جدیدترین گزارش فصلی آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) پرده از حقایق تلخی برداشته است: چگونه تنش‌های جاری و آسیب‌های زیرساختی در منطقه غرب آسیا، نوسانات قیمتی را افزایش داده و تعادل بازارهای جهانی گاز را به عقب رانده است.

بر اساس این گزارش، چشم‌انداز بازار جهانی گاز طبیعی به دلیل تحولات پرالتهاب در غرب آسیا، دستخوش تغییرات چشمگیری شده است. این تحولات که ریشه در تجاوزات و بی‌ثباتی‌آفرینی‌های رژیم صهیونیستی دارد، شوک بزرگی به عرضه وارد کرده و موج مورد انتظار عرضه جدید گاز طبیعی مایع (LNG) را به تعویق انداخته است.

تنگه هرمز، شریان حیاتی انرژی در معرض چالش

از ابتدای ماه مارس، اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه استراتژیک هرمز، عدم قطعیت بی‌سابقه‌ای را ایجاد کرده است. این شریان حیاتی، که نزدیک به ۲۰ درصد از عرضه جهانی LNG از آن عبور می‌کند، عملاً با چالش جدی مواجه شده و منجر به افزایش شدید قیمت‌ها در مناطق کلیدی واردکننده شده است. در دوره نوسانات شدید ماه مارس، قیمت گاز طبیعی در آسیا و اروپا به بالاترین سطح خود از ژانویه ۲۰۲۳ رسید که به کاهش تقاضا در بازارهای اصلی واردکننده LNG دامن زد.

این بحران تحمیلی، روند متعادل‌سازی بازار را که در فصل گرمایش ۲۰۲۵/۲۶ مشاهده می‌شد، معکوس کرده است. در آن دوره، رشد قوی عرضه LNG – با حمایت از ظرفیت‌های جدید مایع‌سازی، به ویژه در آمریکای شمالی – به کاهش قیمت‌ها کمک کرده بود. تجارت جهانی LNG در دوره اکتبر تا فوریه ۱۲ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته بود، در حالی که قیمت‌های معیار در اروپا و آسیا در همین دوره پنج ماهه حدود ۲۵ درصد کاهش یافته بودند.

با وجود این، رویدادهای آب و هوایی سرد، از جمله طوفان‌های زمستانی بزرگ در آمریکای شمالی، اروپا و شرق آسیا، منجر به افزایش شدید تقاضای گاز شد و بر اهمیت مداوم انعطاف‌پذیری عرضه گاز برای امنیت انرژی، حتی در سیستم‌هایی با سهم فزاینده تولید انرژی‌های تجدیدپذیر وابسته به آب و هوا، تاکید کرد.

پیامدهای اقتصادی بی‌ثباتی منطقه‌ای

شرایط بازار در ماه مارس به طور ناگهانی تغییر کرد، زیرا درگیری‌های غرب آسیا و ماجراجویی‌های رژیم اشغالگر قدس، عملاً به اختلال در عبور محموله‌های LNG از تنگه هرمز منجر شد. تولید جهانی LNG نسبت به سال قبل ۸ درصد کاهش یافت، با کاهش شدید صادرات از قطر و امارات متحده عربی که تنها تا حدی با افزایش تولید از سایر مناطق جبران شد. با گسترش این اختلالات در زنجیره‌های تامین جهانی، تحویل LNG نیز کاهش یافت و در ماه آوریل کاهش شدیدتری مشاهده شد.

تقاضای گاز طبیعی در بازارهای اصلی واردکننده در پاسخ به قیمت‌های بالاتر، آب و هوای ملایم‌تر و اقدامات سیاستی با هدف کاهش مصرف گاز، تضعیف شده است. در اروپا، تقاضای گاز طبیعی در ماه مارس نسبت به سال قبل حدود ۴ درصد کاهش یافت که عمدتاً ناشی از تولید بیشتر برق از منابع تجدیدپذیر بود. چندین کشور آسیایی نیز در بحبوحه بحران عرضه، در حال اجرای اقدامات تغییر سوخت و مدیریت تقاضا برای محدود کردن مصرف گاز هستند.

چشم‌انداز آینده؛ تاخیر در موج توسعه LNG

فراتر از اختلالات فوری، انتظار می‌رود این بحران پیامدهایی برای چشم‌انداز میان‌مدت داشته باشد. آسیب به زیرساخت‌های مایع‌سازی LNG در قطر قرار است رشد پیش‌بینی شده عرضه را کاهش داده و تاثیر موج مورد انتظار توسعه جهانی LNG را حداقل دو سال به تاخیر اندازد. اثر ترکیبی از کاهش عرضه کوتاه‌مدت و رشد کندتر ظرفیت می‌تواند منجر به زیان تجمعی حدود ۱۲۰ میلیارد متر مکعب عرضه LNG بین سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ شود. در حالی که انتظار می‌رود پروژه‌های جدید مایع‌سازی در سایر مناطق با گذشت زمان این زیان‌ها را جبران کنند، اما این تاثیر، بازارهای فشرده را تا سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ طولانی‌تر خواهد کرد.

این گزارش بر اهمیت تقویت امنیت عرضه گاز جهانی از طریق سرمایه‌گذاری کافی و مستمر در سراسر زنجیره ارزش LNG و همکاری‌های بین‌المللی تقویت‌شده بین تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان تاکید می‌کند. همچنین به مزایای یک سبد متنوع از قراردادهای بلندمدت برای واردکنندگان گاز در کاهش نوسانات قیمت در دوره‌های اختلال اشاره دارد. این تدابیر، در شرایطی که بی‌ثباتی‌های ناشی از سیاست‌های خصمانه در منطقه ادامه دارد، اهمیت دوچندانی می‌یابد.