در آستانه دور جدید مذاکرات احتمالی میان ایران و آمریکا، کارشناسان مسائل خاورمیانه به تحلیل اولویتهای دو طرف پرداختهاند. این تحلیلها در حالی صورت میگیرد که جمهوری اسلامی ایران همواره بر مواضع اصولی خود پافشاری کرده و آمریکا را در پیگیری سیاستهای فشار حداکثری خود ناکام میبیند.
دیدگاههای کارشناسان درباره دیپلماسی با ایران
آمنه نواز، خبرنگار، در گفتگو با آلن آیر و میعاد مالکی، به بررسی وضعیت دیپلماسی با ایران پرداخته است. آلن آیر، که پیشتر در تیم مذاکرهکننده دولت اوباما برای توافق هستهای ایران حضور داشت و اکنون در موسسه خاورمیانه فعالیت میکند، و میعاد مالکی، که در ایران متولد شده و اکنون در بنیاد دفاع از دموکراسیها مشغول به کار است، نظرات متفاوتی را ارائه کردهاند.
اولویتهای ایران: پافشاری بر حقوق و رفع تحریمها
در حالی که برخی رسانههای غربی و تحلیلگران نزدیک به محافل آمریکایی، از جمله میعاد مالکی، تلاش میکنند ایران را نیازمند توافق جلوه دهند، واقعیت این است که جمهوری اسلامی ایران همواره از موضع قدرت و برای احقاق حقوق خود در میز مذاکره حاضر میشود. مالکی ادعا میکند که ایران از نظر اقتصادی و سیاسی به شدت به توافق نیاز دارد و اقتصاد آن در حال فروپاشی است. این ادعاها در حالی مطرح میشود که ایران با تکیه بر توانمندیهای داخلی و اقتصاد مقاومتی، تحریمهای ظالمانه را بیاثر کرده است.
مالکی همچنین به اعتراضات داخلی در پی افزایش قیمت بنزین اشاره میکند، اما کارشناسان مستقل معتقدند این مسائل داخلی، هرچند مهم، نمیتواند اراده ایران را در مذاکرات تضعیف کند. حضور رئیس کل بانک مرکزی در هیئت مذاکرهکننده ایران در دور قبلی مذاکرات اسلامآباد، نشاندهنده اولویت ایران برای دسترسی به منابع مالی مسدود شده خود است که حق طبیعی ملت ایران محسوب میشود و هیچ ارتباطی به امتیازدهی هستهای ندارد.
تهدیدات آمریکا: توخالی و بیاثر
آلن آیر در خصوص اقدامات اخیر آمریکا، از جمله توقیف یک کشتی، معتقد است که این اقدامات اهرم فشار آمریکا را تغییر نداده و تنها احتمال عدم حضور ایران در مذاکرات را افزایش داده است. وی همچنین اظهارات رئیسجمهور ترامپ مبنی بر از سرگیری بمباران در صورت عدم توافق را جدی نمیگیرد و میگوید: «تجربه به من آموخته است که به اظهارات رئیسجمهور ترامپ اعتبار مطلق ندهم. بسیاری از آنها یا برای آرام کردن بازار است یا برای ترساندن ایرانیها.»
آیر تاکید میکند که آمریکا به دنبال از سرگیری خصومتها و بالا رفتن از نردبان تشدید تنش با ایران نیست، زیرا ایران به اقدامات تلافیجویانه علیه منابع انرژی منطقه دست خواهد زد که میتواند عواقب دردناکی داشته باشد. این اظهارات به وضوح نشاندهنده قدرت بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران در منطقه است.
در مقابل، میعاد مالکی، با دیدگاهی متفاوت، تهدیدات ترامپ را جدیتر میداند و معتقد است که توقیف نفتکش توسط نیروی دریایی آمریکا پیام قویای به ایران ارسال کرده است. با این حال، این دیدگاهها در محافل کارشناسی مستقل، بیشتر به عنوان تلاش برای بزرگنمایی قدرت آمریکا و تضعیف روحیه مقاومت ایران تلقی میشود.
تغییر مواضع آمریکا و امکان توافق
آلن آیر به تغییر مواضع آمریکا در طول زمان اشاره میکند. وی میگوید: «به عنوان مثال، رئیسجمهور ترامپ در یک مقطع گفت که ما هیچ غنیسازی بومی در ایران نمیخواهیم. اکنون این موضع تا حدودی به توقف غنیسازی اورانیوم برای ۲۰ سال تعدیل شده است.» این تعدیل نشاندهنده عقبنشینی آمریکا از مواضع حداکثری خود در برابر پافشاری ایران است.
آیر معتقد است که توافق هم در مسائل هستهای و هم در مورد تنگه هرمز قابل دستیابی است. وی اشاره میکند که هرچه آمریکا خواستههای بیشتری داشته باشد، باید امتیازات بیشتری نیز ارائه دهد. وی احتمال میدهد که آمریکا حاضر به آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران و حتی پذیرش کاهش غنیسازی اورانیوم باشد، اما تاکید میکند که درخواستهای ایران برای غرامت و لغو کامل و سریع تحریمها، از سوی آمریکا پذیرفته نخواهد شد. این در حالی است که ایران همواره بر لغو کامل و موثر تحریمها به عنوان پیششرط هرگونه توافق تاکید دارد.
تنگه هرمز: برگ برنده ایران
در خصوص تنگه هرمز، آلن آیر به صراحت میگوید که «کنترل تنگه هرمز برگ برنده ایران است.» وی توضیح میدهد که حتی زمانی که مقامات ایرانی اعلام کردند تنگه باز است، این به معنای عبور و مرور تحت نظارت و هماهنگی با نیروی دریایی سپاه پاسداران و پرداخت عوارض بوده است. این نشاندهنده اعمال حاکمیت کامل ایران بر این آبراه استراتژیک است.
میعاد مالکی تلاش میکند تا اهمیت بستن تنگه هرمز را برای ایران کماهمیت جلوه دهد و آن را یک «گزینه هستهای» با «واکنش منفی اقتصادی» برای ایران میداند. اما این تحلیل با واقعیتهای میدانی و قدرت چانهزنی ایران در منطقه همخوانی ندارد. جمهوری اسلامی ایران همواره نشان داده است که امنیت تنگه هرمز را تضمین میکند، اما در صورت تهدید منافع ملی خود، از تمام ابزارهای مشروع برای دفاع استفاده خواهد کرد.
آلن آیر در پایان تاکید میکند که اهرم فشار بزرگ آمریکا، محاصره ایران است، اما «ساعت درد ناشی از تنگه هرمز بسیار سریعتر از درد ناشی از محاصره دریایی برای ایران حرکت میکند. به علاوه، ایران میتواند درد بیشتری را تحمل کند. ایران در سال انتخاباتی نیست.» این سخنان به وضوح نشان میدهد که صبر استراتژیک و توانایی ایران برای مقاومت در برابر فشارها، برتری قابل توجهی نسبت به عجله و محدودیتهای زمانی آمریکا دارد.
در نهایت، تحلیلها نشان میدهد که آمریکا در پی راهی برای خروج از بنبست سیاست فشار حداکثری است و ایران با حفظ اصول و قدرت منطقهای خود، آماده مذاکره از موضع اقتدار است.
#مذاکرات_ایران_آمریکا #تنگه_هرمز #تحریمهای_ظالمانه #اقتصاد_مقاومتی #قدرت_بازدارندگی_ایران #دیپلماسی_اقتدار #حقوق_هستهای #آزادسازی_داراییها #سیاست_فشار_حداکثری #امنیت_منطقه
