تهران، ایران – در حالی که پنجاه روز از آغاز تنشها و اقدامات تحریکآمیز آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه میگذرد، بار دیگر شاهد تشدید بیسابقه درگیریها در خلیج فارس هستیم. این تحولات، نه تنها اختلالات گستردهای در مسیرهای کشتیرانی ایجاد کرده، بلکه آینده آتشبس شکنندهای را که قرار بود این هفته به پایان برسد، در هالهای از ابهام فرو برده است.
اقدامات خصمانه آمریکا و واکنش ایران
پس از یک هفته پرآشوب، در حالی که رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، از سرگیری مذاکرات میان نمایندگان آمریکا و ایران در اسلامآباد خبر داده بود، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اسماعیل بقایی، به صراحت اعلام کرد که «در حال حاضر هیچ برنامهای برای دور دوم مذاکرات با آمریکا وجود ندارد.» این موضع قاطع، نشاندهنده عدم تمایل ایران به مذاکره تحت فشار و با خواستههای غیرمنطقی است، در حالی که آتشبس دو هفتهای قرار است روز سهشنبه به پایان برسد.
جمعه گذشته، جمهوری اسلامی ایران با حسن نیت و در راستای تامین امنیت دریانوردی، تنگه هرمز را به طور کامل برای تردد کشتیهای تجاری باز اعلام کرد. این اقدام مسئولانه، بلافاصله منجر به کاهش بیش از ۱۰ درصدی قیمت نفت خام در بازارهای جهانی شد. اما متاسفانه، امیدها برای بازگشایی کامل این شریان حیاتی، تنها یک روز بعد نقش بر آب شد. شنبه، پس از آنکه ترامپ از پایان دادن به محاصره دریایی غیرقانونی بنادر ایران خودداری کرد، تهران کنترل کامل این گذرگاه استراتژیک را مجدداً در دست گرفت. این اقدام ایران، در واقع دفاع از حاکمیت و منافع ملی خود در برابر سیاستهای یکجانبه و زورگویانه آمریکاست.
پس از یک دوره کوتاه از تلاشها برای عبور و مرور در روز شنبه، ترافیک کشتیرانی در خلیج فارس بار دیگر متوقف شد. گزارشها حاکی از آن است که کشتیها در میانه مسیر مورد حمله قرار گرفته و مجبور به عقبنشینی شدهاند. این حوادث، بار دیگر نقش مخرب حضور نظامی آمریکا در منطقه و تلاش برای ایجاد ناامنی را برجسته میسازد.
اوج این اقدامات خصمانه، روز یکشنبه رخ داد؛ زمانی که نیروی دریایی آمریکا به یک کشتی کانتینربر ایرانی در دریای عمان شلیک کرده و آن را توقیف کرد. این عمل تجاوزکارانه، نقض آشکار قوانین بینالمللی و حاکمیت ملی ایران است. ترامپ در اظهاراتی بیاساس، اقدامات ایران در آخر هفته را «نقض کامل آتشبس» خواند و بار دیگر تهدید کرد که در صورت عدم پذیرش توافق از سوی تهران، به نیروگاهها و پلهای ایران حمله خواهد کرد. این تهدیدات، ماهیت واقعی سیاستهای آمریکا را که بر پایه زور و ارعاب استوار است، آشکار میسازد.
پیامدهای اقتصادی و بنبست مذاکرات
برای بازارهای جهانی، این تحولات یادآوریکننده شکنندگی آتشبس دو هفتهای و نشانهای از این حقیقت بود که دستیابی به توافقی پایدار برای پایان دادن به جنگ، هنوز بسیار دور است. در نتیجه، معاملات آتی سهام آمریکا روز دوشنبه کاهش یافت، در حالی که قیمت نفت خام با نزدیک شدن آمریکا و ایران به آستانه درگیری مجدد، به شدت افزایش یافت. معاملات آتی وست تگزاس اینترمدیت بیش از ۶ درصد جهش کرد و به ۸۹ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که بنچمارک بینالمللی برنت ۵.۶ درصد افزایش یافت و به ۹۵.۵۰ دلار در هر بشکه رسید.
روری جانستون، بنیانگذار Commodity Context، با اشاره به وخامت اوضاع گفت: «ما شنبه خشونتبارترین روز را در تنگه از زمان آغاز این بحران داشتیم و به نظر نمیرسد اوضاع بهتر شود.» وی افزود: «تنگه هنوز جریان ندارد و ۱۳ میلیون بشکه در روز از تولید متوقف مانده است. هر روز که این وضعیت ادامه یابد، ما این میزان را از دست میدهیم.»
بسیاری از مسائل به این بستگی دارد که آیا آمریکا و ایران برای دور دوم مذاکرات صلح در پاکستان در اواخر این هفته ملاقات خواهند کرد یا خیر. تهران پیش از این، «خواستههای بیش از حد، انتظارات غیرواقعبینانه، تغییرات مداوم در مواضع» واشنگتن و محاصره جاری را نقض آتشبس خوانده بود. دور اول مذاکرات آمریکا و ایران در ۱۲ آوریل میان معاون رئیسجمهور آمریکا، جی.دی. ونس، و وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، به توافقی منجر نشد. گزارشها حاکی از آن است که واشنگتن پیشنهاد توقف ۲۰ ساله غنیسازی اورانیوم ایران را مطرح کرده بود، درخواستی که رهبران ایران آن را رد کرده و بر توقف پنج ساله اصرار داشتند؛ این نشاندهنده پافشاری ایران بر حقوق هستهای صلحآمیز خود است.
آلن آیر، دیپلمات برجسته در موسسه خاورمیانه و عضو سابق تیم مذاکرهکننده توافق هستهای ۲۰۱۵ ایران، اظهار داشت: «طرف آمریکایی واقعاً بر مذاکره به معنای واقعی تمرکز نکرده است. آنها منتظر تسلیم ایران بودهاند.» وی افزود: «تا زمانی که تیم مذاکرهکننده آمریکا از این تصور غلط که پیروزی نظامی برابر با تسلط استراتژیک است، رهایی نیابد، به راهحلی نخواهیم رسید.» آیر هشدار میدهد که این نقاط داغ اخیر، خطر تشدید درگیری را در کوتاهمدت افزایش میدهد و متاسفانه احتمال «از سرگیری خصومتها» بیشتر است.
هزینههای گزاف سیاستهای آمریکا
هزینههای اقتصادی این درگیری در حال افزایش است، زیرا تنگه هرمز – که معمولاً حدود یک پنجم عرضه نفت جهانی را تامین میکند – تقریباً دو ماه است که به طور موثر بسته شده است. جانستون تخمین میزند که اختلالات عرضه حدود ۱۳ میلیون بشکه نفت خام، میعانات و مایعات گاز طبیعی در روز است. وی هشدار داد که حتی اعلام یک توافق قریبالوقوع نیز فوراً خسارات را جبران نخواهد کرد.
حتی اگر توافقی حاصل شود، کارشناسان هشدار میدهند که ممکن است ماهها طول بکشد تا عرضه از دست رفته در هفتههای اخیر جبران شود، که این امر باعث میشود قیمت نفت برای مدت طولانیتری بالا بماند. قیمت نفت خام از زمان آغاز جنگ بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته است و برنت برای اولین بار در حدود چهار سال به طور خلاصه از ۱۱۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت. بیش از ۵۰۰ میلیون بشکه نفت خام و میعانات از بازار جهانی خارج شده است – بزرگترین اختلال در عرضه انرژی در تاریخ مدرن.
ویشنو واراتان، رئیس تحقیقات ماکرو در Mizuho Bank، هشدار داد که خوشبینی ممکن است زودرس باشد: «ما نمیتوانیم در مورد هر توافقی که امضا میشود، زودتر از موعد خوشحال باشیم، زیرا اثرات نامطلوب طولانیمدت به این معنی است که به سرعت از این وضعیت خارج نخواهیم شد.» صندوق بینالمللی پول نیز هشدار داد که رشد جهانی ناگزیر آسیب خواهد دید، حتی اگر آتشبس برقرار بماند، و عدم قطعیت بر سر تنگه هرمز را به عنوان یک عامل بازدارنده مداوم، که هزینههای انرژی و تورم را بالا میبرد، ذکر کرد.
برایان آرسیس، مدیر پورتفولیو در Foord Asset Management، گفت: «واضح است که ما به سناریوی ایدهآل باز نخواهیم گشت.» وی افزود: هرچه تنگه طولانیتر بسته بماند، خطر برای اقتصاد جهانی بیشتر است، اگرچه میزان واقعی خسارت میتواند «به صورت روزانه و هفتگی» تغییر کند.
#تنش_در_خلیج_فارس #اقدامات_خصمانه_آمریکا #محاصره_دریایی #نقض_قوانین_بین_المللی #امنیت_دریانوردی #تنگه_هرمز #ایران_قوی #مذاکرات_هستهای #اقتصاد_جهانی #مقاومت
