Dünya Bankası: Orta Doğu’daki Savaş, 2022’den Bu Yana En Büyük Enerji Fiyat Artışını Tetikleyecek
Küresel krizin merkez üssü, tarihsel olarak dünya deniz yoluyla ham petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 35’ini karşılayan kritik bir deniz geçidi olan Hürmüz Boğazı‘nda yer almaktadır. Küresel enerji fiyatlarının bu yıl yüzde 24 artarak Rusya’nın 2022’deki Ukrayna işgalinden bu yana en yüksek seviyelerine ulaşması bekleniyor.
Dünya Bankası Grubu’nun son Emtia Piyasaları Görünümü‘ne göre, devam eden çatışmanın 2026’da genel emtia fiyatlarında yüzde 16’lık bir artışa yol açması bekleniyor. Bu artış, temel endüstriyel metallerdeki rekor yüksek fiyatlar ve küresel petrol ile gübre tedarik zincirlerindeki ciddi aksaklıklar tarafından tetiklenerek, daha geniş emtia piyasası için enflasyonist bir ortam yaratıyor.
Dünya Bankası, Orta Doğu’daki enerji altyapısına yönelik saldırıların ve deniz taşımacılığındaki aksaklıkların, küresel petrol arzında başlangıçta günde yaklaşık 10 milyon varillik bir azalmaya yol açarak, kayıtlardaki en büyük petrol arz şokunu tetiklediğini belirtti.
Temel tahminler, bu ciddi aksaklıkların Mayıs ayında sona ereceğini ve deniz taşımacılığının 2026 sonuna kadar kademeli olarak savaş öncesi seviyelere dönmesini sağlayacağını varsayıyor. Bu senaryoya göre, Brent ham petrolünün bu yıl varil başına ortalama 86 ABD doları olması bekleniyor; bu, 2025’teki 69 ABD dolarından keskin bir artış anlamına geliyor.
Petrol Fiyatları ve Gıda Güvenliği Tehdidi
Dünya Bankası raporunun özel bir bölümünde, jeopolitik riskin arttığı dönemlerde petrol fiyatlarındaki oynaklığın yaklaşık iki katına çıktığı da ortaya kondu. Jeopolitik bir arz şokunun tetiklediği yüzde 10’luk bir petrol fiyat artışı, tipik olarak yaklaşık bir yıl sonra doğal gaz fiyatlarını yüzde 7, gübre fiyatlarını ise yüzde 5’in üzerinde artırıyor. Sonuç olarak, Dünya Bankası, üre fiyatlarındaki yüzde 60’lık artışın etkisiyle 2026’da genel gübre fiyatlarının yüzde 31 artacağını öngörüyor. Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı, gübre erişilebilirliğindeki bu ciddi düşüşün gelecekteki mahsul verimlerini tehdit ettiğini ve çatışmanın uzaması halinde bu yıl 45 milyona kadar daha fazla insanı akut gıda güvensizliğine itebileceği konusunda uyarıyor.
Endüstriyel Tedarik Zincirleri ve Değerli Metaller
Endüstriyel tedarik zincirleri de benzer maliyet baskılarıyla karşı karşıya. Alüminyum, bakır ve kalay gibi baz metallerin fiyatlarının, veri merkezleri, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji şebekelerinden gelen yapısal talebin kısıtlı arzla çarpışması nedeniyle tüm zamanların en yüksek seviyelerine ulaşması bekleniyor. Bu arada, jeopolitik belirsizliğin güvenli liman yatırımlarını tetiklemesiyle değerli metallerin 2026’da ortalama yüzde 42 artması öngörülüyor.
BAE OPEC’ten Ayrılıyor: Bölgesel Çatışmaların Gölgesinde Yeni Bir Dönem
Körfez’deki lojistik felç, bölgenin önde gelen üreticileri arasındaki jeopolitik ittifakların parçalanmasıyla daha da kötüleşiyor. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Salı günü (28 Nisan) yaptığı açıklamayla, yaklaşık altmış yıllık üyeliğini sona erdirerek 1 Mayıs’ta OPEC ve OPEC+’dan resmen ayrılacağını duyurdu.
BAE’nin günlük 4 milyon varili aşan üretim kapasitesine sahip olmasına ve OPEC kotalarının kendisini 3 milyon varille sınırlamasına rağmen rahatsızlık duymasına rağmen, ayrılığının piyasa üzerindeki etkisi bölgesel çatışma nedeniyle sınırlı kalıyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi, Körfez üreticilerinin Nisan ayında günlük yaklaşık 9,1 milyon varil petrolü, sadece Hürmüz Boğazı’ndan güvenli bir şekilde sevkiyat yapamadıkları için üretimden çektiğini tahmin ediyor.
Dünya Bankası Grubu Baş Ekonomisti Indermit Gill, “Savaş, küresel ekonomiyi kümülatif dalgalar halinde vuruyor: önce daha yüksek enerji fiyatları, ardından daha yüksek gıda fiyatları ve son olarak, faiz oranlarını yükseltecek ve borcu daha da pahalı hale getirecek daha yüksek enflasyon yoluyla” dedi.
Dünya Bankası, kritik petrol ve gaz tesislerinin daha fazla zarar görmesi halinde temel tahminlerin hızla kötüleşebileceği konusunda uyardı. İhracat hacimlerinin yavaş toparlandığı bir senaryoda, Brent petrol bu yıl varil başına ortalama 115 ABD doları olabilir ve gelişmekte olan ekonomilerdeki enflasyonu yüzde 5,8’e çıkarabilir – bu seviye, son on yılda sadece 2022’de aşıldı. Küresel merkez bankaları zaten inatçı enflasyonla mücadele ederken, Dünya Bankası hükümetleri sıkı mali disiplini sürdürmeye çağırıyor.
