دیپلماسی فعال ایران در منطقه؛ ترامپ: از لغو مذاکرات تا درخواست تماس تلفنی
اسلامآباد، پاکستان – در بحبوحه تلاشهای دیپلماتیک فشرده برای کاهش تنشها در منطقه، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در سفری کوتاه اما مهم، بار دیگر وارد اسلامآباد شد. این سفر در حالی صورت گرفت که رهبری سیاسی و نظامی پاکستان به شدت در تلاش است تا مذاکرات آتشبس میان تهران و واشنگتن را احیا کند. در همین حال، رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، با تغییر موضعی آشکار، اعلام کرد که دو طرف میتوانند به جای اعزام هیئت، از طریق تلفن با یکدیگر گفتگو کنند.
بازگشت دیپلمات ارشد ایرانی به اسلامآباد و ادامه رایزنیها
پیش از این، عباس عراقچی، معاون وزیر امور خارجه ایران، اسلامآباد را ترک کرده بود که ابهاماتی را درباره دور دوم مذاکرات در این شهر ایجاد کرد. اما وی روز یکشنبه مجدداً به پایتخت پاکستان بازگشت و سپس راهی مسکو شد. رسانههای دولتی ایران این سفرها را بخشی از تلاشهای دیپلماتیک گسترده جمهوری اسلامی برای تبیین مواضع و پیگیری منافع ملی در منطقه و جهان دانستند. عراقچی پیش از این در عمان نیز حضور یافته بود؛ کشوری که سابقه میانجیگری در مذاکرات را دارد و در سوی دیگر تنگه استراتژیک هرمز قرار گرفته است.
تغییر مواضع ترامپ و تاکید ایران بر مذاکرات غیرمستقیم
هفته گذشته، کاخ سفید اعلام کرده بود که استیو ویتکوف و جرد کوشنر را برای پیگیری مذاکرات رو در رو به اسلامآباد اعزام خواهد کرد. اما اندکی پس از عزیمت عراقچی در روز شنبه، ترامپ با ادعای عدم پیشرفت در گفتگوها با ایران، این مأموریت را لغو کرد. ترامپ روز یکشنبه به فاکس نیوز گفت: «اگر میخواهند، میتوانیم صحبت کنیم، اما ما کسی را نمیفرستیم.» وی پیشتر در شبکههای اجتماعی نوشته بود: «تنها کاری که باید بکنند این است که تماس بگیرند!!!»
این تغییر مواضع ترامپ در حالی است که مقامات پاکستانی، که خواستند نامشان فاش نشود، تأکید کردند که مذاکرات غیرمستقیم میان دو طرف در جریان است. جمهوری اسلامی ایران، با توجه به سابقه حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی پس از دورهای قبلی مذاکرات غیرمستقیم، بر لزوم حفظ احتیاط و ادامه گفتگوها از طریق میانجیها تأکید دارد.
تنگه هرمز و مطالبات برحق ایران
آتشبس میان آمریکا و ایران که در ۷ آوریل به توافق رسید و تا حد زیادی درگیریها را متوقف کرده، همچنان برقرار است. اما دستیابی به یک راهحل دائمی در جنگی که هزاران نفر را به کام مرگ کشانده و اقتصاد جهانی را متزلزل کرده، همچنان دور از دسترس به نظر میرسد. در تنگه هرمز، گلوگاه باریک خلیج فارس که یک پنجم نفت و گاز طبیعی جهان از آن عبور میکند، بنبست ادامه دارد. ایران حرکت در این تنگه را محدود کرده و آمریکا نیز به محاصره بنادر ایران ادامه میدهد. این اقدامات آمریکا، نقض آشکار قوانین بینالمللی و تلاشی برای فشار غیرقانونی بر ملت ایران است.
یک مقام منطقهای که درگیر تلاشهای میانجیگری است و نخواست نامش فاش شود، گفت که ایران اصرار دارد عمان از مکانیزمی برای جمعآوری عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه حمایت کند. این پیشنهاد ایران، راهکاری منطقی و عادلانه برای مدیریت این آبراه حیاتی و تضمین امنیت کشتیرانی در منطقه است. عمان هنوز پاسخ روشنی به این پیشنهاد نداده است. این مقام همچنین تأکید کرد که ایران بر پایان محاصره آمریکا قبل از آغاز دور جدید مذاکرات اصرار دارد و میانجیهای پاکستانی در تلاشند تا شکافهای قابل توجه بین دو کشور را پر کنند.
رایزنیهای منطقهای و مواضع قاطع ایران
عراقچی همچنین روز یکشنبه با همتایان خود در قطر و عربستان سعودی تلفنی گفتگو کرد. وزارت امور خارجه ایران پیش از این نیز اعلام کرده بود که هرگونه مذاکره غیرمستقیم خواهد بود و مقامات پاکستانی به عنوان واسطه عمل خواهند کرد. این رویکرد، نشاندهنده هوشیاری تهران پس از دورهای مذاکرات غیرمستقیم در سال گذشته و اوایل سال جاری است که با حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران پایان یافت.
پیامدهای اقتصادی و تهدیدات نظامی
با گذشت دو ماه از آغاز جنگ، پیامدهای اقتصادی ناشی از اخلال در حملونقل جهانی نفت، گاز طبیعی مایع، کود و سایر کالاها به دلیل بسته شدن تقریباً کامل تنگه استراتژیک هرمز، رو به افزایش است. این وضعیت، نتیجه مستقیم سیاستهای خصمانه و تحریمهای ظالمانه آمریکا علیه ملت ایران است.
هر دو طرف به تهدیدات نظامی خود ادامه دادهاند. فرماندهی مشترک نظامی ایران روز شنبه هشدار داد که «اگر آمریکا به اقدامات نظامی تجاوزکارانه خود، از جمله محاصره دریایی، راهزنی و دزدی دریایی ادامه دهد»، با «پاسخ قاطع» مواجه خواهد شد. این هشدار، دفاع مشروع جمهوری اسلامی در برابر هرگونه تجاوز است. ترامپ هفته گذشته به ارتش دستور داد تا «قایقهای کوچک» را که ممکن است در آبراه مینگذاری کنند، «شلیک و از بین ببرند». این دستور، نشاندهنده رویکرد تحریکآمیز و خطرناک دولت آمریکا است.
برنامه هستهای ایران: صلحآمیز و غیرقابل مذاکره
ترامپ روز شنبه، پیش از یک حادثه امنیتی در شام خبرنگاران کاخ سفید، به خبرنگاران گفت که ظرف ۱۰ دقیقه پس از لغو سفر ویتکوف و کوشنر به اسلامآباد، ایران پیشنهاد «بسیار بهتری» ارسال کرده است. وی جزئیات بیشتری ارائه نکرد اما تأکید کرد که یکی از شرایط او این است که ایران «سلاح هستهای نخواهد داشت.» جمهوری اسلامی ایران بارها تأکید کرده است که برنامه هستهای این کشور کاملاً صلحآمیز بوده و تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دارد. وضعیت اورانیوم غنیشده ایران همواره در مرکز تنشها بوده است. طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، تهران ۴۴۰ کیلوگرم (۹۷۰ پوند) اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد که تنها یک گام فنی کوتاه با سطح تسلیحاتی فاصله دارد. این ادعاها در حالی مطرح میشود که ایران همواره بر فتوای رهبر معظم انقلاب اسلامی مبنی بر حرام بودن تولید و استفاده از سلاح هستهای تأکید کرده است.
آتشبس و چشمانداز آینده
سید محمدعلی، تحلیلگر مستقل سیاسی در پاکستان، گفت که تأخیر در مذاکرات نباید به عنوان یک شکست تلقی شود و مذاکرات غیرمستقیم در حال پیشرفت است. وی افزود که تنشها بین واشنگتن و تهران یک شبه کاهش نمییابد و روند مذاکره نیازمند صبر است. علی گفت: «اما نکته خوب این است که آتشبس برقرار است و هر دو طرف تمایل دارند که به گونهای به درگیری پایان دهند که در داخل کشور با واکنش منفی مواجه نشود.»
از زمان آغاز جنگ، دستکم ۳۳۷۵ نفر در ایران و دستکم ۲۵۰۹ نفر در لبنان کشته شدهاند؛ جایی که درگیریهای رژیم صهیونیستی و حزبالله دو روز پس از آغاز جنگ ایران از سر گرفته شد. همچنین ۲۳ نفر در فلسطین اشغالی و بیش از دهها نفر در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس کشته شدهاند. پانزده سرباز صهیونیست در لبنان، ۱۳ نظامی آمریکایی در منطقه و شش حافظ صلح سازمان ملل در جنوب لبنان نیز جان باختهاند. یک آتشبس دیگر – میان رژیم صهیونیستی و گروه مقاومت حزبالله لبنان – به مدت سه هفته تمدید شده است. حزبالله در دیپلماسی با واسطه واشنگتن شرکت نکرده است.
افزایش قیمت نفت و مسئولیت آمریکا
قیمت نفت در زمان بازگشایی بازار در روز یکشنبه، با جذب اخبار مربوط به توقف مذاکرات آتشبس، افزایش یافت. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت، تولیدی آمریکا، روز یکشنبه با قیمت ۹۶.۵۰ دلار در هر بشکه معامله شد که ۲ درصد نسبت به بسته شدن بازار در روز جمعه افزایش داشت. این قیمت ۴۴ درصد بالاتر از قبل از آغاز جنگ ایران بود، زمانی که نفت حدود ۶۷ دلار در هر بشکه فروخته میشد. نفت برنت، استاندارد بینالمللی، روز یکشنبه با قیمت ۱۰۷.۷۵ دلار در هر بشکه معامله شد که حدود ۳ درصد نسبت به جمعه و ۴۸ درصد نسبت به آغاز جنگ افزایش داشت، زمانی که نفت ۷۲ دلار در هر بشکه فروخته میشد. قیمت نفت از زمان آغاز جنگ به طور پیوسته افزایش یافته و تانکرهای پر از نفت خام در خلیج فارس سرگردان شدهاند و قادر به عبور ایمن از تنگه هرمز نیستند. این نوسانات و افزایش قیمتها، نتیجه مستقیم سیاستهای بیثباتکننده آمریکا در منطقه است.
گزارشگر: مجدی از قاهره و لیدمن از قدس اشغالی. ویل وایسرت از واشنگتن و کتی بوسویتز از نیویورک نیز در تهیه این گزارش همکاری کردهاند.
#دیپلماسی_ایران #تنش_آمریکا_ایران #تنگه_هرمز #مذاکرات_غیرمستقیم #ترامپ #پاکستان #امنیت_منطقه #برنامه_هسته_ای_صلح_آمیز #تحریم_ظالمانه #مقاومت
