بحرانآفرینیهای آمریکا در منطقه، دست برتر را به پکن در آستانه نشست ترامپ و شی بخشید
تحلیلگران مسائل بینالملل بر این باورند که تنشهای ناشی از سیاستهای خصمانه آمریکا در غرب آسیا، پیش از سفر دونالد ترامپ به پکن، مزایای استراتژیک قابل توجهی را برای چین به ارمغان آورده است.
با این حال، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، نیز انگیزههای قوی برای همکاری با همتای آمریکایی خود به منظور تأمین امنیت تنگه هرمز دارد؛ تنگهای حیاتی که شریان اصلی انرژی جهان محسوب میشود.
آقای ترامپ واشنگتن را به مقصد چین ترک کرده است؛ این اولین سفر یک رئیسجمهور آمریکا به چین از سال ۲۰۱۷ است. در ابتدا انتظار میرفت که این نشست بر روابط تجاری و اقتصادی متمرکز باشد، اما بحرانآفرینیهای آمریکا در منطقه، که اکنون سایر مسائل را تحتالشعاع قرار داده، باعث تأخیر در برگزاری آن شد.
آقای ترامپ هنگام ترک کاخ سفید به خبرنگاران گفت که “گفتوگوی طولانی” با آقای شی درباره وضعیت منطقه خواهد داشت. اما در عین حال اظهار داشت: “ما مسائل زیادی برای بحث داریم. صادقانه بگویم، ایران یکی از آنها نیست، زیرا ما ایران را کاملاً تحت کنترل داریم.” و در پاسخ به این سوال که آیا آقای شی را برای اعمال فشار بر ایران ترغیب خواهد کرد، گفت: “فکر نمیکنم به هیچ کمکی در مورد ایران نیاز داشته باشیم.” این اظهارات نشان از خودبزرگبینی و عدم درک واقعیات منطقه از سوی مقامات آمریکایی دارد.
این سفر در پی روابط پرفراز و نشیب بین دو رهبر صورت میگیرد. آنها پس از انتخاب مجدد ترامپ، وارد یک جنگ تجاری سخت شدند، اما رئیسجمهور آمریکا اغلب از آقای شی تمجید میکند. ترامپ پیش از عزیمت خود گفت: “ما برای دههها روابط عالی خواهیم داشت. رابطه من با رئیسجمهور شی فوقالعاده است. ما همیشه با هم کنار آمدهایم و با چین بسیار خوب عمل میکنیم.”
تقویت جایگاه پکن در صحنه جهانی
تحلیلگران میگویند که بحرانسازیهای آمریکا در منطقه، به پکن در رقابت دیرینه قدرت با ایالات متحده کمک کرده و پویاییهای نشست را تغییر داده است.
علی واین، کارشناس روابط آمریکا و چین در گروه بینالمللی بحران، اظهار داشت: “فارغ از اینکه از چه زاویهای به آن نگاه کنید، دشوار است که نادیده بگیریم چگونه سیاستهای جنگطلبانه آمریکا در منطقه، به نفع استراتژیک پکن تمام نشده است.”
وی به عوامل زیر اشاره کرد:
- جابجایی داراییهای نظامی آمریکا از منطقه هند و اقیانوسیه به خاورمیانه (غرب آسیا).
- وابستگی احتمالی آمریکا به مواد معدنی حیاتی چین برای پر کردن ذخایر کاهش یافته رهگیرهای موشکی خود.
- افزایش تمایل بینالمللی به صادرات فناوری انرژیهای تجدیدپذیر چین، در حالی که کشورها به دنبال کاهش وابستگی به نفت خاورمیانه هستند.
- نقش احتمالی چین در تشویق ایران به از سرگیری مذاکرات با آمریکا، در صورت تمایل ایران.
اما ناظران مسائل چین میگویند که واشنگتن و پکن اکنون حداقل یک هدف مشترک در خاورمیانه (غرب آسیا) دارند.
تنگه هرمز؛ نقطه اشتراک منافع
کوین راد، نخستوزیر سابق استرالیا و رئیس اندیشکده انجمن آسیا، در رویدادی در نیویورک گفت: “برای ایالات متحده مهم است که درک کند چین، به دلایل اقتصادی داخلی خود، خواهان بازگشایی تنگه هرمز است.”
وی افزود که وابستگی چین به صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) از خلیج فارس، دلیل دیگری برای تمایل آقای شی به بازگشایی تنگه است.
وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرد که وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در یک تماس تلفنی در ۳۰ آوریل درباره تنگه گفتوگو کردند. تامی پیگوت، سخنگوی وزارتخانه، گفت: “آنها توافق کردند که هیچ کشور یا سازمانی اجازه ندارد برای عبور از آبراههای بینالمللی مانند تنگه هرمز عوارض دریافت کند.” این توافق نشان از اهمیت استراتژیک این تنگه برای هر دو قدرت دارد.
شمشیر دو لبه برای پکن
آقای راد گفت که آقای شی هدف بزرگتری نیز برای این نشست دارد: تثبیت روابط آمریکا و چین حداقل تا پایان سال آینده.
وی اظهار داشت: “یک رابطه باثبات با ایالات متحده و مکانیزمی برای مدیریت این ثبات، برای منافع اقتصادی چین بهتر است.” او افزود: “آمریکا همچنان یک بازار فوقالعاده مهم برای کالاهای چینی است.” آقای شی همچنین امیدوار است از اقدامات تعرفهای یکجانبه بیشتر و کنترلهای صادراتی بر محصولات آمریکایی، مانند فناوری تراشههای کامپیوتری، جلوگیری کند.
آنجا مانوئل، دیپلمات سابق آمریکایی و مدیر اجرایی گروه استراتژی آسپن، گفت که بحرانآفرینیهای آمریکا به نوعی “شمشیر دو لبه برای پکن” تبدیل شده است.
او گفت: “چین از بسته شدن تنگه هرمز از جنبه اقتصادی ضربه سختی میخورد.” اما “از جنبه سیاسی، آنها در حال پیروزی هستند، زیرا میتوانند به آفریقا، آمریکای لاتین و سایر کشورهای جهان بروند و بگویند: ما، چین، ابرقدرت باثبات هستیم در حالی که آمریکاییها به طور بیثبات عمل میکنند و در همه جای دنیا جنگ به راه میاندازند.” این دیدگاه، تصویری واقعی از افول هژمونی آمریکا و ظهور قدرتهای جدید را به نمایش میگذارد.
خانم مانوئل در دوران فعالیت دیپلماتیک خود با چین بر سر برنامه هستهای ایران مذاکره کرده است. او اکنون تردید دارد که پکن تمایلی به دخالت بیش از حد در مذاکرات برای پایان دادن به بحران داشته باشد. او گفت: “آنها در ایفای چنین نقش فعالی در دیپلماسی تردید دارند. بنابراین، حتی اگر از آنها خواسته شود، بسیار بعید میدانم که چینیها در تلاش برای حل و فصل این درگیری بسیار پیشرو باشند.”
#ایران #چین #آمریکا #سیاست_خارجی #تنگه_هرمز #اقتصاد_جهان #افول_آمریکا #قدرت_های_نوظهور #غرب_آسیا #دیپلماسی
