداتی را به حداقل برساند.
امنیت انرژی، بیش از هر زمان دیگری، برای ملتهای آسیایی که با هزینههای سرسامآور واردات سوختهای فسیلی دست و پنجه نرم میکنند، اهمیت یافته است. تحلیلگران و فعالان محیط زیست تاکید دارند که این بحران، بیدارباشی برای تمامی دولتهای آسیایی است تا برقیسازی در حملونقل و تولید برق را سرعت بخشند.
رونق بیسابقه فروش خودروهای برقی:
اختلال در تامین نفت خام از مسیرهای حیاتی انرژی و افزایش متعاقب قیمت سوخت، مصرفکنندگان آسیایی را به سمت خودروهای برقی سوق داده است. تولیدکنندگان خودروهای برقی چینی از این موج جدید برقیسازی بهرهمند شدهاند و فروش آنها در جنوب و جنوب شرق آسیا طی دو ماه گذشته به شدت افزایش یافته است.
جالب توجه است که حتی پیش از تحولات اخیر در منطقه، جنوب شرق آسیا در پذیرش خودروهای برقی پیشرو بود. تحلیلهای مرکز تحقیقات انرژی «امبر» در دسامبر ۲۰۲۵ (دو ماه پیش از تشدید بحران در غرب آسیا) نشان داد که کشورهای عضو بلوک آسه آن، بالاترین نفوذ فروش خودروهای برقی جدید را در جهان دارند. سهم خودروهای برقی در فروش خودروهای سواری جدید در کشورهایی مانند سنگاپور، ویتنام، تایلند و اندونزی اکنون از بازارهای سنتی خودرو مانند ایالات متحده، اتحادیه اروپا و بریتانیا فراتر رفته است.
ایوان گراهام، تحلیلگر برق و داده در امبر، در دسامبر گذشته اظهار داشت: «این تصور که رشد خودروهای برقی در خارج از اروپا و چین متوقف خواهد شد، دیگر منسوخ شده است. بازارهای نوظهور آینده بازار جهانی خودرو را شکل خواهند داد.»
پس از شوک بزرگ عرضه در ماههای مارس و آوریل، فروش خودروهای برقی در تمامی بازارها شتاب گرفته و نصب و برنامهریزی برای افزایش ظرفیت تولید انرژی خورشیدی و بادی در آسیا نیز به همین ترتیب در حال افزایش است.
آسیا در «لحظه اوکراین» خود:
بحران نفت و گاز، آسیبپذیری آسیا را در وابستگی به واردات سوختهای فسیلی برای بخش عمده مصرف خود آشکار کرد. با توجه به ناامنیهای تحمیلی بر تنگه هرمز که دیگر به عنوان یک مسیر مطمئن تامین انرژی تلقی نمیشود، آسیا با «لحظه اوکراین» خود مواجه است؛ لحظهای که اروپا چهار سال پیش، زمانی که تحویل گاز خط لوله روسیه به اکثر مشتریان اروپایی پس از حمله روسیه به اوکراین قطع شد، با آن روبرو گشت.
دان والتر، مدیر اصلی در امبر، ماه گذشته گفت: «آسیبپذیری نفتی آسیا توسط بحران کنونی آشکار شده است. این لحظه اوکراین آسیاست.» وی افزود: «برخلاف بحرانهای نفتی دهه ۱۹۷۰، اکنون جایگزین بهتری وجود دارد. خودروهای برقی به طور فزایندهای از نظر هزینه با خودروهای بنزینی رقابتی هستند.» والتر تاکید کرد: «نوسانات نفتی به این معنی است که خودروهای برقی یک انتخاب منطقی برای کشورهایی هستند که مایلند خود را از شوکهای آینده مصون نگه دارند.»
رشد چشمگیر انرژیهای تجدیدپذیر و باتریها:
برق تجدیدپذیر و سیستمهای ذخیرهسازی انرژی باتری (BESS) نیز در بحبوحه شوک کنونی عرضه نفت و گاز، اهمیت فزایندهای پیدا کردهاند. کلاید راسل، ستوننویس رویترز، با استناد به پیشبینیهای Fastmarkets در کنفرانس اخیر مواد اولیه و بازیافت باتری آسیا در هانوی، خاطرنشان میکند که انتظار میرود نصب BESS در آسیا، از جمله چین، طی دهه آینده جهش چشمگیری داشته باشد. بر اساس پیشبینیهای Fastmarkets، ظرفیتهای جدید BESS در سطح جهانی بین سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۶ نه برابر خواهد شد.
این دومین بحران انرژی در چهار سال اخیر، اکنون روند جهانی به سمت برقیسازی را تسریع میبخشد، به ویژه در آسیا که بیشترین آسیب را از اختلالات ناشی از بحران در تنگه هرمز متحمل شده است. در مقایسه با شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰، این بحران انرژی جایگزینهایی را برای جایگزینی بخشی از سوختهای فسیلی در مصرف انرژی و کاهش وابستگی به عرضه نامطمئن نفت و گاز در بحبوحه تحولات ژئوپلیتیکی ارائه میدهد.
تحلیلگران امبر در اوایل ماه جاری گفتند: «فناوریهای الکتریکی امروز ارزانتر، سریعتر و امنتر هستند و پیامدهای برگشتناپذیری برای بخش بزرگتری از تقاضای سوختهای فسیلی به همراه دارند.» پیامدهای بحران کنونی این خواهد بود که آسیا برقیسازی را تسریع خواهد کرد و تقاضای نفت برای حملونقل جادهای کاهش خواهد یافت.
تحلیلگران امبر افزودند: «جایگزینی واردات نفت برای حملونقل جادهای با خودروهای برقی میتواند سالانه بیش از ۶۰۰ میلیارد دلار برای واردکنندگان صرفهجویی کند – این بزرگترین اهرم هر کشوری برای کاهش قبض واردات خود است.» آنها تاکید کردند: «بخشی که برای دههها رشد تقاضای نفت را هدایت میکرد، اکنون قرار است کاهش آن را رهبری کند.»
داستان رشد گاز طبیعی مایع (LNG) در آسیا نیز زیر سوال رفته است، زیرا کمبود عرضه از منطقه غرب آسیا، و بازیابی چند ساله مورد انتظار قطر برای رسیدن به ظرفیت کامل و تاخیر در ظرفیتهای جدید، واردات LNG به آسیا را در هفتههای اخیر کاهش داده است. امبر استدلال میکند که برای اولین بار، جایگزینهای کمهزینه برای نفت و گاز در مقیاس وسیع وجود دارند.
تحلیلگران میگویند: «سوال این است که آیا دولتها به سمت عصر الکتریکی پیش میروند یا به عقب بازمیگردند تا عصر فسیلی را ترمیم کنند.»
#امنیت_انرژی #خودکفایی_انرژی #برقیسازی #خودروهای_برقی #انرژی_تجدیدپذیر #غرب_آسیا #بحران_انرژی #تنگه_هرمز #اقتصاد_مقاومتی #آسیا
