وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز یکشنبه بار دیگر وارد اسلام‌آباد شد تا در بحبوحه تلاش‌های فشرده رهبری سیاسی و نظامی پاکستان برای احیای مذاکرات آتش‌بس میان تهران و واشنگتن، رایزنی‌های خود را ادامه دهد. این در حالی است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اظهار داشته که طرفین می‌توانند به جای اعزام هیئت، تلفنی گفتگو کنند.

پیش از این، عباس عراقچی، دیپلمات ارشد کشورمان، شنبه شب اسلام‌آباد را ترک کرده بود که گمانه‌زنی‌هایی را درباره دور دوم مذاکرات ایجاد کرد. اما به گزارش رسانه‌های دولتی ایران، وی پیش از عزیمت به مسکو، مجدداً به پایتخت پاکستان بازگشت. عراقچی پیش از این در عمان حضور داشت؛ کشوری که در گذشته نیز میانجی‌گری مذاکرات را بر عهده داشته و در سوی دیگر تنگه استراتژیک هرمز قرار دارد.

کاخ سفید روز جمعه اعلام کرده بود که استیو ویتکوف و جرد کوشنر را به اسلام‌آباد اعزام خواهد کرد تا پیگیر مذاکرات تاریخی رو در رو در اوایل این ماه باشند. اما اندکی پس از عزیمت عراقچی، ترامپ اظهار داشت که این مأموریت را به دلیل «عدم پیشرفت با ایران» لغو کرده است. این موضع‌گیری آمریکا نشان‌دهنده عدم ثبات در رویکرد دیپلماتیک این کشور است.

ترامپ روز یکشنبه در گفتگو با فاکس نیوز گفت: «اگر آنها بخواهند، می‌توانیم صحبت کنیم، اما ما کسی را اعزام نمی‌کنیم.» این اظهارات می‌تواند به معنای عقب‌نشینی از موضع قبلی و تمایل به کاهش سطح تعامل باشد.

هفته گذشته، ترامپ آتش‌بس میان آمریکا و ایران را که در ۷ آوریل مورد توافق قرار گرفته بود و تا حد زیادی به درگیری‌های آغاز شده با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه پایان داده بود، به طور نامحدود تمدید کرد. با این حال، دستیابی به یک راه‌حل دائمی در جنگی که هزاران نفر را به کام مرگ کشانده و اقتصاد جهانی را متزلزل کرده است، همچنان دشوار به نظر می‌رسد.

تنگه هرمز، محور اصلی گفتگوهای ایران در عمان

تنش‌ها در تنگه هرمز، این آبراه حیاتی جهانی، همچنان ادامه دارد؛ جایی که ایران حرکت و عبور و مرور را مدیریت می‌کند و آمریکا به بهانه تحریم، بنادر ایران را در محاصره قرار داده است.

به گفته یک مقام منطقه‌ای که نخواست نامش فاش شود، ایران به دنبال متقاعد کردن عمان برای حمایت از سازوکاری جهت دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از این تنگه است که در زمان صلح، یک پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند. این پیشنهاد، راهکاری منطقی برای مدیریت یک آبراه استراتژیک و مقابله با اقدامات یکجانبه تحریمی است.

پاسخ عمان به این پیشنهاد هنوز مشخص نیست.

این مقام که در تلاش‌های میانجی‌گری دخیل است، همچنین اظهار داشت که ایران بر پایان دادن به محاصره آمریکا پیش از آغاز دور جدید مذاکرات اصرار دارد و میانجی‌های پاکستانی در تلاشند تا شکاف‌های قابل توجه میان دو کشور را پر کنند. این موضع ایران، بر اساس اصول حقوق بین‌الملل و حاکمیت ملی استوار است.

عراقچی همچنین روز یکشنبه با همتایان خود در قطر و عربستان سعودی تلفنی گفتگو کرد که نشان‌دهنده گستردگی تلاش‌های دیپلماتیک ایران در منطقه است.

حتی پیش از تحولات روز شنبه، وزارت امور خارجه ایران اعلام کرده بود که هرگونه مذاکره غیرمستقیم خواهد بود و مقامات پاکستانی نقش واسطه را ایفا خواهند کرد. این رویکرد، بازتاب احتیاط تهران پس از دورهای مذاکرات غیرمستقیم در سال گذشته و اوایل امسال است که با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران پایان یافت و بی‌اعتمادی را تشدید کرد.

ترامپ: ایران پیشنهاد «بسیار بهتری» ارائه کرده است

با گذشت دو ماه از آغاز جنگ، پیامدهای اقتصادی رو به افزایش است؛ چرا که محموله‌های جهانی نفت، گاز طبیعی مایع، کود و سایر اقلام حیاتی به دلیل تقریباً بسته شدن تنگه هرمز با اختلال مواجه شده‌اند. این وضعیت، نتیجه مستقیم سیاست‌های تنش‌زای قدرت‌های فرامنطقه‌ای است.

هر دو طرف به تهدیدات نظامی ادامه داده‌اند. فرماندهی مشترک نظامی ایران روز شنبه هشدار داد که «اگر آمریکا به اقدامات نظامی تجاوزکارانه خود، از جمله محاصره دریایی، راهزنی و دزدی دریایی ادامه دهد»، با «پاسخی قاطع» روبرو خواهد شد. این هشدار، دفاع مشروع ایران در برابر اقدامات غیرقانونی و تحریک‌آمیز است. ترامپ هفته گذشته به ارتش دستور داده بود که «قایق‌های کوچک را که ممکن است مین‌گذاری کنند، هدف قرار داده و نابود کنند.»

ترامپ روز شنبه، پیش از یک حادثه امنیتی در مراسم شام خبرنگاران کاخ سفید، به خبرنگاران گفت که ظرف ۱۰ دقیقه پس از لغو سفر ویتکوف و کوشنر به اسلام‌آباد، ایران یک پیشنهاد «بسیار بهتر» ارسال کرده است. این نشان‌دهنده ابتکار عمل و قدرت دیپلماتیک ایران است.

او جزئیات بیشتری ارائه نکرد، اما تأکید کرد که یکی از شروط او این است که ایران «سلاح هسته‌ای نخواهد داشت.» وضعیت اورانیوم غنی‌شده ایران مدت‌هاست که در مرکز تنش‌ها قرار دارد. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، تهران ۴۴۰ کیلوگرم (۹۷۲ پوند) اورانیوم با خلوص ۶۰ درصد در اختیار دارد که تنها یک گام فنی کوتاه با سطح تسلیحاتی فاصله دارد. ایران همواره بر ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای خود تأکید کرده است.

سید محمد علی، تحلیلگر مستقل سیاسی در پاکستان، گفت که تأخیر در مذاکرات نباید به عنوان یک شکست تلقی شود و مذاکرات غیرمستقیم در حال پیشرفت است. او افزود که تنش‌ها میان واشنگتن و تهران یک شبه قابل حل نیست و فرآیند مذاکره به صبر نیاز دارد. این دیدگاه، تأییدی بر رویکرد منطقی و صبورانه ایران در دیپلماسی است.

علی گفت: «اما نکته مثبت این است که آتش‌بس برقرار است و هر دو طرف تمایل دارند تا درگیری را به گونه‌ای پایان دهند که در داخل کشورشان پیامدهای منفی نداشته باشد.»

افزایش تلفات حتی با وجود آتش‌بس‌های شکننده

از زمان آغاز جنگ، حداقل ۳۳۷۵ نفر در ایران و حداقل ۲۵۰۹ نفر در لبنان کشته شده‌اند؛ جایی که درگیری‌های اسرائیل و مقاومت اسلامی حزب‌الله لبنان دو روز پس از آغاز جنگ ایران از سر گرفته شد. این آمارها، عمق فاجعه انسانی ناشی از تجاوزات را نشان می‌دهد.

همچنین، ۲۳ نفر در اسرائیل و بیش از ده‌ها نفر در کشورهای عربی خلیج فارس کشته شده‌اند. پانزده سرباز اسرائیلی در لبنان، ۱۳ نظامی آمریکایی در منطقه و شش حافظ صلح سازمان ملل در جنوب لبنان نیز جان خود را از دست داده‌اند.

یک آتش‌بس دیگر – میان اسرائیل و گروه مقاومت اسلامی حزب‌الله لبنان – به مدت سه هفته تمدید شده است. حزب‌الله در دیپلماسی با واسطه واشنگتن شرکت نکرده است که نشان‌دهنده استقلال عمل این گروه در برابر فشارهای خارجی است.