تهران، خبرگزاری… – مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی در همایش روز زمین MITEI، با هشدار نسبت به اختلالات انرژی و آسیبهای اقتصادی کوتاهمدت، بهویژه برای کشورهای در حال توسعه، بر ضرورت ایجاد یک نظام انرژی پایدارتر و مقاومتر در آینده تأکید کرد.
یک روز پس از گمانهزنیها و بحثها پیرامون امکان کاهش تنشها و آتشبس میان طرفین درگیر در منطقه، از جمله آمریکا و ایران، رئیس آژانس بینالمللی انرژی (IEA) به تشریح پیامدهای بحرانهای غرب آسیا بر نظام انرژی جهانی و اقتصاد بینالملل پرداخت و دیدگاههای کارشناسی خود را در جمعی از متخصصان دانشگاه MIT ارائه داد.
فاتیح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، در همایش روز زمین ابتکار انرژی MIT (MITEI) در تاریخ ۸ آوریل، اظهار داشت: «این بزرگترین بحران انرژی است که تاکنون در جهان تجربه کردهایم.» بیرول با قرار دادن اختلالات کنونی در بازارهای انرژی جهان در چشمانداز تاریخی، به بررسی پیامدهای بلندمدت این بحران – حتی در بهترین سناریو که به صلح منجر شود – پرداخت و بر لزوم ایجاد یک نظام پایدارتر و مقاومتر در آینده تأکید کرد.
وی با اشاره به بحرانهای نفتی سالهای ۱۹۷۳ و ۱۹۷۹ که اقتصاد جهانی را به رکود کشاند و بسیاری از کشورها، بهویژه اقتصادهای در حال توسعه، را در ورطه بدهی فرو برد، و همچنین بحران گاز ناشی از تهاجم روسیه به اوکراین، افزود: «بحران کنونی، از نظر میزان نفت و گازی که از دست دادهایم، از مجموع هر سه بحران قبلی بزرگتر است.» بیرول بر اساس دادههای دریافتی ساعاتی پیش از سمینار، تأیید کرد که ۸۰ تأسیسات انرژی در غرب آسیا آسیب دیدهاند که بیش از یکسوم آنها خسارت جدی دیدهاند.
آژانس بینالمللی انرژی نقش مهمی در واکنش جهانی به این بحران ایفا کرده است. بیرول گفت: «وظیفه ما ایجاد تأثیر واقعی در جهان است.» در اوایل درگیریها، پس از روشن ساختن ابعاد مشکل برای سیاستگذاران و رسانهها، آژانس بینالمللی انرژی از کشورهای عضو خود – که ملزم به داشتن ذخایر قابل توجه نفت هستند – خواست تا ذخایر خود را وارد بازار کنند. بیرول توضیح داد: «از آنجا که اختلال بسیار بزرگ بود، ما همه کشورها را گرد هم آوردیم که کار آسانی نیست. ما ۴۰۰ میلیون بشکه نفت را آزاد کردیم که بالاترین میزان در تاریخ ماست. این اقدام بازارها را آرام کرد و فشار نزولی بر قیمتها وارد آورد.» آژانس بینالمللی انرژی همچنین مجموعهای از توصیهها برای صرفهجویی سریع در مصرف نفت منتشر کرد که بسیاری از کشورها در سراسر جهان در حال حاضر آنها را اجرا میکنند.
بیرول خاطرنشان کرد که پیامدهای این بحران گسترده است و شدت آن به مدت زمان درگیری و سرعت بازگشت عملیات عادی پس از آن بستگی دارد – که با توجه به میزان آسیب به زیرساختهای انرژی در غرب آسیا، ممکن است زمانبر باشد.
بیرول در ادامه به تأثیرات فوری بحران بر صنعت گاز پرداخت. وی با وجود اینکه صنعت گاز طبیعی خود را منبعی قابل اعتماد، مقرونبهصرفه و انعطافپذیر معرفی کرده بود، تأکید کرد که دو بحران بزرگ گازی در چهار سال گذشته این ادعا را زیر سؤال برده است. او گفت: «آیا [گاز طبیعی] هنوز قابل اعتماد است؟ آیا هنوز انعطافپذیر است؟ آیا هنوز مقرونبهصرفه است؟ پس از این دو بحران بزرگ، صنعت گاز طبیعی باید سخت تلاش کند تا اعتبار خود را بازیابد.»
بیرول همچنین سه نتیجه بالقوه این تغییر و تحول را برای بخش انرژیهای تجدیدپذیر تشریح کرد:
- اول، سابقه تاریخی نشان میدهد که در واکنش به بحرانهای نفتی دهه ۱۹۷۰، نیروگاههای هستهای ساخته شدند. بیرول گفت: «حدود ۴۵ درصد از نیروگاههای هستهای فعال امروز در واکنش به آن بحرانها ساخته شدند.» او معتقد است که بار دیگر شاهد فشار بزرگی برای انرژی هستهای، از جمله راکتورهای هستهای کوچک، خواهیم بود.
- دوم، انرژیهای تجدیدپذیر ممکن است بزرگترین ذینفعان این وضعیت باشند. وی افزود: «در اروپا، پس از تهاجم روسیه به اوکراین، نصب سالانه انرژیهای تجدیدپذیر سه برابر شد.»
- سوم، بهویژه در آسیا، احتمالاً شاهد افزایش نفوذ خودروهای الکتریکی در بازار خواهیم بود. این نکته از آن جهت حائز اهمیت است که آسیا مرکز رشد کنونی تقاضای نفت است، اما پذیرش بیشتر خودروهای الکتریکی میتواند بر آن تأثیر بگذارد. بحرانهای قبلی نیز منجر به بهبود بهرهوری سوخت خودروها توسط تولیدکنندگان شده است.
بیرول با اشاره به اثرات بلندمدت بر بازار جهانی انرژی گفت: «امنیت انرژی، علاوه بر هزینه انرژی، عاملی تعیینکننده در تجارت انرژی در آینده خواهد بود. کشورها اکنون در مورد اینکه با چه کسی تجارت میکنند، محتاطتر خواهند بود.»
به گفته بیرول، مقابله با بحران کنونی مستلزم تغییراتی در نظام انرژی ما در آینده است. او توضیح داد که کل اقتصاد جهانی توسط ۵۰ کیلومتر تنگه هرمز گروگان گرفته شده است؛ تنگهای که نه تنها برای حملونقل نفت و گاز، بلکه برای مواد اولیه تولید کود که برای تغذیه جمعیت جهان ضروری است، و موادی مانند هلیوم که برای ساخت محصولاتی چون تلفن همراه لازم است، مسیری حیاتی محسوب میشود. این آسیبپذیری، لزوم تأمین صلح و امنیت پایدار در منطقه را بیش از پیش آشکار میسازد.
وی با ابراز نگرانی گفت: «میترسم که پس از پایان این وضعیت، برخی کشورها سریعتر بهبود یابند زیرا دارای توان مالی قویتر، قابلیتهای مهندسی بهتر و فناوریهای پیشرفتهتر هستند، در حالی که کشورهای دیگر رنج خواهند برد. به نظر من، این برای اقتصاد جهانی آسان نخواهد بود. معتقدم که کشورهای در حال توسعه اصلیترین قربانیان این آسیب اقتصادی خواهند بود.»
بار این بحران بر دوش کشورهای در حال توسعه تنها به شکل قیمتهای انرژی نخواهد بود، بلکه شامل پیامدهای ماندگار بر مصرف کود، امنیت غذایی و قیمت مواد غذایی نیز میشود که بیرول بر جهانی بودن این مشکل تأکید کرد. او پرسید: «واکنش مناسب برای داشتن آیندهای امنتر و پایدارتر برای همه چه باید باشد؟»
بیرول پیشنهاد کرد که بهترین نتیجه ممکن برای اختلالات کنونی انرژی و اقتصاد جهانی، این است که آتشبس به حلوفصل مسالمتآمیز بحران منجر شود. با این حال، حتی این «بهترین نتیجه ممکن» نیز خطرات قابل توجهی برای بخش بزرگی از جهان به همراه دارد.
بیرول گفت که در صورت برقراری صلح، انتظار دارد تولید نفت و گاز در منطقه از سر گرفته شود. وی خاطرنشان کرد که حدود ۲۰۰ نفتکش کاملاً بارگیری شده و ۱۵ کشتی LNG بارگیری شده میتوانند در صورت بازگشایی کامل تنگه هرمز، به سرعت خلیج فارس را ترک کنند.
بیرول اظهار داشت: «اما فکر نمیکنم در مدت زمان بسیار کوتاهی به وضعیت قبل از بحران بازگردیم. و این ممکن است قیمتها را در سطوح بالا نگه دارد. این قطعاً خبر خوبی نیست، بهویژه در جهان در حال ظهور. تعجب خواهم کرد اگر شاهد فشارهای تورمی قابل توجهی در کشورهای در حال توسعه آسیایی، آفریقا و آمریکای لاتین نباشیم.» وی افزود: «علاوه بر این، صنعت پتروشیمی، کودها، ما کشف خواهیم کرد که این کالاها چقدر برای زنجیرههای تأمین ما مهم هستند… انتظار کمی نوسان در بازارها دارم.»
این همایش بخشی از سلسله سخنرانیهای «MITEI Presents: Advancing the Energy Transition» است که متخصصان و رهبران انرژی را در خط مقدم راهحلهای علمی، فناوری و سیاستی مورد نیاز برای تحول نظامهای انرژی معرفی میکند. این سلسله در پاییز ۲۰۲۶ از سر گرفته خواهد شد. برای اطلاعات بیشتر در مورد این رویداد و سایر برنامهها، به آدرس energy.mit.edu/events مراجعه کنید.
#انرژی_جهانی #غرب_آسیا #بحران_انرژی #امنیت_انرژی #توسعه_پایدار #کشورهای_در_حال_توسعه #تنگه_هرمز #انرژی_های_تجدیدپذیر #اقتصاد_جهانی #صلح_منطقه_ای
