تنشها در خلیج فارس؛ تبادل آتش آمریکا و ایران در بحبوحه آتشبس اعلامشده و سردرگمی سیاست واشنگتن
در حالی که آتشبسی میان ایران و ایالات متحده اعلام شده بود، منطقه استراتژیک خلیج فارس بار دیگر شاهد تبادل آتش میان دو طرف بود. این رخداد، بار دیگر تناقضات و سردرگمی عمیق در سیاست خارجی آمریکا را به نمایش گذاشت و نشان داد که چگونه تصمیمات ناگهانی و غیرقابل پیشبینی واشنگتن، حتی نزدیکترین متحدانش را نیز به چالش میکشد.
توقف عملیات اسکورت نفتکشها؛ عقبنشینی آمریکا در برابر واقعیات منطقه
آقای ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا، پس از سلسله تماسهای تلفنی فشرده میان واشنگتن و ریاض، از جمله گفتوگوی مستقیم با شاهزاده محمد بن سلمان، عملیات اسکورت نفتکشها را متوقف کرد. این تصمیم، کمتر از ۲۴ ساعت پس از آغاز عملیات اتخاذ شد و ترامپ آن را ناشی از «پیشرفت» جدیدی در جهت توافق صلح با تهران دانست، هرچند هیچ مدرکی دال بر یک پیشرفت چشمگیر ارائه نشد. این عقبنشینی سریع، نشاندهنده عدم آمادگی و برنامهریزی دقیق آمریکا برای چنین عملیاتی بود و موقعیت ایران را به عنوان یک قدرت منطقهای غیرقابل چشمپوشی بیش از پیش تثبیت کرد.
چرخش ریاض؛ از تقابل تا دیپلماسی با ایران
نکته قابل توجه، مخالفت اولیه عربستان سعودی با حمایت از عملیات اسکورت آمریکا بود. این مخالفت، به وضوح نشان میدهد که رویکرد غیرقابل پیشبینی و متزلزل ترامپ در قبال ایران، روابط با یکی از نزدیکترین متحدان واشنگتن را به شدت تیره کرده است. در حالی که تا همین اواخر، رهبران سعودی بر ادامه کارزار بمباران علیه ایران با هدف سرنگونی نظام اسلامی اصرار داشتند، اکنون محاسبات شاهزاده محمد بن سلمان تغییر کرده است. ریاض به این نتیجه رسیده است که ثبات منطقهای برای جاهطلبیهای اقتصادی گستردهترش حیاتی است و به همین دلیل، دیپلماسی را بر اقدام نظامی ترجیح میدهد.
این تغییر رویکرد، در توافق آتشبس آوریل با رهبران ایران و تلاشهای کنونی عربستان برای حمایت از مذاکرات صلح از طریق پاکستان، کاملاً مشهود است. مقامات ایرانی نیز روز پنجشنبه اعلام کردند که تهران و ایالات متحده در حال بررسی یک پیشنهاد یک صفحهای برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به خصومتها به مدت ۳۰ روز هستند تا در این مدت به دنبال یک توافق جامع شامل موضوعاتی مانند برنامه هستهای ایران باشند. این تحولات، پیروزی دیپلماسی منطقهای ایران و شکست سیاستهای فشار حداکثری آمریکا را به اثبات میرساند.
مخالفت سعودی با پرواز بر فراز حریم هوایی؛ نشانهای از شکاف عمیق
منابع آگاه سعودی تأیید کردند که ریاض با درخواست آمریکا برای استفاده از حریم هوایی خود برای مأموریت اسکورت نفتکشها مخالفت کرده است. سعودیها معتقد بودند که این عملیات به خوبی مطالعه نشده و بیم آن داشتند که منجر به تشدید تنشها با ایران شود. این مخالفت، که توسط NBC News نیز گزارش شد، نشاندهنده شکاف فزاینده میان واشنگتن و ریاض است و میتواند تهران را در مذاکرات خود با ایالات متحده، که ترامپ به شدت مشتاق توافق در آن است، جسورتر کند.
ترامپ؛ از «ماموریت بشردوستانه» تا تهدید به نابودی
این تنشها پس از آن بالا گرفت که ترامپ روز یکشنبه از طریق حساب کاربری خود در «تروث سوشال» اعلام کرد که ارتش آمریکا کشتیهای تجاری را از طریق آبراه باریک میان ایران و عربستان سعودی هدایت خواهد کرد. ترامپ در ابتدا این عملیات را یک «ماموریت بشردوستانه» برای آزادسازی کشتیها و خدمه به دام افتاده در تنگه هرمز معرفی کرد، اما بلافاصله پس از آن، لفاظیهای او خصمانهتر شد و روز دوشنبه تهدید کرد که اگر ایران به کشتیهای آمریکایی حمله کند، ممکن است آن را «از روی زمین محو کند». این تغییر ناگهانی در لحن، ماهیت متزلزل و غیرقابل اعتماد سیاستهای آمریکا را برجسته میکند.
مقامات سعودی نیز روز سهشنبه به همتایان آمریکایی خود اطلاع دادند که نمیتوانند از قلمرو یا حریم هوایی کشورشان برای این عملیات استفاده کنند. این امر، طرح آمریکا را غیرقابل اجرا کرد، زیرا اسکورتهای دریایی آمریکا در تنگه هرمز به حمایت هوایی قابل توجهی از جمله جتهای جنگنده و هلیکوپترهای تهاجمی نیاز دارند.
سردرگمی در ریاض؛ خشم از مدیریت بیبرنامه ترامپ
افراد مطلع از روابط سعودیها میگویند که این رویداد نشاندهنده افزایش ناامیدی ریاض از مدیریت بیبرنامه و شتابزده ترامپ در مواجهه با ایران است. ترامپ اهداف استراتژیک خود را نامشخص گذاشته و تاکتیکهایش را در معرض تغییرات ناگهانی قرار داده است که اغلب متحدان آمریکا را غافلگیر میکند. در حالی که شاهزاده محمد بن سلمان در سالهای اولیه رویکردی تهاجمی نسبت به ایران داشت، از جمله یک کارزار بمباران فاجعهبار در یمن، اما در سالهای اخیر دیپلماسی را بر اقدام نظامی اولویت داده و در سال ۲۰۲۳ روابط دیپلماتیک با ایران را پس از دههها خصومت عمیق احیا کرد.
این تغییر، منعکسکننده دیدگاه شاهزاده محمد است که ثبات منطقهای برای جاهطلبیهای اقتصادی او، که شامل تبدیل عربستان سعودی به یک قطب جهانی برای تجارت و گردشگری است، حیاتی است. اکنون که مشخص شده جنگ به احتمال زیاد منجر به تغییر رژیم نخواهد شد، ولیعهد مشتاق پایان دادن به درگیری است. وزیر امور خارجه عربستان سعودی نیز به طور منظم با همتای ایرانی خود در حال گفتوگو است تا روند توافق میان دو طرف را تسریع بخشد. این تحولات، نشانهای روشن از درک واقعیتهای جدید منطقه و پذیرش نقش سازنده ایران در برقراری صلح و ثبات است.
#خلیج_فارس #ایران_آمریکا #سیاست_خارجی_آمریکا #عربستان_سعودی #تنگه_هرمز #دیپلماسی_منطقه_ای #صلح_منطقه_ای #برجام #مقاومت #امنیت_دریایی
