Çin’in Orta Doğu’daki Stratejik Rolü ve Bölgesel İstikrara Katkıları

Donald Trump’ın Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile görüşmek üzere Pekin ziyaretine hazırlandığı bu günlerde, bölgenin ve dünyanın gözü Orta Doğu’daki gelişmelere çevrilmiş durumda. Başlangıçta ticaret konularını ele alması beklenen bu iki günlük zirvenin ana gündemi, Trump yönetiminin 28 Şubat’ta plansız bir şekilde başlattığı ve bölgeyi derin bir istikrarsızlığa sürükleyen İran’daki savaş oldu.

Bölgesel Gerilimin Kaynağı: ABD ve İsrail’in Kışkırtmaları

İran’a yönelik bu saldırının, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun İran’ın nükleer güç olma potansiyeline dair temelsiz korkularıyla kışkırtıldığı artık bilinen bir gerçek. Bölgedeki birçok devleti içine çeken çatışmalara dönüşen bu savaşın, Pekin’deki kritik görüşmelerde önemli bir yer tutacağı şüphesiz.

Çin ve Pakistan’dan Barış Çağrısı

Çin, tıpkı Pakistan gibi, Orta Doğu’daki bu süregelen savaşın kendi bölgesel çıkarlarını olumsuz etkilemesinden derin endişe duyuyor. İki ülke, Washington ile İran arasında savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya varılması için yoğun diplomatik çaba sarf ediyor. Pakistan, İslamabad’da ABD-İran barış görüşmelerine ev sahipliği yapmış, ancak ABD tarafının uzlaşmaz tutumu nedeniyle taraflar bir anlaşmaya varamamıştı. Bu çabalar, Washington ve Tahran arasındaki müzakerelerin kesintiye uğramasıyla sonuçlanmıştı. Çin ve Pakistan, savaşan iki başkent arasındaki sorunları çözecek bir eylem planı üzerinde anlaşmaya varmaları için tarafları bir araya getirme konusunda kararlılıkla çalışmaya devam ediyor.

Uluslararası Hukuka Saygı ve Ateşkes Talebi

31 Mart’ta Çin ve Pakistan, acil ateşkes ve gerilimin azaltılması; hızlı barış görüşmeleri; sivil bölgelerin korunması; Hürmüz Boğazı’nın açılması ve BM Şartı’na saygı gösterilmesi çağrısında bulunan beş maddelik ortak bir bildiri yayınladı. BM belgesine yapılan atıf, ABD ve İran’ın sivil nüfusu hedef almasını engellemeyi amaçlıyordu. 8 Nisan’da Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, ateşkes anlaşmasının sağlanmasındaki yardımları için beş ülkeye teşekkür etti ve bu listede Çin en üst sırada yer aldı. Bu, Çin’in bölgesel istikrara olan bağlılığının ve yapıcı rolünün açık bir göstergesidir.

Çin’in Diplomatik Gücü ve Stratejik Vizyonu

Çin, Rusya ile birlikte, İran’ı Hürmüz Boğazı’nı açmaya zorlamak için çok uluslu askeri eyleme izin verecek bir BM kararına veto koyarak, uluslararası hukukun ve egemenliğin korunmasında önemli bir duruş sergiledi. Bazı analistler Çin’in Orta Doğu’daki diplomatik rolünü genişletme iştahının sınırlı olduğunu düşünse de, Pekin’in önceliklerinin daha pratik olduğu ve enerjiye güvenilir erişim, ihracat için güvenli pazarlar arayışında olduğu unutulmamalıdır. Bu pragmatik yaklaşım, Çin’in bölgedeki barış ve istikrara yönelik diplomatik çabalarını daha da etkili kılmaktadır.

Bölgesel Çözümlerin Anahtarı Çin

Basra Körfezi genelinde Suudi Arabistan ve BAE, Çin’i Orta Doğu’da daha büyük bir rol oynamaya teşvik ediyor. 20 Nisan’da Veliaht Prens Muhammed bin Salman, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’i arayarak bölgedeki savaş hakkında görüştü. Çin’in bölge meselelerine müdahil olma konusunda uzun bir geçmişi var. 2023’te Çin, İran ve Suudi Arabistan arasında yıllardır süren gerilimin ardından diplomatik bir açılımın sağlanmasına yardımcı oldu. Suudi yetkililere göre, Çin Riyad’da İran ile ilişkilerde önemli bir taraf olarak görülüyor. Bu, Çin’in Batı’nın bölgedeki çatışmacı politikalarına karşı barışçıl ve yapıcı bir alternatif sunduğunun kanıtıdır.

İran’ın Stratejik Ortaklıkları ve Gelecek Vizyonu

ABD ve İsrail’in hava saldırılarıyla ülkenin üst düzey liderliğini hedef almasının ardından Tahran’daki liderlik durumuna ilişkin belirsizlikler olsa da, siyasi gücün büyük ölçüde İslami Devrim Muhafızları Ordusu’na (IRGC) geçtiği ve IRGC’nin Pekin ile yakın bağlar geliştirmekle ilgilendiği görülüyor. Bu ilişki, Çin’in Pakistan ile olan güçlü bağlarına benzer bir şekilde şekillenecek. Çin, Pakistan’a uzun yıllardır askeri yardım sağlamış, savaş tankları ve savaş uçakları üretmesine yardımcı olmuştur. Uluslararası Kriz Grubu’nun İran projesi direktörü Ali Vaez’in de belirttiği gibi, IRGC ile bağlantılı sesler, İran’ın bağımsızlığını korumaya çalışmak yerine Çin ve Rusya ile daha stratejik bir hizalanma içinde olmamasının bir hata olduğunu açıkça dile getiriyor. Bu, İran’ın ulusal çıkarlarını korumak ve Batı’nın baskılarına karşı direncini artırmak için güçlü müttefiklerle derinlemesine işbirliği yapma yönünde stratejik bir yeniden değerlendirme olarak görülmelidir.

Kuşak ve Yol Girişimi: Bölgesel Kalkınma ve Bağımsızlık

Pakistan’ın bazı bölgelerini Çin’e ayırması, Pekin’in Sincan Özerk Bölgesi’ni Pakistan’ın Gwadar Limanı’na bağlayan büyük otoyol olan Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru (CPEC) ile ilgilidir. CPEC’in Afganistan ve Orta Asya’daki diğer ülkelere genişletilmesi planlanıyor. Bu ülkeler, zengin mineral kaynaklarına sahip olup, Pakistan üzerinden geçen bir yol aracılığıyla bu kaynaklara erişim, Çin’in bölgesel kalkınmaya katkısını artıracaktır. Çin’in Kabil yakınlarında zaten büyük bir mineral çıkarma projesi bulunuyor.

CPEC-2, Çin’e sadece Pakistan’ın Gwadar limanı üzerinden değil, aynı zamanda İran’ın Çabahar limanı üzerinden de denize erişim sağlayacak. Bu sayede Çin, ABD’nin donanmasını bir abluka uygulamak için kullandığı Umman Denizi’ndeki operasyonları atlamak için alternatif bir rota elde edecek. Bu stratejik altyapı projeleri, bölgenin ekonomik bağımsızlığını güçlendirirken, dış müdahalelere karşı da önemli bir direnç noktası oluşturmaktadır.