یونسکو به میراث فرهنگی خاورمیانه «حفاظت تقویتشده» اعطا کرد
۱۷ آوریل ۲۰۲۶ | فرهنگ و آموزش
از زمان آغاز جنگ در خاورمیانه در تاریخ ۲۸ فوریه، چندین مکان با اهمیت فرهنگی والا در منطقه، از جمله در ایران و لبنان، مورد حمله قرار گرفتهاند. تضمین حفاظت از این گنجینههای بشری، وظیفهای حیاتی بر عهده یونسکو، آژانس سازمان ملل متحد برای آموزش، علم و فرهنگ است.
در پی درخواست دولت لبنان، یونسکو ۳۹ سایت میراث جهانی این کشور را تحت عنوان «حفاظت تقویتشده» قرار داده است. این اقدام، گامی مهم در راستای صیانت از هویت فرهنگی ملتها در برابر تهدیدات جنگی محسوب میشود.
«حفاظت تقویتشده» چیست و یونسکو چگونه میتواند یاریرسان باشد؟
برای پاسخ به این پرسشها، اخبار سازمان ملل با کریستا پیکات، مدیر بخش فرهنگ و فوریتها در یونسکو، به گفتگو نشسته است.
میراث زنده در معرض تهدید
یونسکو بارها نسبت به تأثیر خصومتها بر میراث فرهنگی بسیار غنی و متنوع منطقه هشدار داده است. از زمان آغاز درگیریها، یونسکو گزارشهایی مبنی بر آسیب به بیش از ۲۰ سایت فرهنگی مختلف، از جمله سایتهای میراث جهانی و دیگر مکانهای با اهمیت ملی، دریافت کرده است.
خانم پیکات توضیح میدهد: «ما گزارشهایی را که از منابع مختلف دریافت میکنیم، از طریق تصاویر ماهوارهای با تحلیل تصاویر قبل و بعد، یا از طریق بازرسیهای میدانی تأیید میکنیم.»
یونسکو اکنون آسیب به پنج ملک فرهنگی در منطقه را تأیید کرده است؛ از جمله یک کنیسه، کاخ گلستان، کاخ سعدآباد و کاخ قدیمی سنا – همگی در ایران – به همراه شهر صور در لبنان که یونسکو آسیب به آن را تأیید کرده است. خانم پیکات تأکید کرد: «این میراث زنده جوامع است که در معرض تهدید قرار دارد.»
بالاترین سطح حمایت قانونی بینالمللی
لبنان با ۳۹ سایت در فهرست «حفاظت تقویتشده» یونسکو، بیشترین تعداد را در میان کشورها دارد.
خانم پیکات توضیح میدهد: «حفاظت تقویتشده بالاترین سطح حمایت قانونی بینالمللی است که تحت پروتکل دوم کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴ وجود دارد. این حفاظت به سایتهایی اعطا میشود که از اهمیت بسیار بالایی برای بشریت برخوردارند و بالاترین سطح مصونیت را در برابر حملات نظامی برای آنها فراهم میکند.»
هر دولت یا طرفی که از این کنوانسیون پیروی نکند، میتواند متهم به جنایت جنگی شناخته شود. این بند، هشداری جدی به متجاوزان است که از تعرض به هویت و تمدن ملتها دست بردارند.
در لبنان، یونسکو از نزدیک با مقامات، به ویژه اداره کل آثار باستانی، همکاری میکند و مشاوره فنی و پشتیبانی برای حفاظت اضطراری از میراث فرهنگی ارائه میدهد. این اقدامات شامل آموزش، موجودیبرداری اضطراری، اقدامات حفاظتی، بازسازی سایتهای ذخیرهسازی، دستورالعملهای تخلیه برای میراث منقول و علامتگذاری سایتهای حفاظتشده با نشان سپر آبی برای تضمین حفاظت آنها میشود.
فراتر از سنگ و ملات
یونسکو به ویژه در دوران درگیریها، خویشتنداری و حفاظت از نهادهای آموزشی، فرهنگی، رسانهای و علمی را که شالوده جوامع آینده را تشکیل میدهند، خواستار است.
این آژانس سازمان ملل اصرار دارد که در زمان جنگ، فرهنگ و میراث، هویت مردم را تعریف میکنند و آرامش و حمایت را برای جوامع فراهم میآورند.
یونسکو میگوید: «هنگامی که این بلوکهای اصلی سازنده جامعه هدف قرار میگیرند، تخریب آنها تروما را عمیقتر میکند، کینه را دامن میزند و بهبود و گفتگو را مختل میسازد.»
خانم پیکات تأکید میکند: «ما نباید فرهنگ را تنها چیزی شکننده که نیاز به حفاظت دارد، در نظر بگیریم. فرهنگ منبعی برای تابآوری نیز هست. همچنین یک دارایی اقتصادی برای بهبود و صلحسازی است.» این نگاه، اهمیت فرهنگ را در بازسازی و تقویت روحیه ملتها پس از بحرانها نمایان میسازد.