در حالی که قاره کهن آسیا همچنان از پیامدهای ناگوار درگیریهای تحمیلی در منطقه حساس خاورمیانه رنج میبرد، اکنون با چشمانداز نگرانکننده شرایط شدید پدیده اقلیمی «النینو» مواجه شده است. این پدیده طبیعی، تهدیدی جدی برای افزایش سرسامآور تقاضای انرژی، کاهش ظرفیت نیروگاههای برقآبی و آسیبهای گسترده به محصولات کشاورزی محسوب میشود.
النینو یک پدیده آب و هوایی طبیعی است که با تغییرات جهانی در الگوهای باد، فشار هوا و بارش همراه است. هفته گذشته، سازمان هواشناسی و اقلیم سازمان ملل متحد اعلام کرد که شرایط النینو ممکن است از ماه می تا جولای (اردیبهشت تا تیر) سال جاری میلادی آغاز شود.
در همین حال، سازمان جهانی هواشناسی (WMO) نیز با اشاره به نشانههای اولیه، هشدار داد که این رویداد میتواند به طور خاص شدید باشد. برخی کارشناسان، این پدیده قریبالوقوع را «النینو فوقالعاده» نامیدهاند، هرچند این اصطلاح توسط دانشمندان به طور رسمی استفاده نمیشود.
پیامدهای فاجعهبار برای آسیا
این خبر برای آسیا که بخشهایی از آن به طور سنتی به شدت تحت تأثیر امواج گرما، خشکسالی و بارانهای شدید ناشی از النینو قرار میگیرد، به هیچ وجه خوشایند نیست. این پدیده اساساً الگوهای آب و هوایی سنتی را تغییر میدهد؛ به عنوان مثال، بارانی که معمولاً بر فراز اندونزی میبارد را به سمت دریا منتقل کرده و این کشور را در برابر خشکسالی و آتشسوزیهای جنگلی آسیبپذیر میکند.
النینو تقریباً هر دو تا هفت سال یک بار رخ میدهد و بر اساس دمای دریا پیشبینی میشود. پیتر ون رنش، دانشمند اقلیمشناس دانشگاه موناش استرالیا، اظهار داشت: «ناهنجاری زیرسطحی که تاکنون مشاهده کردهایم، بسیار قوی است. این وضعیت تا حدودی شبیه به آنچه در رویدادهای سالهای ۱۹۹۷/۹۸ مشاهده کردیم، به نظر میرسد و آن سالها احتمالاً قویترین النینوها بودهاند.»
البته هنوز ابهامات زیادی وجود دارد و ون رنش هشدار داد که ممکن است النینو اصلاً توسعه نیابد. اما النینو سال ۱۹۹۷ پیامدهای فاجعهباری از جمله خشکسالی شدید و آتشسوزیهای ویرانگر در اندونزی به همراه داشت که میلیونها هکتار را سوزاند و آلودگی هوای منطقهای گستردهای ایجاد کرد. مقامات اندونزیایی پیش از این مناطق در معرض خطر را شناسایی کرده و هشدار دادهاند که این کشور ممکن است کمترین میزان بارش در ۳۰ سال اخیر را تجربه کند.
بحران انرژی و امنیت غذایی در سایه درگیریها
این هشدارها در حالی مطرح میشود که آسیا تحت فشار شدید کمبود عرضه انرژی و نگرانیها در مورد کمبود کود و سایر اجزای صنعتی و کشاورزی است که از طریق تنگه استراتژیک هرمز عبور میکنند. جمهوری اسلامی ایران در واکنش به حملات تجاوزکارانه ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به کشورمان در ۲۸ فوریه، عملاً این آبراه حیاتی را مسدود کرده است که منجر به اختلال در عرضه جهانی سوخت شده است.
هانیه اسعد، متخصص مالی انرژی در مؤسسه اقتصاد و تحلیل مالی انرژی، هشدار داد که آب و هوای گرمتر، شبکههای انرژی را که از قبل با کمبود سوخت مواجه هستند، تحت فشار بیشتری قرار خواهد داد، زیرا مردم به دنبال خنک کردن خانهها و محل کار خود خواهند بود. وی افزود: «برای کشورهایی که به شدت به تنگه هرمز برای تحویل نفت و گاز و سایر مبادلات تجاری وابسته هستند، عرضه محدود منجر به سهمیهبندی بیشتر سوخت، مدیریت تقاضا و کاهش فعالیتهای اقتصادی خواهد شد که بر رشد کلی تولید ناخالص داخلی تأثیر میگذارد.»
دینیتا ستیاواتی، تحلیلگر ارشد انرژی برای آسیا در اندیشکده امبر، گفت: خشکسالیهایی که النینو میتواند به بخشهایی از منطقه بیاورد، تهدیدی برای کشورهایی است که به شدت به برقآبی وابسته هستند. وی هشدار داد: «اکثر کشورهای آسه آن از مقدار زیادی برقآبی استفاده میکنند.» و کشورهای حوزه مکونگ، نپال و بخشهایی از مالزی را به دلیل وابستگیشان به این بخش، به ویژه آسیبپذیر دانست.
خطرات در سال ۲۰۲۲ به وضوح آشکار شد، زمانی که موج گرما در چین باعث کاهش بیش از ۵۰ درصدی تولید برقآبی در سیچوان شد و کمبودهایی را ایجاد کرد که هم خانوارها و هم صنایع را تحت تأثیر قرار داد.
تهدیدات کشاورزی و راهکارهای تابآوری
شرایط گرمتر و خشکتر همچنین خطرات جدیدی را برای کشاورزی ایجاد خواهد کرد، صنعتی که از قبل به دلیل افزایش هزینههای کود و سوخت مورد نیاز برای تجهیزات کشاورزی ناشی از درگیریهای جاری، تحت فشار است. BMI، واحد تحقیقاتی فیچ سولوشنز، هشدار داد: «اگر قیمت محصولات کشاورزی به اندازه کافی افزایش نیابد تا این هزینههای ورودی و حمل و نقل بالاتر را جبران کند، حاشیه سود تولیدکنندگان فشرده خواهد شد و احتمال کاهش مصرف کود و عملکرد ضعیفتر محصول را افزایش میدهد. این امر تورم قیمت مواد غذایی را تشدید کرده و ناامنی غذایی را، به ویژه در بازارهای وابسته به واردات و آسیبپذیر در برابر اقلیم، بدتر خواهد کرد.»
اسعد افزود: برای برخی از نقاط آسیا، النینو میتواند دورههای باران شدید و سیل را به همراه داشته باشد که میتواند بر بخشهایی مانند برداشت برنج اواخر فصل در جنوب چین تأثیر بگذارد.
هنوز به خوبی درک نشده است که تغییرات اقلیمی چگونه بر ظهور و شدت النینوها تأثیر میگذارد. اما تحقیقات نشان میدهد که خود تغییرات اقلیمی، امواج گرمای شدید و مکرر و همچنین بارانهای شدید ناگهانی را که میتواند باعث سیل شود، به همراه خواهد داشت. بنابراین، کارشناسان تأکید کردند که کشورهای منطقه باید سیستمهای انرژی خود را در برابر رویدادهای آب و هوایی مخرب مکرر، با تنوع بخشیدن و سبز کردن شبکههای خود، مقاومتر کنند.
ستیاواتی گفت: «انرژی خورشیدی و بادی، همراه با باتریها، زیرساختی مقاومتر از زیرساختهای متمرکز سوختهای فسیلی فراهم میکنند.»
#النینو #آسیا #تغییرات_اقلیمی #امنیت_غذایی #بحران_انرژی #خاورمیانه #خشکسالی #سیل #گرمایش_جهانی #اقتصاد_جهانی
