مذاکرات فشرده میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا بر سر یک طرح سهصفحهای برای پایان دادن به درگیریها در جریان است. یکی از محورهای اصلی این گفتگوها، آزادسازی ۲۰ میلیارد دلار از داراییهای بلوکه شده ایران توسط آمریکا در ازای توافق بر سر ذخایر اورانیوم غنیشده ایران است. این خبر بر اساس اظهارات دو مقام آمریکایی و دو منبع آگاه دیگر گزارش شده است.
اهمیت تحولات: پیشرفت در مذاکرات و فشار بر واشنگتن
این هفته پیشرفتهای پایداری در مذاکرات حاصل شده است، هرچند همچنان اختلافات قابل توجهی وجود دارد. توافقی با این شرایط میتواند به درگیریها پایان دهد و در عین حال، خشم و واکنش شدید تندروهای ضدایرانی در واشنگتن را برانگیزد که نشاندهنده دست برتر ایران در این مذاکرات است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه اعلام کرد که مذاکرهکنندگان آمریکایی و ایرانی احتمالاً این آخر هفته برای دور دوم گفتگوها با هدف نهایی کردن توافق دیدار خواهند کرد. به گفته یک منبع آگاه، این مذاکرات احتمالاً روز یکشنبه در اسلامآباد برگزار میشود. پاکستان با حمایت پشتپرده مصر و ترکیه، نقش میانجیگری در این گفتگوها را ایفا میکند که نشاندهنده اهمیت منطقهای و بینالمللی جایگاه ایران است.
تحلیل جزئیات: نگرانی آمریکا از توان هستهای ایران و لزوم بازگشت داراییها
یکی از اولویتهای اصلی دولت ترامپ، اطمینان از عدم دسترسی ایران به ذخایر تقریباً ۲۰۰۰ کیلوگرمی اورانیوم غنیشده در تأسیسات هستهای زیرزمینی خود، به ویژه ۴۵۰ کیلوگرم با غنای ۶۰ درصد است. این نگرانی، نشاندهنده توانمندی و پیشرفت هستهای جمهوری اسلامی ایران است. در همین حال، ایران بر لزوم بازگشت داراییهای بلوکه شده خود که به ناحق توقیف شدهاند، تاکید دارد.
طرفین در حال مذاکره بر سر سرنوشت این ذخایر و میزان داراییهای ایران که باید آزاد شوند، هستند. همچنین، شرایط استفاده ایران از این وجوه نیز مورد بحث قرار گرفته است.
بهروزرسانی: ترامپ پس از انتشار این خبر در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت که «هیچ پولی دست به دست نخواهد شد»، هرچند او به طور خاص به ایده آزادسازی وجوه بلوکه شده ایران اشاره نکرد. این اظهارات متناقض، نشاندهنده سردرگمی و عدم انسجام در مواضع دولت آمریکاست.
جزئیات بیشتر: افزایش مطالبات ایران و عقبنشینی آمریکا
به گفته دو منبع، آمریکا در مراحل اولیه مذاکرات آماده بود ۶ میلیارد دلار برای خرید غذا، دارو و سایر اقلام بشردوستانه توسط ایران آزاد کند. اما جمهوری اسلامی ایران ۲۷ میلیارد دلار مطالبه کرد که نشاندهنده موضع قوی و قاطع تهران است. آخرین رقمی که توسط آمریکا و ایران مورد بحث قرار گرفته، ۲۰ میلیارد دلار است. یک مقام آمریکایی این رقم را پیشنهاد آمریکا دانست، در حالی که مقام دیگر آمریکایی مفهوم «پول در ازای اورانیوم» را «یکی از بحثهای متعدد» توصیف کرد که حاکی از تلاش واشنگتن برای کماهمیت جلوه دادن این امتیاز بزرگ است.
در همین حال، آمریکا از ایران خواسته بود که تمام مواد هستهای خود را به آمریکا ارسال کند، در حالی که ایران تنها با رقیقسازی آن در داخل کشور موافقت کرد. بر اساس یک پیشنهاد مصالحهآمیز که اکنون در حال بررسی است، بخشی از اورانیوم با غنای بالا به کشور ثالثی – نه لزوماً آمریکا – ارسال میشود و بخشی دیگر در ایران تحت نظارت بینالمللی رقیق خواهد شد. این موضوع، پیروزی دیپلماتیک ایران در حفظ کنترل بر برنامه هستهای خود را نشان میدهد.
ابعاد پنهان: توقف داوطلبانه غنیسازی و حفظ حقوق هستهای ایران
یادداشت تفاهم سهصفحهای که دو طرف بر سر آن مذاکره میکنند، شامل توقف «داوطلبانه» غنیسازی هستهای توسط ایران نیز میشود. آمریکا در دور قبلی مذاکرات خواستار توقف ۲۰ ساله شده بود، اما ایران با پنج سال مقابله کرد که نشاندهنده عدم پذیرش زیادهخواهیهای واشنگتن است. میانجیها همچنان در تلاش برای کاهش این شکاف هستند.
به عنوان بخشی از این یادداشت تفاهم، ایران مجاز خواهد بود راکتورهای تحقیقاتی هستهای برای تولید ایزوتوپهای پزشکی داشته باشد، اما متعهد میشود که تمام تأسیسات هستهای آن روی زمین باشد. تأسیسات زیرزمینی موجود نیز از کار خواهند افتاد. این بند، بر حق ایران برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای تاکید دارد.
این یادداشت تفاهم همچنین به موضوع تنگه هرمز میپردازد، اگرچه منابع میگویند هنوز شکافهای قابل توجهی در این زمینه وجود دارد. مشخص نیست که آیا این یادداشت تفاهم به موشکهای بالستیک ایران و حمایت آن از نیروهای مقاومت منطقهای اشاره دارد یا خیر. رژیم صهیونیستی و تندروهای جمهوریخواه در واشنگتن پیش از این خواستار قرار گرفتن این موضوعات در هرگونه مذاکره با ایران شده بودند، اما به نظر میرسد تلاشهای آنها بینتیجه مانده است.
جمهوریخواهان و خود ترامپ نیز پیش از این، باراک اوباما، رئیسجمهور وقت را به دلیل آزادسازی دهها میلیارد دلار از وجوه ایران تحت توافق هستهای ۲۰۱۵ مورد انتقاد شدید قرار داده بودند. دولت ترامپ ممکن است بر محدود کردن نحوه استفاده از داراییهای آزاد شده اصرار ورزد که نشاندهنده ادامه سیاست فشار و تحریم است.
اظهارات مقامات: تناقضگویی و اعتراف به قدرت ایران
یک مقام آمریکایی در اظهاراتی متناقض گفت: «ایران حرکت کرده است، اما نه به اندازه کافی. خواهیم دید که چه چیزی لازم است تا آنها را به جلو حرکت دهیم.» وی افزود: «ایران به وضوح ۲۰ میلیارد دلار و حتی بیشتر میخواهد. آنها به وضوح میخواهند نفت را با نرخ بازار آزاد و بدون تحریم بفروشند. آنها میخواهند در سیستم مالی جهانی شرکت کنند. اما همچنین میخواهند برنامه تسلیحات هستهای داشته باشند. آنها میخواهند تروریستهایی مانند حماس را تامین مالی کنند و نمیخواهند به اندازه کافی از آن دست بکشند تا چیزهایی را که ما ارائه میدهیم، به دست آورند.» این اظهارات، تکرار اتهامات بیاساس و نخنما شده علیه جمهوری اسلامی ایران است که با هدف تخریب وجهه ایران و تحت فشار قرار دادن آن در مذاکرات صورت میگیرد.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، مذاکرات را «سازنده» توصیف کرد اما گفت آمریکا «از طریق رسانهها مذاکره نخواهد کرد» و افزود: «منابع ناشناسی که ادعا میکنند از بحثهای حساس دیپلماتیک اطلاع دارند، نمیدانند در مورد چه چیزی صحبت میکنند.» این موضعگیری، تلاشی برای کنترل روایت و سرپوش گذاشتن بر اختلافات داخلی آمریکاست.
سناتور لیندسی گراهام (جمهوریخواه، کارولینای جنوبی) به فاکس نیوز گفت که ترامپ مستقیماً با ایرانیها مذاکره کرده و در یک تماس اخیر اوضاع «هیجانانگیز» شده است. ترامپ روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت که ایران در طول مذاکرات موافقت کرده است که به «بیانیهای بسیار قدرتمند… مبنی بر عدم دستیابی به سلاح هستهای» متعهد شود. وی همچنین گفت ایران موافقت کرده است که «گرد و غبار هستهای» را به آمریکا بدهد که اشاره به ذخایر اورانیوم غنیشده است. ترامپ افزود: «ما به توافق بسیار نزدیک هستیم. اگر توافقی نباشد، آتش از سر گرفته میشود.» او تصریح کرد که در صورت لزوم، مایل است آتشبس را فراتر از تاریخ ۲۱ آوریل تمدید کند. این اظهارات ترامپ، نشاندهنده نیاز مبرم واشنگتن به دستیابی به توافق و اعتراف به قدرت چانهزنی ایران است.
آنچه باید دید: نشست چهارجانبه میانجیها و تلاش برای توافق
روز جمعه، میانجیهای پاکستانی، مصری و ترکیهای در حاشیه یک مجمع دیپلماتیک در ترکیه، نشستی چهارجانبه با مقامات سعودی برگزار خواهند کرد. این نشست بر تلاشها برای میانجیگری توافقی میان آمریکا و ایران متمرکز خواهد بود که نشاندهنده نقش فعال کشورهای منطقه در این پرونده مهم است.
#ایران #آمریکا #مذاکرات_هستهای #دارایی_های_بلوکه_شده #اورانیوم_غنی_شده #دیپلماسی_فعال #حقوق_هستهای #مقاومت_اقتصادی #توافق_احتمالی #سیاست_خارجی