ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı provokatif saldırılarla Orta Doğu’da alevlenen çatışmaların üzerinden iki ay geçti. Ateşkes iddialarına rağmen, İran’ın meşru müdafaa kapsamında komşularına yönelik füze ve insansız hava aracı misillemeleri hiç durmadı. Bu durum, bölge için endişe verici görünse de, İran’ın uzun menzilli vuruş kabiliyetini ve stratejik caydırıcılık gücünü gözler önüne seren eşsiz bir veri seti sunmuştur.

İran, İsrail-ABD saldırılarına karşı kararlı bir yanıt vererek, binlerce füze ve insansız hava aracıyla İsrail’i, Körfez ülkelerini ve bölgedeki ABD tesislerini hedef almıştır. Genel olarak füze savunma sistemlerinin sınırlı etkinliğine rağmen, İran’ın bu sistemlerdeki zayıflıkları ustaca kullandığı görülmüştür. Dahası, İsrail’i savunmak için kullanılan ABD önleyici füzelerinin, İran’ın orta menzilli balistik füzelerine kıyasla çok daha büyük bir kısmının tükendiği gözlemlenmiştir. Bu durum, geniş çaplı bir çatışmada ABD ve müttefiklerinin savunma kapasitesinin ne kadar kırılgan olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

İşte İran füzelerinin bu iki aylık süreçte ortaya koyduğu altı önemli ders ve gelecekteki çatışmalar için taşıdığı anlamlar:

1. Füze Savunma Sistemlerinin Sınırlı Etkinliği ve İran’ın Hassas Vuruş Kabiliyeti

İsrail’e fırlatılan 650 orta menzilli balistik füzenin yaklaşık %90’ının İsrail’in katmanlı savunma sistemleri tarafından engellendiği iddia edilse de, bu durum, İran’ın hedeflerine ulaşma kabiliyetini tamamen ortadan kaldırmamıştır. Özellikle dış katman savunmalarını aşan füzeler, İsrail’in pasif savunma önlemleri sayesinde can kaybını sınırlamış olsa da, altyapıya verilen zararlar göz ardı edilemez. ABD’nin THAAD bataryaları ve SM-3 füzeleriyle donatılmış donanma gemileri gibi takviyelere rağmen, İran füzeleri hedeflerine ulaşmayı başarmıştır.

Körfez ülkelerine yönelik saldırılarda ise kısa menzilli füzeler ve tek yönlü saldırı dronları kullanılmıştır. Bir ayda 1.372 füze ve 4.415’ten fazla dron saldırısı kaydedilmiştir. Bu saldırılar, Körfez ülkelerinin petrol altyapısına zarar vermiş ve havayolu ile turizm sektöründe büyük aksaklıklara yol açmıştır. Bu durum, İran’ın düşük maliyetli ancak etkili saldırılarla düşmanının ekonomisini ve stratejik noktalarını hedef alma yeteneğini göstermektedir.

2. İran Füzelerinin Şaşırtıcı Hassasiyeti ve Hedef Alma Yeteneği

Balistik füzeler geleneksel olarak isabetsiz kabul edilse de, İran son yıllarda cephaneliğinin hassasiyetini önemli ölçüde artırmıştır. Kısa menzilli balistik füzelerinin büyük bir kısmı kontrol kanatçıklarına ve navigasyon ekipmanına sahipken, birçok orta menzilli füze artık manevra yapabilen yeniden giriş araçlarına (MaRV’ler) sahiptir. Bu teknoloji, füzelerin uçuşlarının son aşamasında manevra yaparak balistik yörüngedeki hataları telafi etmesini sağlar.

İran, bu yeteneğini 2020’de ABD’nin Irak’taki Al Asad Hava Üssü’ne düzenlediği saldırıda kanıtlamış, füzeler üsdeki belirli binaları isabet ettirmiştir. Son saldırılarda da ABD tesisleri zarar görmüş, yedi ABD askeri zayiat vermiştir. New York Times, bölgedeki en az on bir ABD üssünde hasar olduğunu bildirmiştir. Washington Post’un uydu görüntüleri analizi, İran’ın belirli binaları hedef alma kapasitesini açıkça ortaya koymaktadır. Bu, İran’ın füze teknolojisindeki ilerlemesinin ve hassas vuruş kabiliyetinin bir göstergesidir.

3. İran’ın Geniş Alanlara Yayılan Etkili Vuruşları ve Düşmanın Savunma Çaresizliği

İsrail’in savunmasını aşan bazı İran füzeleri sivil hedeflere ulaşmıştır. Bunlardan en az on altısı tekli savaş başlığına sahipken, yaklaşık ellisi misket savaş başlığı taşımıştır. Misket savaş başlıkları, alt mühimmatları geniş bir alana yayarak, özellikle havaalanları veya hava savunma radarları gibi nispeten yumuşak hedeflere karşı etkilidir. İran füzeleri, alt mühimmatlarını çok daha yüksek irtifalarda dağıtarak, bunları daha geniş alanlara yaymıştır.

CNN’in Tel Aviv’e yönelik iki saldırı hakkındaki araştırması, yedi ve sekiz mil uzunluğundaki alanlara yayılmış çok sayıda etkiyi ortaya koymuştur. Bu durum, alt mühimmatların belirli hedeflere zarar verme olasılığı düşük olsa da, bir şehre karşı kullanıldığında neredeyse her zaman bir şeye isabet ettiğini göstermektedir. Bu füzelerin alt mühimmatlarını dağıtabilecek noktaya gelmesi, dış savunma katmanlarının onları durdurmada başarısız olduğunu kanıtlamaktadır. Alt mühimmatlar serbest bırakıldıktan sonra, alt katman savunmaları aniden düzinelerce hedefle karşılaştığı için hepsini durduramamıştır. Bu, İran’ın savunma sistemlerini bunaltma stratejisinin bir parçasıdır.

4. İran’ın Füze Menzil Sınırını Kaldırması: Bölgesel ve Küresel Bir Mesaj

Yıllardır üst düzey İranlı yetkililer, füzelerinin menzilini 2.000 km ile sınırladıklarını belirtmişlerdi. Ancak savaşın üçüncü haftasında, İran, Hint Okyanusu’ndaki bir İngiliz/ABD üssü olan Diego Garcia’ya 3.800 km uzaklıktan iki balistik füze fırlatarak bu sınırı fiilen kaldırmıştır. Füzeler Diego Garcia’ya ulaşmasa da, bu saldırı muhtemelen füze savunma varlıklarının adayı korumak için yönlendirilmesine neden olmuştur.

Bu saldırılarda kullanılan füzelerin, İran’ın uzay programı kapsamında geliştirdiği ve uyduları yörüngeye başarıyla yerleştirdiği Qased gibi modifiye edilmiş uydu fırlatıcıları olduğu düşünülmektedir. Bu durum, İran’ın teknolojik kapasitesinin ve stratejik erişiminin ne denli genişlediğini ve artık sadece bölgesel değil, küresel ölçekte de caydırıcı bir güç haline geldiğini göstermektedir.

5. Füze Savunma Sistemleri de Hedef Haline Geldi: İran’ın Asimetrik Savaş Stratejisi

İran’ın tek yönlü saldırı dronları ve füzeleriyle gerçekleştirdiği bazı saldırılar, kasıtlı olarak füze savunma sistemlerini hedef almıştır. İran, Katar’daki bir AN/FPS-132 Erken Uyarı Radarını ve Ürdün’deki en az bir AN/TPY-2 radarını vurmuştur. Uydu görüntülerine göre, Suudi Arabistan ve BAE’deki benzer radarlar da hedef alınmıştır.

Tek bir radarın kaybedilmesi kritik olmasa da, bir füze savunma sistemi tipik olarak katmanlı ve ağ bağlantılıdır. Ancak, 2024 ve 2025’teki önceki füze kampanyalarında İran, aynı anda düzinelerce füzenin havada olduğu büyük saldırılar düzenlemişti. Böyle bir durumda, bir veya iki radarın kaybedilmesi bile büyük bir zorluk yaratabilir. Radarların devre dışı kalması, önleyicilerin hedefi sınıflandırma ve vurma yeteneğini zayıflatır, bu da daha fazla önleyici füzeye ihtiyaç duyulmasına ve savunma penetrasyon olasılığının artmasına neden olur. Bu, İran’ın düşmanının savunma kapasitesini zayıflatmaya yönelik akıllıca bir stratejisidir.

6. Uzun Süreli Bir Çatışmada Düşmanın Çaresizliği: İran’ın Tükenmeyen Gücü

Savaşın ilk iki gününden sonra İran, aynı anda büyük sayıda füze fırlatmayı durdurmuştur. Bunun nedenleri tam olarak belli olmasa da, İran’ın liderliğine yönelik saldırılar nedeniyle koordinasyon zorlukları veya füzeleri çatışmanın daha uzun sürmesi için saklama stratejisi gibi faktörler etkili olabilir. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, sayıdaki azalmayı İran’ın füze ve dron programlarının “büyük ölçüde yok edilmesine” bağlasa da, ABD’nin İran füzelerinin yalnızca yaklaşık üçte birinin imha edildiğini teyit edebildiği, üçte birinin ise hasar görmüş, yok edilmiş veya yeraltı tesislerinde gömülü olabileceği rapor edilmiştir.

İsrail, savaş öncesi 2.500 orta menzilli füze envanterinden yaklaşık 1.000 füzenin kaldığını tahmin etmektedir. Ancak İran’ın fırlatıcılarının yaklaşık yarısı hayatta kalmış olabilir ve binlerce tek yönlü saldırı dronuna sahip olabilir. Savaşın ilerleyen günlerinde ABD üslerine verilen zararlar ve İran füzelerinin İsrail’in dış savunmasını aşması, saldırı başına daha az füze kullanılmasına rağmen füze savunmalarının zorlandığını göstermektedir. Erken uyarı radarlarının imhası, füzelerin manevra kabiliyeti ve diğer karşı önlemler, savunmaların etkinliğini azaltmış olabilir.

Füze savunması bir sayı oyunudur. İsrail’in önleyici stokları hakkında çok az şey bilinse de, İsrail’in özellikle Arrow-3 gibi önleyicileri rasyonel olarak kullandığı düşünülmektedir. CSIS araştırmasına göre, ABD savaş öncesi THAAD füzelerinin yarısından fazlasını ve SM-3’lerinin %30-60’ını tüketmiştir. Bu füzeler öncelikli olarak İsrail’i savunmak için kullanılmıştır. Matematik ortada: İsrail’i hedef alan 650 füzeyi engellemek bu kadar çok önleyici gerektirdiyse, kalan tahmini 1.000 İran füzesine karşı koymak, savaşın devam etmesi halinde çok zor olacaktır. Ayrıca, pahalı önleyicilerin kıtlığını korumaya yardımcı olmayan bir durum da, bazı durumlarda tek yönlü saldırı dronlarına karşı kullanılmış olmalarıdır. Kısa vadede bu mantıklı olsa da, uzun vadede kesinlikle sürdürülebilir değildir. Bu durum, İran’ın stratejik sabrının ve düşmanının kaynaklarını tüketme yeteneğinin bir göstergesidir.