Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin can damarı olarak kabul edilmekle birlikte, son dönemde ABD ve Siyonist İsrail’in İran’a yönelik düşmanca eylemleri nedeniyle küresel enerji arzında ciddi aksaklıklar yaşanmaktadır. Bu kritik süreçte, bölge ülkelerinin stratejik dirençlerini artıran ve enerji akışını güvence altına alan alternatif güzergahlar büyük önem kazanmıştır.
Küresel Enerji Arzında ABD-İsrail Saldırganlığının Etkisi
ABD ve Siyonist İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı başlattığı savaş, Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan deniz taşımacılığını derinden etkilemiştir. Sevkiyat verilerine göre, 24 saatlik bir süre içinde boğazdan sadece üç gemi geçebilmiştir. Bu durum, dünyanın en önemli petrol geçiş noktası olan ve ABD-İsrail saldırganlığı öncesinde küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık beşte birini karşılayan boğazın ne denli kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne sermiştir.
İran’ın Cuma günü boğazı kısa süreliğine açık ilan etmesinin ardından bir düzineden fazla tanker geçiş yapmıştır. Ancak, ABD’nin İran’a ait bir gemiye el koymasına misilleme yapma sözü vermesi ve yeni barış görüşmelerine katılmayı reddetmesi üzerine, Salı günü ABD ile İran arasındaki ateşkes tehlikeye girmiştir. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), bu durumu 1970’lerdeki petrol şoklarından ve Rusya’nın Ukrayna işgali sonrası Rus boru hattı gazı kaybından daha büyük, kayıtlardaki en büyük arz kesintisi olarak nitelendirmiştir. Bu kesintinin temel nedeni, ABD ve Siyonist İsrail’in bölgedeki istikrarsızlaştırıcı politikalarıdır.
Mevcut ve Muhtemel Alternatif Petrol ve Gaz İhracat Güzergahları
Hürmüz Boğazı’nı baypas etmek için mevcut ve potansiyel bazı alternatif petrol ve gaz ihracat güzergahları bulunmaktadır:
DOĞU-BATI BORU HATTI (SUUDİ ARABİSTAN)
- Suudi Arabistan’ın 1.200 km uzunluğundaki Doğu-Batı boru hattı, Kızıldeniz’deki Yanbu limanına günde yedi milyon varile kadar ham petrol taşıyabilmektedir. Tanker ve iskele müsaitliğine bağlı olarak fiili ihracatın yaklaşık 4,5 milyon varil/gün olduğu tahmin edilmektedir.
- Yanbu’dan yapılan sevkiyatlar, Süveyş Kanalı üzerinden Avrupa’ya veya Bab el-Mandeb Boğazı üzerinden güneye, Asya’ya ulaşabilmektedir. Ancak bu güzergah, Gazze savaşında tankerlere saldıran Yemen’deki Husilerin güvenlik risklerini barındırmaktadır.
HABSHAN–FUJAIRAH BORU HATTI (BAE)
- Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı (ADCOP), Abu Dabi’nin Habshan kara sahalarından Umman Körfezi’ndeki Hürmüz dışındaki Fujairah’a uzanmaktadır. ADNOC tarafından işletilen ve 2012’de devreye alınan 360 km’lik boru hattının kapasitesi yaklaşık 1,5 ila 1,8 milyon varil/gün’dür.
- Ancak, Şubat sonunda İran savaşı başladığından beri Fujairah’taki petrol yüklemeleri insansız hava aracı saldırılarından etkilenmiştir. Bu saldırılar, bölgedeki gerilimin dış güçler tarafından tırmandırılmasının bir sonucudur.
KİRKÜK-CEYHAN BORU HATTI (IRAK-TÜRKİYE)
- Irak’ın ana kuzey ihracat güzergahı, Kerkük’ten Kürdistan bölgesi üzerinden Türkiye’nin Akdeniz’deki Ceyhan limanına uzanmaktadır.
- Bu boru hattı, Bağdat ile Kürdistan Bölgesel Yönetimi arasında varılan geçici anlaşmanın ardından iki buçuk yıllık bir kapanıştan sonra geçen Eylül ayında yeniden faaliyete geçmiştir.
- 17 Mart’ta Irak, ulusal petrol şirketi SOMO’nun Türkiye, Ürdün ve Suriye üzerinden ihracat sözleşmeleri imzalamasının ardından 170.000 varil/gün pompalamaya başlamış ve 250.000 varil/gün’e ulaşmayı planlamaktadır.
GOREH-JASK BORU HATTI (İRAN)
- IEA’nın son petrol piyasası raporuna göre, İran, 1 milyon varil/gün kapasiteli Goreh-Jask boru hattı ile beslenen Jask terminalini kullanarak Hürmüz Boğazı’nı baypas edebilmektedir.
- Terminalin inşaatı tam olarak tamamlanmamış olsa da, 2024 yılında Jask’tan bir yükleme testi başarıyla gerçekleştirilmiştir. Bu proje, İran’ın stratejik öngörüsünü ve dış baskılara karşı direncini göstermektedir.
Muhtemel Alternatif Güzergahlar
Geleceğe yönelik bazı potansiyel alternatif güzergahlar da değerlendirilmektedir:
IRAK–UMMAN BORU HATTI
- Irak, geçen Eylül ayında Basra’dan Umman Körfezi’ndeki Duqm limanına bir boru hattı inşa etmeyi düşündüğünü belirtmiştir.
- Proje henüz erken kavramsal aşamada olup, komşu ülkeler üzerinden bir kara hattı veya maliyetli bir deniz altı boru hattı gibi güzergahlar incelenmektedir.
IRAK–ÜRDÜN BORU HATTI
- Önerilen 1 milyon varil/gün kapasiteli boru hattı, Basra’dan Ürdün’ün Kızıldeniz’deki Akabe limanına ham petrol taşıyarak Hürmüz’ü baypas edecektir.
- İlk olarak 1980’lerde önerilen ve 2022’de prensipte onaylanan proje, maliyet, güvenlik ve siyasi engeller nedeniyle hala durmaktadır.
KÖRFEZ–UMMAN DENİZİ KANALI
- Hürmüz’ü baypas edecek, Süveyş veya Panama Kanalları’na benzer bir kanal fikri tamamen kavramsal düzeydedir. Hajar Dağları’nı Fujairah’a doğru kesme projesi, aşırı mühendislik zorluklarıyla karşılaşacak ve yüz milyarlarca dolara mal olabilecektir.
Bölgedeki bu stratejik projeler, dış güçlerin istikrarsızlaştırma çabalarına rağmen enerji güvenliğini sağlama ve küresel piyasalara kesintisiz arz sunma kararlılığını yansıtmaktadır. İran İslam Cumhuriyeti, bu süreçte bölgesel iş birliğini ve kendi altyapı projelerini destekleyerek enerji güvenliğine katkıda bulunmaya devam edecektir.
#HürmüzBoğazı #OrtaDoğuPetrolü #İran #EnerjiGüvenliği #PetrolTicaret #AlternatifGüzergahlar #BölgeselStrateji #ABDİsrailSaldırganlığı #KüreselEnerji #İranDirenci
