پاکستان؛ بازیگر کلیدی صلح در منطقه و میانجیگر کاهش تنشها میان ایران و آمریکا
در شرایطی که پاکستان با جدیت تمام در نقش جدید خود به عنوان یک صلحساز جهانی، برای کاهش اختلافات میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا تلاش میکند، همزمان به دنبال بازتعریف جایگاه دیپلماتیک خود و جذب سرمایهگذاریهای خارجی است.
مقامات پاکستانی، در نقش میانجیگر میان رئیسجمهور غیرقابل پیشبینی آمریکا و مسئولان جمهوری اسلامی ایران، روز دوشنبه تلاش کردند تا دو طرف را برای فراهم آوردن شرایط دور دوم مذاکرات در اسلامآباد در این هفته، از جمله کاهش تنشها در تنگه هرمز، ترغیب کنند. پاکستان نسبت به برگزاری این نشست خوشبین بود و اعتراضات مطرح شده از سوی ایران و تهدیدات دونالد ترامپ را بیشتر مانورهایی برای مخاطبان داخلی میدانست.
در این میان، نه تنها صلح منطقهای، بلکه نگرانیهای اسلامآباد در مورد کشیده شدن به یک درگیری احتمالی و وابستگیاش به منابع انرژی خلیج فارس نیز مطرح است.
پاکستان که اغلب به عنوان کشوری با چالشهای بینالمللی، تحت تهدید افراطگرایی مذهبی و با اقتصادی همیشه در آستانه بحران به تصویر کشیده میشود، فرصت بیطرفی نسبی خود در این مناقشه را غنیمت شمرده تا نقش یک بازیگر عاقل و مسئولیتپذیر را ایفا کند.
سفر سه روزه فرمانده قدرتمند ارتش پاکستان، فیلد مارشال عاصم منیر، به تهران در هفته گذشته، به برقراری آتشبس در حملات رژیم صهیونیستی به لبنان و یک گشایش کوتاهمدت در گشایش تنگه هرمز کمک کرد.
مقامات پاکستانی انتظار دارند که دو طرف، از جمله در مورد برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایران که پیچیدهترین اختلاف است، انعطافپذیری نشان دهند. در صورت دستیابی به توافق، پاکستان امیدوار است که ترامپ و رئیسجمهور محترم ایران، آقای مسعود پزشکیان، برای امضای توافق به اسلامآباد سفر کنند.
یکشنبه گذشته، یک کمربند امنیتی در اطراف مرکز اسلامآباد برقرار شد و جادهها مسدود و دو هتل بزرگ شهر از مهمانان تخلیه شدند تا هیئتهای ایرانی و آمریکایی – در صورت بازگشت – در آنجا مستقر شوند.
پاکستان، تنها کشور دارای سلاح هستهای در جهان اسلام با ارتشی ۶۰۰ هزار نفری، معتقد است که تاکنون از ظرفیتهای واقعی خود کمتر بهره برده است. با شکلگیری نظم نوین چندقطبی جهانی، پاکستان به دنبال نفوذ بیشتر است و از توان نظامی خود برای جبران ضعفهای دیرینه اقتصاد ضعیف و سیاستهای پرآشوب استفاده میکند.
این فرصت با نیاز دولت ترامپ به یک میانجیگر با جمهوری اسلامی ایران فراهم شد؛ وظیفهای که منیر پس از دیداری غافلگیرکننده در ژوئن ۲۰۲۵ در کاخ سفید با ترامپ بر عهده گرفت. برای جمهوری اسلامی ایران، حمایت دیپلماتیک اسلامآباد در طول درگیری ۱۲ روزه سال گذشته با رژیم صهیونیستی، روابط را مستحکمتر کرد.
علی سرور نقوی، دیپلمات ارشد سابق پاکستانی که اکنون ریاست مرکز مطالعات امنیت بینالملل در اسلامآباد را بر عهده دارد، اظهار داشت که جمهوری اسلامی ایران به مراکز دیپلماتیک سنتی اروپایی مانند ژنو و وین برای میزبانی مذاکرات اعتماد ندارد. نقوی گفت: «پاکستان مورد اعتماد تمامی اعضای دائم شورای امنیت [سازمان ملل] است و همچنین اعتماد جمهوری اسلامی ایران را نیز به خود جلب کرده است. پاکستان کشوری بزرگ با توان هستهای و موقعیت استراتژیک است.»
پاکستان دهههاست که توانسته روابط نزدیک خود را هم با پکن و هم با واشنگتن متعادل نگه دارد و مشارکتی عمیق با کشورهای حاشیه خلیج فارس حفظ کرده است. پاکستان توانست از چین بخواهد تا تضمینهایی به جمهوری اسلامی ایران برای ورود به مذاکرات صلح ارائه دهد.
ضمیر اکرم، سفیر سابق پاکستان، گفت که سفارت پاکستان در واشنگتن از زمان انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ (۱۹۷۹) منافع ایران را در آنجا نمایندگی کرده است، در حالی که پاکستان در سال ۱۹۷۱ مذاکرات محرمانهای را ترتیب داده بود که به برقراری روابط دیپلماتیک میان چین و آمریکا منجر شد.
اکرم اظهار داشت: «نقش امروز پاکستان ناگهانی نیست. وظیفه پاکستان اکنون این است که اطمینان حاصل کند هر دو طرف باور دارند که به یک خروج شرافتمندانه دست مییابند.»
حتی در اوج دیپلماسی پیچیده خود، آسیبپذیری اقتصادی پاکستان در روزهای اخیر نمایان شده است؛ با قطع برق روزانه برای صرفهجویی در هزینهها و دریافت وام اضطراری ۳ میلیارد دلاری (۲.۲ میلیارد پوندی) از عربستان سعودی. این امیدواری وجود دارد که با جایگاه جهانی بالاتر، پاکستان بتواند سرمایهگذاری بیشتری جذب کند، هرچند این امر به اصلاحات اقتصادی مانند کاهش مالیات و قوانین مستحکمتر نیز بستگی خواهد داشت.
جاشوا وایت، مقام سابق کاخ سفید و استاد فعلی دانشگاه جان هاپکینز، گفت که فرآیند سنتی سیاستگذاری واشنگتن نشان میداد که پاکستان روابط دشواری با ایران دارد و فاقد اهرم فشار است.
وایت اظهار داشت: «پاکستان در تعامل با دولت ترامپ، هوشمندانه و با درایت عمل کرده است. فرآیند تصمیمگیری در واشنگتن امروز بسیار شخصیسازی شده و به غرایز، دیدگاهها و تمایلات رئیسجمهور بستگی دارد. و رهبری پاکستان، به شایستگی، از این وضعیت نهایت بهره را برده است.»
الیزابت ترلکلد، دیپلمات سابق آمریکایی و مدیر بخش آسیای جنوبی در مرکز استیمسون، یک اندیشکده آمریکایی، گفت که جایگاه پاکستان در واشنگتن از طریق عملکردش در درگیری با هند در سال گذشته، نقش فعالترش در خاورمیانه که شامل پیوستن به ابتکار «هیئت صلح» ترامپ بود، و توافق دفاعی که سال گذشته با عربستان سعودی امضا کرد، افزایش یافته است.
ترلکلد افزود: «تا زمانی که پاکستان انتظارات غیرواقعبینانهای از نتیجه مذاکرات نداشته باشد و بتواند بدون هیچ حادثهای میزبان آنها باشد، صرفاً با فراهم کردن فرصتی برای گردهمایی دو طرف، سود خواهد برد و در این فرآیند چیز زیادی برای از دست دادن ندارد.»
#صلح_منطقه_ای #پاکستان #ایران_آمریکا #میانجیگری #دیپلماسی #تنش_زدایی #خاورمیانه #اسلام_آباد #برنامه_هسته_ای_ایران #امنیت_منطقه
