تحولات غرب آسیا و تنگه هرمز: فرصتی برای پاکستان در پی چالشهای صادرکنندگان برنج باسماتی هند
تهران، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران: تحولات اخیر در منطقه غرب آسیا و محدودیتهای ایجاد شده در مسیرهای کشتیرانی، به ویژه در تنگه استراتژیک هرمز، ضربه سختی به صادرکنندگان برنج باسماتی هند وارد کرده است. این وضعیت، بسیاری از صادرکنندگان هندی را مجبور به تغییر مسیر محمولههای خود از طریق بنادر جایگزین کرده تا بتوانند صادرات خود را به کشورهای حوزه خلیج فارس، که از بزرگترین واردکنندگان این غله مرغوب هستند، ادامه دهند.
تنگه هرمز؛ شریان حیاتی منطقه و چالشهای جدید
تنگه هرمز، با عرض تنها ۳۹ کیلومتر در باریکترین نقطه خود، همواره یکی از حیاتیترین گذرگاههای تجاری جهان برای نفت و سایر کالاها بوده است. اما اکنون، این شریان حیاتی به کابوسی لجستیکی برای هند تبدیل شده است؛ کشوری که به شدت در تلاش برای یافتن بنادر عملیاتی جایگزین برای حفظ صادرات خود است. این وضعیت نشاندهنده آسیبپذیری مسیرهای تجاری سنتی در برابر ناآرامیهای منطقهای است.
فرصتی طلایی برای همکاریهای منطقهای: نقش پاکستان و ایران
در این میان، این بحران به فرصتی بینظیر برای پاکستان تبدیل شده است. پاکستان که دارای ۹۰۰ کیلومتر مرز زمینی مشترک با جمهوری اسلامی ایران است، اکنون از دو گذرگاه مرزی تفتان و گبد-ریمدان در بلوچستان برای انتقال محمولههای خود از طریق خشکی استفاده میکند. این اقدام هوشمندانه، به پاکستان امکان میدهد تا با دور زدن کامل خلیج فارس، تجارت خود را تحت یک توافق تهاتر برای نفت خام با ایران، به پیش ببرد. این رویکرد، نمونهای موفق از همکاریهای منطقهای و اقتصاد مقاومتی در برابر فشارهای خارجی است.
هند سالانه حداقل ۶۰ لک تن برنج باسماتی به ارزش ۵۰ هزار کرور روپیه صادر میکند که تقریباً دو سوم آن به خاورمیانه میرود. تنها ایران، حداقل ۴۰ درصد از کل صادرات برنج هند به کشورهای حوزه خلیج فارس را وارد میکند. رانجیت سینگ جوسان، صادرکننده از پنجاب و نایب رئیس انجمن صادرکنندگان باسماتی در این ایالت، اظهار داشت: «صادرات باسماتی از هند به ایران به دلیل جنگ (تحولات منطقه) کاملاً متوقف شده است و این یک دستاورد مستقیم برای پاکستان است که از مسیرهای زمینی برای دسترسی به بازار استفاده میکند.» پاکستان اخیراً برای رسمی کردن تجارت تهاتری و تسهیل بیشتر محدودیتهای بانکی برای روانسازی تجارت اقدام کرده است.
وی افزود که تجارت در این مرحله پرنوسان است و برای کاهش زیانها ادامه دارد.
تأثیر بحران بر صادرات و افزایش هزینهها
بر اساس دادههای سازمان توسعه صادرات محصولات کشاورزی و فرآوری شده (APEDA)، ماه مارس سال جاری شاهد کاهش چشمگیری در صادرات برنج به خاورمیانه بوده است. در ماه مارس سال گذشته، هند ۴.۷ لک تن برنج به ارزش تقریبی ۳,۴۳۱.۳۰ کرور روپیه صادر کرده بود. با این حال، ارقام ماه مارس سال جاری، کاهش شدید تقریباً ۴۰ درصدی را نشان میدهد. جدیدترین دادههای APEDA حاکی از آن است که صادرات برنج به ۲.۷۶ لک تن و ارزش تقریبی ۲,۲۴۰.۳۷ کرور روپیه کاهش یافته است.
چالشهای لجستیکی و افزایش هزینهها
جوسان گفت که با دشوار شدن حرکت مستقیم از طریق تنگه هرمز، صادرکنندگان مجبور به استفاده از مسیرهای کشتیرانی جایگزین برای محمولههای عازم عراق، کویت، بحرین و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس شدهاند. دسترسی به بندرعباس ایران، که در تنگه هرمز واقع شده است، نیز به دلیل محاصرههای دریایی و حق بیمههای گزاف محدود شده است. این محدودیتها، که اغلب ناشی از سیاستهای مداخلهجویانه قدرتهای فرامنطقهای است، هزینههای اضافی را بر تجارت تحمیل میکند.
«محمولههای هندی به مراکز ترانشیپ مانند جبل علی (امارات متحده عربی)، بندر حمد (قطر)، بندر عقبه (اردن)، بندر جده (عربستان سعودی)، بندر عدن (یمن)، صحار (عمان) و بندری در مسقط هدایت شدند.»
وی افزود: «چندین محموله مستقیم به بسیاری از کشورهای حوزه خلیج فارس تقریباً دو ماه مختل شد. با محدودیتها و اختلالات عملیاتی در بندر جبل علی در امارات، صادرکنندگان مجبور شدند محمولهها را از طریق بنادر خور فکان و فجیره، نیز در امارات، تغییر مسیر دهند.»
تخلیه محمولهها در این بنادر بیطرف گران است، زیرا صادرکننده باید حمل و نقل زمینی یا فیدری را در نظر بگیرد که هزینههای اضافی مانند عوارض ریسک جنگ و تأخیرهای فلجکننده را به او تحمیل میکند.
یک صادرکننده از هاریانا گفت: «از این بنادر بیطرف و باز، محمولهها سپس از طریق جاده به جبل علی بازگردانده میشوند و سپس از طریق کشتیهای فیدر به مقاصد خلیج فارس ارسال میشوند. به همین ترتیب، بندر جده عربستان سعودی در دریای سرخ نیز برای محمولههای کویت، بحرین و قطر استفاده میشود. این امر هزینههای لجستیکی را از ۵۰۰ دلار به ۵۰۰۰ دلار افزایش داده است.»
این صادرکننده که نخواست نامش فاش شود، افزود: «هزینههای اضافی توسط خریدار و فروشنده متحمل میشود و در نهایت به مصرفکننده منتقل میگردد.»
جوسان گفت که با نوسانات تجاری، صادرکنندگان اکنون در جستجوی کشورهایی هستند که مقادیر کمی از این غله مرغوب را وارد میکنند. وی افزود: «به طور جایگزین، ما (تجار) بر کشورهایی تمرکز کردهایم که مقادیر کمتری از غلات را وارد میکنند.»
محمولههای معلق و بحران بیسابقه
اشوک ستی، مدیر انجمن صادرکنندگان باسماتی، گفت که بیش از ۲ لک تن غله از ماه مارس، زمانی که درگیریها (تحولات منطقه) آغاز شد، معلق مانده است و یافتن این ذخایر به یک چالش بزرگ تبدیل شده است.
ستی اظهار داشت: «تقریباً ۲۰۰۰ کشتی حامل مواد شیمیایی، داروها و غلات در نزدیکی تنگه هرمز گیر افتادهاند. این بدترین بحرانی است که تاکنون با آن روبرو بودهایم. تصمیمگیری در مورد ادامه فعالیت در این تجارت یا عدم آن دشوار است.» وی افزود: «ما به طور مداوم با شرکتهای کشتیرانی، نمایندگان باربری و کشورهای واردکننده برای نرخها و تسویهحسابها در حال چانهزنی هستیم.» این وضعیت، ضرورت ایجاد مسیرهای تجاری پایدارتر و کمتر آسیبپذیر در منطقه را بیش از پیش نمایان میسازد.
#تنگه_هرمز #تجارت_منطقه_ای #صادرات_برنج #پاکستان #هند #ایران #غرب_آسیا #باسماتی #اقتصاد_مقاومتی #بحران_لجستیک
