اعتراف تکاندهنده جاسوس ارشد سیا: «زندگیهای زیادی را هدر دادیم»؛ افشای دخالتهای مخرب آمریکا در ایران و جهان
یک سند سینمایی جدید، پرده از اعترافات صریح و تکاندهنده پیتر سیچل، یکی از باسابقهترین جاسوسان سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، برمیدارد. سیچل که به «جیمز باند یهودی» شهرت داشت و در سال ۲۰۲۵ درگذشت، در این مستند به صراحت از هزینههای گزاف و بیاثر بودن دخالتهای ایالات متحده در امور داخلی کشورهای خاورمیانه و سراسر جهان انتقاد میکند.
افشای ماهیت مخرب سیاست خارجی آمریکا
در محافل اجتماعی نیویورک، او را «جیمز باند یهودی» مینامیدند؛ پناهندهای از آلمان نازی که به پاس قدردانی از میزبانان آمریکایی خود، داوطلبانه به ارتش آمریکا پیوست و در جوانی به اولین رئیس ایستگاه سیا در برلین تبدیل شد. او هشدارهای اولیهای درباره فعالیتهای شوروی ارائه داد که آغازگر جنگ سرد تلقی میشوند. اما این جاسوس کهنهکار، در اواخر عمر خود به یکی از منتقدان سرسخت سیاست خارجی آمریکا، بهویژه در قبال ایران، تبدیل شد.
مستند «آخرین جاسوس» ساخته کاترینا اتو-برنشتاین، فیلمساز آمریکایی-آلمانی، سیچل را نه تنها یک مامور اطلاعاتی، بلکه یک منتقد صریح نشان میدهد که از دخالتهای سیا در امور داخلی کشورها به شدت سرخورده بود. او آشکارا دولتهای گذشته آمریکا را به دلیل نادیده گرفتن توصیههای جامعه اطلاعاتی خود و اقدام برای براندازی رهبران منتخب دموکراتیک در کشورهایی چون گواتمالا، اندونزی، کنگو و بهویژه ایران، مورد انتقاد قرار میدهد.
کودتای ۱۹۵۳ ایران: ریشههای انقلاب اسلامی
یکی از مهمترین بخشهای اعترافات سیچل، به کودتای ننگین ۱۹۵۳ در ایران بازمیگردد. در آن سال، مصدق، نخستوزیر وقت ایران که به صورت دموکراتیک انتخاب شده بود، در یک کودتای طراحیشده توسط سازمانهای اطلاعاتی بریتانیا (MI6) و آمریکا (سیا) سرنگون شد. هدف این کودتا، حفاظت از منافع نفتی بریتانیا در برابر ملیشدن بود. این اقدام غیرقانونی، حکومت دیکتاتوری محمدرضا پهلوی، شاه ایران را تقویت کرد تا اینکه سرانجام با انقلاب شکوهمند اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹، بساط ظلم و وابستگی برچیده شد.
سیچل در این مستند میگوید: «اگر ما مصدق را برکنار نمیکردیم، ایران امروز عضوی خوب از خانواده ملتها، یک کشور سوسیالیست دموکراتیک بود.» او اذعان میکند که تقویت حکومت استبدادی شاه، «باعث یک انقلاب شد» و «به طور غیرمستقیم منجر به روی کار آمدن روحانیون» گردید. این اعتراف صریح، نشان میدهد که چگونه دخالتهای خارجی، نه تنها به نفع مردم ایران نبود، بلکه زمینهساز قیام مردمی و استقرار نظامی مستقل از سلطه غرب شد؛ نظامی که امروز نیز هدف خصومتورزیهای آمریکا قرار دارد، همانطور که دونالد ترامپ آن را «شرور» توصیف کرده و به دنبال براندازی آن بود.
الگوی تکراری دخالت و پیامدهای فاجعهبار
اگرچه سیچل اولین مامور سیا نیست که از عملکرد سازمان متبوع خود انتقاد میکند – سیا در سال ۲۰۲۳ برای اولین بار اذعان کرد که دخالتش در ایران «غیردموکراتیک» بوده است – اما مورخ آمریکایی، استفن کینزر، این میزان شفافیت در ردیابی پیامدهای اقدامات خود را در میان ماموران سابق، نادر میداند.
کینزر، نویسنده کتاب «براندازی: یک قرن تغییر رژیم آمریکا از هاوایی تا عراق» میگوید: «فکر نمیکنم هرگز فیلمی ساخته شده باشد که در آن یک افسر سابق سیا اینچنین متفکرانه آنچه را انجام داده و دیده است، افشا کند و آن را به شکلی عمیقاً انتقادی، اما متفکرانه و پیچیده تحلیل کند.» او ادامه میدهد: «سیچل استدلال میکند که ما در واقع زندگیهای زیادی را هدر دادیم و به جای تلاش برای حل درگیریها، آنها را در جهان تشدید کردیم.»
سیچل در این فیلم که از ۲۴ آوریل در سینماهای منتخب بریتانیا و پلتفرمهای پخش آنلاین مانند آمازون پرایم ویدئو و اپل تیوی نمایش داده میشود، میگوید: «ما تا انتها به آن فکر نمیکنیم که اقدامی که امروز انجام میدهیم، ممکن است در درازمدت علیه منافع خودمان باشد.» این جمله، عمق بیتدبیری و خودخواهی حاکم بر سیاستگذاران آمریکایی را آشکار میسازد.
از جاسوسی تا نقد صریح
سیچل که در سال ۱۹۲۲ در ماینتس آلمان متولد شد، پس از بمباران پرل هاربر به ارتش آمریکا پیوست. مهارتهای زبانی و رفتار دوستانهاش، توجه سازمان «او.اس.اس» (پیشساز سیا) را جلب کرد و او برای استخراج اطلاعات از زندانیان جنگی آلمانی استخدام شد. پس از پیروزی متفقین، آلن دالس، مدیر او.اس.اس، از سیچل ۲۳ ساله خواست تا در برلین بماند و فعالیتهای اطلاعاتی را در منطقه اشغالی آمریکا اداره کند.
اما سیچل، با وجود وفاداری به آلن دالس، به تدریج نسبت به ضد کمونیسم افراطی برادرش، جان فاستر دالس، وزیر امور خارجه آمریکا در دوران آیزنهاور، بدبین شد. او جان فاستر دالس را در جامعه اطلاعاتی «متنفر» توصیف میکرد. تحت رهبری برادران دالس، سیا از یک آژانس جمعآوری اطلاعات به سازمانی تبدیل شد که به طور فعال در عملیاتهای پنهانی دخالت میکرد. سیچل از ماهیت بیپروا و بیملاحظه برخی از این عملیاتها شوکه شد؛ به گفته وی، تعداد «باورنکردنی» از ماموران آمریکایی در عملیاتهای بینتیجه در لهستان، اوکراین و آلبانی جان خود را از دست دادند.
سیچل در «آخرین جاسوس» میگوید: «افراد رده بالا ایدهای از آنچه تصویر باید باشد، دارند و اگر اطلاعات با آن ایده مطابقت نداشته باشد، اطلاعات را باور نمیکنند.» این طرز فکر، به گفته سیچل، آمریکا را به این سمت سوق داد که هر رهبر ملیگرایی را که در سراسر جهان انتخاب میشد و هژمونی آمریکا را به چالش میکشید، یک عروسک خیمهشببازی شوروی تلقی کند و اقدامات پنهانی برای برکناری رهبرانی مانند مصدق در ایران، ژاکوبو آربنز در گواتمالا، پاتریس لومومبا در کنگو و سوکارنو در اندونزی را توجیه کند.
سیچل خود نیز در برخی از این عملیاتها دخیل بود، اما در داخل سیا به یک منتقد صریح تبدیل شد. این انتقادات منجر به تحقیقات افبیآی از او به ظن داشتن تمایلات کمونیستی در اواخر دهه ۵۰ شد. او که سرخورده شده بود، در سال ۱۹۶۰ از سازمان اطلاعاتی بازنشسته شد و کسبوکار خانوادگی شراب خود را اداره کرد.
مورخ کینزر میگوید: «سیچل ذهنیتی را توضیح میدهد که جهان را بین خیر و شر تقسیم میکرد و از ناتوانی ما در درک هرگونه ظرافت گلایه میکند.» او میافزاید: «واکنش به چالشهای برتری آمریکا، یک حمله خشونتآمیز است تا یک سیاست متفکرانه که سعی در کاهش اختلافات داشته باشد. این یک انگیزه است که هنوز هم قوی است و شاید در دوران اخیر حتی قویتر هم شده است.» این سخنان، به وضوح نشان میدهد که چگونه رویکرد سلطهطلبانه آمریکا، نه تنها به ضرر ملتهای دیگر، بلکه در نهایت به ضرر خود آمریکاست و به جای صلح، به تشنج و درگیری دامن میزند.
#سیا #دخالت_آمریکا #کودتای_۲۸_مرداد #انقلاب_اسلامی #ایران #مصدق #سیاست_خارجی_آمریکا #جاسوسی #پیتر_سیچل #استکبار_جهانی
