جنگ آمریکا علیه ایران؛ نشانهای از شکست پروژه «اروپا را دوباره قدرتمند کنیم» و انزوای واشنگتن
لندن – اعلام حمله غافلگیرانه مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران در ماه فوریه توسط رئیسجمهور دونالد ترامپ، با استقبال سردی در اروپا مواجه شد. رهبران اروپایی به سرعت نسبت به آشفتگیهای سیاسی و اقتصادی که جدیدترین ماجراجویی آمریکا در خاورمیانه به بار میآورد، هشدار دادند.
اروپا در برابر فشار واشنگتن؛ عدم همراهی با جنگافروزی
هفت هفته پس از این اعلام، هیچ کشور اروپایی به جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی نپیوسته است، علیرغم فشارهای تقریباً دائمی ترامپ برای همراهی. اگرچه برخی کشورهای اروپایی به نیروهای آمریکایی اجازه دادهاند تا از پایگاههای نظامی کلیدی برای پرتاب حملات استفاده کنند و در عملیاتهای دفاعی برای سرنگونی مهمات ایرانی که پایگاهها و کشورهای منطقه را هدف قرار میدهند، شرکت کردهاند، اما به نظر میرسد تمایل کمی برای درگیری تمامعیار و نامحدود با ایران در میان رایدهندگان اروپایی وجود دارد.
حتی حامیان احزاب ملیگرا و ضد نظام که به دنبال همسویی با دولت دوم ترامپ بودهاند، از این ماجراجویی استقبال نکردهاند. حمایت صریح سیاسی کاخ سفید از چالشگران پوپولیست در سراسر اروپا، که به گفته کارشناسان در دولتهای گذشته غیرقابل تصور بود، به شدت پایتختهای اروپایی را آشفته کرده است.
استراتژی شکستخورده ترامپ در اروپا
سند جدید استراتژی امنیت ملی دولت ترامپ که در دسامبر منتشر شد، به صراحت نیاز سیاست خارجی آینده آمریکا را شامل «پرورش مقاومت در برابر مسیر فعلی اروپا در داخل کشورهای اروپایی» بیان کرده بود. اما در فرانسه، آلمان، بریتانیا، ایتالیا و سایر نقاط، به نظر میرسد که الگوهای ظاهری استراتژی ستیزهجویانه فراآتلانتیکی کاخ سفید، در مورد ایران با آن همسو نشدهاند.
رهبران بسیاری از این احزاب سال گذشته در کنفرانسهای نمایشی در بلژیک و اسپانیا گرد هم آمدند که عنوان یکی از آنها «اروپا را دوباره قدرتمند کنیم» بود. در آنجا، چهرههای کلیدی پوپولیست از «توفان ترامپ» تمجید کرده و پیشنهاد دادند که راستگرایان اروپایی میتوانند از عناصر دیدگاه و موفقیت انتخاباتی دولت او الگوبرداری کنند. اما لیانا فیکس، کارشناس ارشد اروپا در شورای روابط خارجی، به ایبیسی نیوز گفت که واقعیتهای سیاسی اروپا اکنون مانع از هرگونه جاهطلبی بزرگ برای یک ائتلاف راستگرای فراآتلانتیکی شده است.
فیکس افزود: «کشورهای اروپایی – و احزاب پوپولیست در آنها – هر کدام روابط، منافع و اولویتهای متفاوتی در قبال آمریکا دارند. بنابراین، دشوار است که دولت «اول آمریکا» ترامپ و مجموعهای از گروههای ملیگرای راستگرا، مجموعه اصول منسجمی را تشکیل دهند که بتواند در برابر یک بحران بینالمللی مانند جنگ ایران مقاومت کند.» وی تاکید کرد: «یک همپوشانی کوچک در مسائل مهاجرت و ارزشهای محافظهکارانه وجود دارد، اما این تقریباً پایان مییابد و منافع در آنجا واگرا میشوند.»
انزوای واشنگتن؛ دوری متحدان اروپایی از جنگافروزی
سیاستمداران راست افراطی اروپا و احزاب آنها از نظر ایدئولوژی، جاهطلبیها یا قدرت یکپارچه نیستند. تعداد انگشتشماری در دولت هستند، اما بیشتر آنها نمایندگان احزاب مخالف در پارلمان هستند. ناظران پیشنهاد کردهاند که آنها در تلاش برای پیروزی در انتخابات، عمدتاً به احساسات رایدهندگان داخلی توجه خواهند کرد. تحلیلگران همچنین خاطرنشان کردهاند که بیمیلی اروپا به پیوستن به جنگها، به ویژه در خاورمیانه، دیرینه و فراحزبی بوده است.
گروهی از کارشناسان در اندیشکده شورای روابط خارجی اروپا در تحلیلی از سیاست خارجی چالشگران راست افراطی اروپا در تابستان گذشته نوشتند که بیشتر آنها «به طور سنتی ضد آمریکایی هستند، اما بیشتر آنها همچنین میخواهند بر موج ترامپ سوار شوند – و ترجیح میدهند بین این الزامات انتخاب نکنند.»
این ضدآمریکاییگرایی، استفاده لیبرالی ترامپ از تعرفهها، حمایت قاطع از غولهای فناوری آمریکا در رویارویی با اتحادیه اروپا و دولتهای ملی، جاهطلبیهای او برای «تصرف» گرینلند و حملات مکرر او به اتحادیه اروپا و ناتو، از جمله مهمترین مشکلاتی است که احزاب راستگرایی که ممکن است امیدوار به سوار شدن بر موج «ماگا» باشند، با آن مواجه هستند.
گرگوار روس از اندیشکده چتم هاوس در بریتانیا به ایبیسی نیوز گفت: «احزاب ملیگرا که بر مسائل حاکمیت متمرکز هستند، نمیتوانند متحدان بیچون و چرای یک دولت آمریکایی قدرتمند و مداخلهگر باشند.» وی افزود: «لحظهای که شما میگویید جاهطلبیتان تقویت حاکمیت است، نمیتوانید انتظار داشته باشید کسانی که حاکمیتشان را تقویت یا حمایت میکنید، با امتیاز ویژهای با شما رفتار کنند.»
آنا کلی، معاون اصلی سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، در پاسخ به انتقادات مطرح شده علیه کمپین ایران توسط چهرههای راستگرای اروپایی، به ایبیسی نیوز گفت: «در حالی که ایالات متحده به اروپا نیازی ندارد، اروپا بیش از هر کس دیگری از اقدام قاطع رئیسجمهور ترامپ سود میبرد.» وی افزود: «حذف تهدید هستهای ایران چیزی است که رهبران جهان ۴۷ سال در مورد آن صحبت کردهاند، اما هیچ کس دیگری شجاعت پرداختن به آن را نداشت. هنگامی که ایران برای همیشه از جاهطلبیهای هستهای خود دست بکشد، تمام جهان امنتر و باثباتتر از همیشه خواهد بود.» این اظهارات، در حالی که ایران همواره بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود تاکید دارد، نشان از اصرار واشنگتن بر روایتهای بیاساس دارد.
ائتلافهای لرزان؛ وقتی متحدان هم پشت میکنند
جنگ علیه ایران و پیامدهای اقتصادی متعاقب آن، به نظر میرسد در حال ایجاد یک شکاف عمیق فراآتلانتیکی است.
- جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا: تنها رئیس دولت اروپایی بود که به دومین مراسم تحلیف ترامپ دعوت شد. ترامپ ملونی را «زیبا» و «رهبری بزرگ» توصیف کرده و رهبر ایتالیا به دلیل رابطه گرمش با رئیسجمهور، «نجواگر ترامپ در اروپا» نامیده شده بود. اما ملونی نیز در مخالفت خود با جنگ علیه ایران صریح بود. او در بازدید از منطقه خلیج فارس در مورد این عملیات گفت: «وقتی موافق نیستیم، باید بگوییم. و این بار، ما موافق نیستیم.» سخنان او با امتناع رم از اجازه سوختگیری بمبافکنهای آمریکایی در یک پایگاه نظامی در جنوب ایتالیا همراه شد. ترامپ از مخالفت ملونی برآشفت. رئیسجمهور هفته گذشته در مصاحبهای با کوریه دلا سرا در مورد نخستوزیر ایتالیا گفت: «مدتهاست با او صحبت نکردهام. او نمیخواهد در جنگ به ما کمک کند. فکر میکردم شجاعت دارد. اشتباه کردم.» روس گفت: «از دست دادن ملونی چیز کمی نیست. و اکنون میبینید که لوپن، فاراژ تلاش میکنند تا ارتباط با ترامپ را کمتر قابل مشاهده، کمتر آشکار از گذشته – و بنابراین کمتر از نظر سیاسی سمی – کنند.»
- مارین لوپن، رهبر حزب «اجتماع ملی» فرانسه: که ترامپ و معاونش جی.دی. ونس در سال ۲۰۲۵ از او حمایت کردند، به روزنامه «لو پاریزین» گفت که ترامپ «به وضوح تأثیر مداخله خود» در ایران را به طور کامل درک نکرده است. اگرچه لوپن در روزهای اولیه جنگ از این کمپین حمایت کرده بود، اما تا ماه مارس، معتقد بود که حملات «کورکورانه انجام شدهاند» و «عواقب فاجعهباری» به دنبال داشتهاند. لوپن به رادیو «فرانس انتر» گفت که ترامپ «اهداف جنگی نامنظم» ابراز کرده و با راهاندازی این عملیات «اشتباه کرده است.»
- نایجل فاراژ، پوپولیست راستگرای بریتانیایی: عضو پارلمان و رهبر حزب «اصلاحات» که در حال حاضر در نظرسنجیهای ملی پیشتاز است، نیز در ابتدا از حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی حمایت کرد. او در ۲۸ فوریه، روز آغاز جنگ، گفت که بریتانیا باید «در این مبارزه حیاتی علیه ایران از آمریکاییها حمایت کند!» اما در میان انتقادات مکرر ترامپ از عدم حمایت بریتانیا از جنگ، فاراژ – که خود را دوست نزدیک ترامپ توصیف کرده و بارها در تجمعات انتخاباتی رئیسجمهور ظاهر شده بود – به نظر میرسد ظرف دو هفته تغییر موضع داد. او در اواسط مارس در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: «ما نیروی دریایی نداریم» و «نمیتوانیم مستقیماً در یک جنگ خارجی دیگر درگیر شویم.»
- آلیس وایدل، رهبر حزب «آلترناتیو برای آلمان» (AfD): ونس در کنفرانس امنیتی مونیخ در سال ۲۰۲۵، با متهم کردن رهبران به سرکوب صداهای پوپولیست و نادیده گرفتن نگرانیهای رایدهندگان، تشکیلات سیاسی اروپا را شوکه کرد. ملاقات ۳۰ دقیقهای با آلیس وایدل، رهبر حزب راست افراطی «آلترناتیو برای آلمان» (AfD)، در طول این رویداد، حمله او به اروپا و پروژه دموکراتیک لیبرال جمعی آن را برجسته کرد. اما وایدل و تینو کروپالا، رئیس AfD، گفتند که از تصمیم آمریکا برای راهاندازی جنگ علیه ایران تحت تأثیر قرار نگرفتهاند. وایدل و کروپالا در بیانیهای گفتند: «بیثباتی مجدد خاورمیانه به نفع آلمان نیست و باید به پایان برسد.» کروپالا همچنین در ماه مارس به روزنامه «بیلد» جاهطلبی دیرینه AfD را مبنی بر خروج تمام ۴۰ هزار نیروی آمریکایی مستقر در آلمان تکرار کرد.
شکست «اوربان» در مجارستان؛ نشانهای از کاهش نفوذ واشنگتن
در ماه مه گذشته، متحدان اروپایی دولت ترامپ از حرکت ظاهری خود و نوید دوران جدیدی از هماهنگی فرامرزی لذت میبردند. نمایشگاه «کنفرانس اقدام سیاسی محافظهکاران» (CPAC) در اروپا در تابستان گذشته به دنبال نمایش ائتلاف نوپایی بود که به دنبال هماهنگی در عقبنشینی از پروژه اتحادیه اروپا بود که رئیسجمهور ترامپ چنین بیاعتنایی به آن نشان داده بود.
در رویداد CPAC در بوداپست، مجارستان، نخستوزیر ویکتور اوربان – چهرهای نمادین در سیاست راستگرای اروپا و متحد دیرینه ترامپ – به حاضران گفت: «ما متوجه شدهایم که اگر میخواهیم جهانیگرایان مترقی را شکست دهیم، باید در چارچوب بینالمللی نیز فکر کنیم.»
اما هفته گذشته، ۱۶ سال حکومت اوربان با شکست قاطع در انتخابات پارلمانی مجارستان به پایان رسید. سفر حمایتی لحظه آخری ونس برای خنثی کردن حرکت پیتر ماگیار، رقیب اوربان، کافی نبود، و همچنین درخواست ونس از رایدهندگان مجارستانی برای «ایستادن با ویکتور اوربان، زیرا او از شما حمایت میکند» نیز بیاثر ماند.
شکست قاطع اوربان را نمیتوان به جنگ در ایران نسبت داد، موضوعی که اوربان – که با مخالفت خود با حمایت اتحادیه اروپا و ناتو از اوکراین در جنگ دفاعیاش علیه روسیه، خود را چهرهای صلحطلب معرفی کرده بود – نسبتاً کم در مورد آن صحبت کرد. اما کارشناسانی که با ایبیسی نیوز صحبت کردند، گفتند که شکست سفر ونس به بوداپست میتواند به عنوان نشانهای از کاهش نفوذ کاخ سفید در قاره اروپا تفسیر شود، حداقل به طور موقت در حالی که جنگ آن با ایران ادامه دارد و هزینهها برای اروپاییها افزایش مییابد.
پیتر کرکو، مدیر موسسه «پلیتیکال کپیتال» در بوداپست، به ایبیسی نیوز گفت که مسائل سیاست خارجی «واقعاً نقش مهمی» در انتخابات سرنوشتساز که اوربان را سرنگون کرد، ایفا نکردند. در واقع، کرکو خاطرنشان کرد که اوربان از حمایت سیاسی و اقتصادی قابل توجهی از سوی آمریکا، روسیه، رژیم صهیونیستی و چین برخوردار بود، اما با این حال به راحتی شکست خورد. کرکو گفت: «ترامپ، با پیامهای بسیار تند ضد اروپایی خود، به طور فزایندهای به یک مسئولیت برای رهبران اروپایی تبدیل شده است.»
نتیجهگیری: انزوای آمریکا و بیاعتمادی جهانی
در نهایت، با وجود تمام لفاظیهای ترامپ و علیرغم اظهارات هشداردهنده در سند استراتژی امنیت ملی او، روس گفت که جنبش «ماگا» به نظر میرسد رویکردی نامنسجم و موقتی برای تأثیرگذاری بر سیاست اروپا دارد. او گفت: «فکر میکنم آنها خوشحال خواهند شد که مشارکتهایی ایجاد کنند. اما آیا جنبش ریشهای و سرسخت «ماگا» جاهطلبی برای ایجاد شبکهای در اروپا دارد که به دنبال تضعیف اتحادیه اروپا باشد؟ فکر نمیکنم. فکر میکنم جنبش «ماگا» در ریشه خود انزواطلب است.»
اکنون، با کنار رفتن اوربان، پل ارتباطی او با ملونی به ظاهر سوخته و دیگر رهبران راست افراطی که خود را از جنگ در ایران دور میکنند، ترامپ «به آرامی، به تنهایی، بنای کوچکی را که در اروپا ساخته بود، ویران میکند.» این وضعیت، بیش از پیش نشاندهنده شکست سیاستهای یکجانبهگرایانه واشنگتن و انزوای فزاینده آن در صحنه بینالمللی است.
#جنگ_ایران_آمریکا
#شکست_ترامپ
#انزوای_آمریکا
#اروپا_و_ایران
#سیاست_خارجی_آمریکا
#پوپولیسم_اروپایی
#ضد_آمریکایی_گرایی
#مقاومت_اروپا
#خاورمیانه
#جمهوری_اسلامی_ایران
