Bu makale ilk olarak 20 Nisan 2026 – 26 Nisan 2026 tarihleri aras\u0131nda The Edge Malaysia Weekly’nin Forum b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.
\nOrta Do\u011fu’daki ate\u015fkesler genellikle k\u0131r\u0131lgand\u0131r. Bunu yazarken, Pakistan’\u0131n arabuluculu\u011fuyla ABD ile \u0130ran aras\u0131nda sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenen iki haftal\u0131k ate\u015fkes \u015fimdiden gerginlik belirtileri g\u00f6steriyor. Gerilimin \u00f6nce t\u0131rmanmaya do\u011fru ilerlemesi, ard\u0131ndan umar\u0131z dostane bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015f\u0131lmas\u0131 bekleniyor.
\nYine de, \u0130srail liderli\u011findeki bu son ABD-\u0130ran sava\u015f\u0131n\u0131n merkezinde, d\u00fcnya ham petrol\u00fcn\u00fcn ve s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f do\u011fal gaz\u0131n\u0131n (LNG) yakla\u015f\u0131k be\u015fte birinin akt\u0131\u011f\u0131 dar koridor olan H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 yer al\u0131yor. Sava\u015f nedeniyle bo\u011faz art\u0131k serbest\u00e7e ge\u00e7ilemiyor. Bu bo\u011faz sadece b\u00f6lgesel bir endi\u015fe de\u011fil; k\u00fcresel ekonomiyi besleyen ba\u015fl\u0131ca ula\u015f\u0131m arterlerinden biridir.
\nSava\u015fan taraflar aras\u0131nda bir anla\u015fma olmazsa ve ABD’nin Umman Denizi ve Arap Denizi boyunca \u0130ran limanlar\u0131na giren ve \u00e7\u0131kan gemileri durdurmak i\u00e7in uygulad\u0131\u011f\u0131 bo\u011faz ablukas\u0131 uzarsa, tedarik daha da k\u0131s\u0131tlanacakt\u0131r.
\nDaha k\u00f6t\u00fcs\u00fc, \u0130ran’\u0131n m\u00fcttefikleri olan Yemenli Husiler, K\u0131z\u0131ldeniz’in ucundaki Bab-el-Mandeb nakliye yolunu t\u0131kayarak \u00e7at\u0131\u015fmaya kat\u0131l\u0131rsa ya\u015fanabilir; bu da d\u00fcnya ekonomisi i\u00e7in bir ba\u015fka \u00f6nemli enerji rotas\u0131d\u0131r.
\nMevcut durumda, ham petrol bu sava\u015f s\u0131ras\u0131nda varil ba\u015f\u0131na 100 ABD dolar\u0131n\u0131 birden fazla kez a\u015fm\u0131\u015f ve baz\u0131 fiziksel kargolar i\u00e7in 160 ABD dolar\u0131na kadar y\u00fckselmi\u015ftir. \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n ne kadar s\u00fcrede sona erece\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 ay i\u00e7inde tedarik s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n giderilmesi pek olas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, fiyatlar y\u00fcksek seyretmeye devam edecektir.
\nHong Leong Yat\u0131r\u0131m Bankas\u0131 Ara\u015ft\u0131rma birimi, 2022’deki Rusya-Ukrayna sava\u015f\u0131n\u0131n ilk aylar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen fiyat davran\u0131\u015f\u0131na dayanarak, Brent ham petrol g\u00f6sterge kontrat\u0131n\u0131n en az be\u015f ay boyunca varil ba\u015f\u0131na 100 ABD dolar\u0131n\u0131n \u00fczerinde kalmas\u0131n\u0131 bekliyor.
\nK\u00fcresel ekonomi, ham petrol k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve y\u00fcksek fiyatlar\u0131n tedarik zincirleri ile petrolle ilgili alt sekt\u00f6rler \u00fczerindeki etkisini \u015fimdiden hissetmi\u015f durumda; bu da 30’dan fazla di\u011fer b\u00fcy\u00fck end\u00fcstriyi etkiledi.
\nMalezya’da halk\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu hala litre ba\u015f\u0131na 1.99 RM’den s\u00fcbvansiyonlu RON95 benzininin keyfini \u00e7\u0131kar\u0131yor ve tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcndeki dizel kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ile \u00f6zel \u015fah\u0131slara y\u00f6nelik nakit deste\u011fi ayl\u0131k 300 RM’den 400 RM’ye \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Ancak, ASEAN bu \u00fcr\u00fcnlerin her ikisinde de k\u0131tl\u0131k belirtileri g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131.
\nDenklem basit. H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 \u00fczerinden tankerlerle yeni ham petrol stoklar\u0131 gelmedik\u00e7e, b\u00f6lgedeki baz\u0131 rafineriler, benzin, dizel, yemeklik gaz, jet yak\u0131t\u0131 ve petrokimya tesisleri i\u00e7in nafta \u00fcretmek i\u00e7in gerekli olan hammadde tedarik sorunlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015facak.
\nAd\u0131n\u0131 siz koyun, fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n etkisini her yerde g\u00f6rmeye ba\u015flayabilirsiniz. Bu \u00fcr\u00fcnlerin k\u0131tl\u0131\u011f\u0131, y\u00fck ve sigortadan, halk\u0131 ta\u015f\u0131yan ve g\u0131da, mal, par\u00e7a ve bile\u015fenleri nakleden havayollar\u0131 ve ula\u015f\u0131ma, g\u00fcbre kullanan tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcne ve re\u00e7inelere dayanan plastik bazl\u0131 end\u00fcstrilere kadar bir\u00e7ok sekt\u00f6re bask\u0131 uygulayacakt\u0131r.
\nBu ko\u015fullar alt\u0131nda bile, Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF), Malezya’n\u0131n gayri safi yurt i\u00e7i has\u0131la (GSY\u0130H) b\u00fcy\u00fcme tahminini 2026 i\u00e7in %4.7’ye y\u00fckseltti; bu, %0.4’l\u00fck bir yukar\u0131 y\u00f6nl\u00fc revizyon olup \u00fclkenin krize kar\u015f\u0131 ekonomik direncini g\u00f6steriyor. Bununla birlikte, IMF, t\u0131rmanan ve uzun s\u00fcreli bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n k\u00fcresel ekonomiyi resesyona s\u00fcr\u00fckleyebilecek “benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir enerji krizi” riski ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 konusunda uyar\u0131yor.
\nTedarik zincirinden kaynaklanan gecikmeli etki t\u00fcketiciye ula\u015ft\u0131k\u00e7a, i\u015fler eskisi gibi olmayacak. Bir\u00e7ok g\u0131da maddesi, mal, hizmet ve hatta tuvalet ve g\u00fczellik \u00fcr\u00fcnlerinin fiyatlar\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131 bekleyin. Malezyal\u0131lar \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki aylarda daha zor zamanlara haz\u0131rlanmal\u0131.
\nEkonomi Bakan\u0131 Akmal Nasrallah Nasir, 14 Nisan’da k\u00fcresel enerji krizi hakk\u0131nda televizyonda yapt\u0131\u011f\u0131 bilgilendirmede, ekonominin \u015fimdiden zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Havac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc, 23-28 Mart tarihleri aras\u0131nda alt\u0131 havayolunu kapsayan 55 haftal\u0131k u\u00e7u\u015fun iptal edildi\u011fini, 1-25 Mart tarihleri aras\u0131nda ise turist geli\u015flerinde d\u00fc\u015f\u00fc\u015f kaydedildi\u011fini g\u00f6rd\u00fc.
\nUla\u015ft\u0131rma segmentleri \u015fimdilik nispeten istikrarl\u0131 kalmaya devam ediyor, \u00f6zellikle kargo elle\u00e7leme ve toplu ta\u015f\u0131ma yolcu hareketlili\u011fi. Temel g\u0131da malzemeleri istikrarl\u0131; yeterli pirin\u00e7, tavuk, yumurta, sebze, bal\u0131k, s\u00fct ve meyve stoku mevcut ve acil bir kesinti riski bulunmuyor.
\nYerel hayvan yemi fiyatlar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %8 artmas\u0131n\u0131n beklendi\u011fini, g\u00fcbre maliyetlerinin ise %15 ila %20 oran\u0131nda artaca\u011f\u0131n\u0131n tahmin edildi\u011fini, bunun da \u00fcretim maliyetlerini ve t\u00fcketici fiyatlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltebilece\u011fini s\u00f6yledi. Bu durum \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki aylarda daha belirgin hale gelecek.
\n\u00dclkenin yak\u0131t\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %50’sini (\u00f6zellikle benzin ve dizel) sa\u011flayan PETRONAS, \u00fclke genelindeki istasyonlar\u0131nda tedarikin Haziran ay\u0131na kadar g\u00fcvende kalaca\u011f\u0131na dair g\u00fcvence verdi. Yak\u0131t tedarikinin kalan %50’si Shell, Petron, BHP ve Caltex’ten gelmeli.
\nGenel olarak, Yat\u0131r\u0131m, Ticaret ve Sanayi Bakan\u0131 Datuk Seri Johari Abdul Ghani de 14 Nisan’da Malezyal\u0131lara, h\u00fck\u00fcmetin \u0130srail liderli\u011findeki ABD-\u0130ran sava\u015f\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan i\u015fletmeleri ve t\u00fcketicileri koruma yetene\u011finin s\u0131n\u0131rl\u0131 mali alan, yo\u011fun g\u0131da ithalat\u0131 ve y\u00fcksek enerji fiyatlar\u0131 nedeniyle k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011funu hat\u0131rlatt\u0131.
\n1.3 trilyon RM bor\u00e7, h\u00fck\u00fcmetin y\u00fcksek bor\u00e7 servisi \u00fccretleri \u00f6dedi\u011fi anlam\u0131na gelirken, y\u0131ll\u0131k 100 milyar RM’ye mal olan g\u0131da ithalat\u0131 art\u0131k kesinlikle daha pahal\u0131ya mal olacak. Yak\u0131t s\u00fcbvansiyonlar\u0131, ya\u015fam maliyetindeki art\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 bir miktar yast\u0131k sa\u011flasa da, ayl\u0131k 700 milyon RM’den 7 milyar RM’ye y\u00fckseldi\u011fi i\u00e7in uzun vadede s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir de\u011fil.
\nMalezyal\u0131lar \u015fimdi di\u015flerini s\u0131kmak zorunda. Kriz modunday\u0131z.
\nOrta Do\u011fu’da uzun vadeli bar\u0131\u015f ancak ABD \u0130srail’i dizginlerse gelecektir.
\n\u0130srail-ABD ve \u0130ran aras\u0131ndaki sava\u015f nas\u0131l sona erecek? N\u00fckleer silahlarla birlikte \u0130srail’in askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fcn meydan okunamaz g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, s\u00fcrekli de\u011fi\u015fken Orta Do\u011fu’da olas\u0131 sonu\u00e7 nedir?
\nBu yaz\u0131 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, ABD’nin H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’ndaki ablukas\u0131 hala devam ediyor. ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump, bu abluka kart\u0131n\u0131, \u0130ran’\u0131 ABD’nin ve dolayl\u0131 olarak \u0130srail’in taleplerinin \u00e7o\u011funa uymaya zorlamak i\u00e7in “anla\u015fma sanat\u0131” takti\u011finin bir par\u00e7as\u0131 olarak kullan\u0131yor.
\n\u0130srail ve L\u00fcbnan 17 Nisan’dan itibaren ge\u00e7erli 10 g\u00fcnl\u00fck bir ate\u015fkes ilan ederken ve Trump \u0130ran ile bir anla\u015fman\u0131n takip edece\u011fini belirtirken, bir anla\u015fma \u00fczerindeki farkl\u0131l\u0131klar geni\u015f kalmaya devam ediyor. Talepler listesinin ba\u015f\u0131nda \u0130ran’\u0131n uranyum zenginle\u015ftirme program\u0131n\u0131 20 y\u0131l dondurmas\u0131 yer al\u0131yor. \u0130ran daha \u00f6nce bu k\u0131s\u0131tlamay\u0131 reddetmi\u015fti.
\nN\u00fckleer silah program\u0131na gelince, \u0130ran, suikaste u\u011frayan y\u00fcce lider Ayetullah Ali Hamaney’in 2005 tarihli ferman\u0131nda n\u00fckleer silahlar\u0131n geli\u015ftirilmesi ve kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0130slami hukuka g\u00f6re yasak oldu\u011funu ilan etmesiyle belirtti\u011fi gibi, b\u00f6yle bir silah in\u015fa etme niyetinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0131srarla dile getirmi\u015ftir.
\nYine de, bu g\u00fcvenceye ve Trump’\u0131n ge\u00e7en Haziran ay\u0131ndaki bir sald\u0131r\u0131da bu tesislerin ve yeteneklerin yok edildi\u011fini s\u00f6ylemesine ra\u011fmen, \u0130ran, \u0130srail ve ABD taraf\u0131ndan, \u0130srail’deki askeri hedeflere ve Orta Do\u011fu’daki ABD \u00fcslerine ilk sald\u0131r\u0131y\u0131 yaparak sava\u015fa yak\u0131n oldu\u011fu bahanesiyle tekrar sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131.
\n\u0130ran’\u0131n ABD’ye olan g\u00fcvensizli\u011finin nedeni budur: \u0130ran’a g\u00f6re ABD, her \u015feyden \u00f6nce \u0130srail’in \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet etmektedir.
\n\u0130ran hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm \u015fudur: Mevcut \u00e7at\u0131\u015fma nas\u0131l sonu\u00e7lan\u0131rsa sonu\u00e7lans\u0131n, rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve siyasi ve ekonomik istikrar getiren demokratik olarak se\u00e7ilmi\u015f bir h\u00fck\u00fcmetle sonu\u00e7lansa bile, \u0130ran uzun vadede askeri yeteneklerini g\u00fc\u00e7lendirmeye devam edecektir.
\n\u0130ran’\u0131n savunma sistemini geli\u015ftirme konusundaki duru\u015funu yumu\u015fataca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Gelecekteki h\u00fck\u00fcmetler, hangi bi\u00e7imde ve hangi siyasi inan\u00e7lara sahip olurlarsa olsunlar, bu geni\u015flemeyi finanse etmeye meyilli olacaklard\u0131r.
\n\u0130ran, \u0130srail ve ABD gibi g\u00fc\u00e7lerin kendisine dayatt\u0131\u011f\u0131 bir sava\u015f\u0131 engelleyemeyecek durumda tekrar olmak istemeyecektir. Boyun e\u011fmeye zorlanmak ve egemenli\u011finden vazge\u00e7mesini gerektirecek bir anla\u015fmaya mecbur b\u0131rak\u0131lmak istemeyecektir.
\nArt\u0131k n\u00fckleer silah program\u0131 pe\u015finde ko\u015fmayabilir, ancak s\u00fcpersonik f\u00fcze program\u0131n\u0131n yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan engellenmemesini isteyecektir. Aksi takdirde, kendini ba\u015fka nas\u0131l koruyabilir? Mevcut sava\u015f, ABD ve \u0130srail’in sadece askeri hedefleri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda okullar\u0131, \u00fcniversiteleri, k\u00f6pr\u00fcleri ve sivil altyap\u0131y\u0131 yok etti\u011fini ve aralar\u0131nda okul \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n da bulundu\u011fu binlerce sivili \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermi\u015ftir; bunlar\u0131n hepsi sava\u015f su\u00e7u olarak kabul edilen eylemlerdir.
\nBunun tekrar ya\u015fanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in, \u0130ran, hangi rejim alt\u0131nda olursa olsun, savunma sistemini g\u00fc\u00e7lendirmek zorunda kalacakt\u0131r. Gelece\u011fin \u0130ran’\u0131, d\u0131\u015f bask\u0131lara kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in \u00c7in ve Rusya ile ittifak\u0131n\u0131 daha da derinle\u015ftirmekten ba\u015fka se\u00e7ene\u011fi olmayacakt\u0131r.
\nTarih\u00e7iler ve uluslararas\u0131 ili\u015fkiler uzmanlar\u0131, \u0130ran’\u0131n diren\u00e7li davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in mevcut \u0130slami rejimin \u00f6tesine bakmak ve \u0130ran’\u0131n daha uzun tarihsel kimli\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar. \u0130ran yeni kurulmu\u015f bir devlet de\u011fildir. Medeniyeti, ABD’nin k\u0131sa 250 y\u0131ll\u0131k tarihine k\u0131yasla, \u0130slam \u00f6ncesi ve sonras\u0131 d\u00f6nemleri kapsayan binlerce y\u0131la yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u0130ranl\u0131lar, b\u00fcy\u00fck bir medeniyete ve y\u00f6neticilere sahip gururlu bir halkt\u0131r. B\u00fcy\u00fck Kiros’tan (M\u00d6 559-530) gelen Kiros Silindiri, s\u0131k s\u0131k d\u00fcnyan\u0131n ilk insan haklar\u0131 bildirgesi olarak an\u0131l\u0131r. B\u00fcy\u00fck Darius (M\u00d6 522-486), Ahameni\u015f \u0130mparatorlu\u011fu’nun \u00fc\u00e7 k\u0131taya yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve zirvede antik d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck imparatorlu\u011fu haline geldi\u011fini g\u00f6rd\u00fc.
\n\u0130slam d\u00f6neminde, Safevi hanedan\u0131ndan \u015eah Abbas (1588-1629) \u0130sfahan’\u0131 k\u00fcresel bir sanat ve ticaret merkezine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc ve ordusu Portekizlilerle ve Osmanl\u0131larla sava\u015ft\u0131. Nadir \u015eah Af\u015far (1736-1747) Hindistan’\u0131 i\u015fgal etti ve Bab\u00fcr \u0130mparatorlu\u011fu’nun Tavus Ku\u015fu Taht\u0131’n\u0131 ele ge\u00e7irdi.
\nBu miraslar, derinlere k\u00f6k salm\u0131\u015f bir egemenlik ve diren\u00e7 duygusu olu\u015fturur. B\u00f6yle bir ulus i\u00e7in kendini savunma yetene\u011fi iste\u011fe ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Varolu\u015fsald\u0131r. Askeri g\u00fc\u00e7 sadece bir politika arac\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda onur ve hayatta kalman\u0131n bir garantisi haline gelir.
\nBu zihniyet, mevcut din adamlar\u0131na veya \u0130slam cumhuriyetine \u00f6zg\u00fc de\u011fildir.
\n\u0130nternette, 1973’te varil ba\u015f\u0131na 3 ABD dolar\u0131ndan 1975’te 12 ABD dolar\u0131na y\u00fckselen ham petrol fiyatlar\u0131yla petrol krizinin ard\u0131ndan k\u00fcresel enflasyonun zirve yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde, d\u00f6nemin \u0130ran \u015eah\u0131 Muhammed R\u0131za Pehlevi ile bir Kanada televizyon kanal\u0131 aras\u0131nda 1975 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f bir r\u00f6portaja rastlad\u0131m.
\n\u0130ran’\u0131n kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ancak adil buldu\u011fu bir fiyat art\u0131\u015f\u0131n\u0131 destekledi\u011fi Arap petrol ambargosunun Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131ndaki s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n nedeni olarak soruldu\u011funda, \u015eah bunu savundu ve enflasyonun \u0130ran petrol fiyatlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmeden \u00e7ok \u00f6nce ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.
\nBat\u0131’n\u0131n bu\u011fday ve demir gibi kendi emtialar\u0131n\u0131n fiyatlar\u0131n\u0131 art\u0131rabilirken hala ucuz petrol istedi\u011fini belirten \u015eah, \u0130ran’\u0131n Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu ve Orta Do\u011fu’ya kendi iradesini ve isteklerini dayatabilece\u011fini kabul etmeye zorlanmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. “Bize bask\u0131 yap\u0131lamaz. Sava\u015f aram\u0131yoruz. Ama bize dayat\u0131l\u0131rsa, geri ad\u0131m atmay\u0131z\u2026 H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 bizim \u015fah damar\u0131m\u0131zd\u0131r. Onunla ya\u015far\u0131z. Kimse bizi ezmeye zorlanmadan i\u015fgal edemez ve biz teslim olmayaca\u011f\u0131z.”
\nBu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6nemli k\u0131lan sadece i\u00e7eri\u011fi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u0130ran petrol end\u00fcstrisini millile\u015ftiren, daha \u00f6nce \u0130ngilizlere ait Anglo-Iranian Oil Company (\u015fimdi BP) taraf\u0131ndan kontrol edilen, demokratik olarak se\u00e7ilmi\u015f lider Muhammed Musadd\u0131k’\u0131n devrilmesinin ard\u0131ndan 1953’te ABD ve \u0130ngiltere taraf\u0131ndan g\u00f6reve getirilen bir liderden gelmesidir. Darbe, \u0130ran’\u0131n Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lere tabi kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.
\nAyetullahlar taraf\u0131ndan Bat\u0131’n\u0131n kuklas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen \u015eah bile egemenli\u011fe, direni\u015fe ve askeri g\u00fcc\u00fcn gereklili\u011fine \u00f6nem vermi\u015f ve H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131 silahland\u0131rmaktan \u00e7ekinmemi\u015ftir. Bu t\u00fcr bir \u0130ran davran\u0131\u015f\u0131, inan\u0131yorum ki, her t\u00fcrl\u00fc h\u00fck\u00fcmet veya rejimde k\u00f6kle\u015fmi\u015ftir.
\nPeki \u0130ran savunmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in bu askeri se\u00e7ene\u011fi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrse, Orta Do\u011fu’da istikrarl\u0131 ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir ortam olacak m\u0131?
\nCevap sadece askeri olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u0130ran veya Arap \u00fclkelerinde yatm\u0131yor. Orta Do\u011fu’da bar\u0131\u015f, ABD’nin \u0130srail’i ve Filistin’den \u00dcrd\u00fcn, L\u00fcbnan, M\u0131s\u0131r, Suriye, Irak ve Suudi Arabistan’\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerine kadar geni\u015fleyecek bir B\u00fcy\u00fck \u0130srail hayal eden a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 politikac\u0131lar\u0131n\u0131 dizginleyebilirse gelecektir.
\nABD, Tel Aviv’deki \u015fahin liderleri, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131yla kimsenin g\u00f6rmek istemeyece\u011fi tam te\u015fekk\u00fcll\u00fc bir sava\u015f\u0131 ate\u015fleyebilecek bu plandan vazge\u00e7meye zorlamal\u0131d\u0131r. Orta Do\u011fu’da bar\u0131\u015f ve refah ile d\u00fcnya ekonomisini besleyen ham petrol ve LNG tedarikinin serbest ak\u0131\u015f\u0131, ancak ABD ba\u015fkanlar\u0131 \u0130srail ba\u015fbakanlar\u0131n\u0131n ve onlar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc siyasi lobicilerinin borusunu \u00e7almazsa ger\u00e7ekle\u015fecektir.
\nNe yaz\u0131k ki, \u015fimdilik, Washington DC’deki politikac\u0131lara b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, bu s\u00f6ylemekten daha kolayd\u0131r.
\nBask\u0131 zaman\u0131nda, \u0130ran, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131n ate\u015fkesin geri kalan\u0131nda ticari gemilere “tamamen a\u00e7\u0131k” oldu\u011funu belirtiyor.
\n#OrtaDo\u011fu #H\u00fcrm\u00fczBo\u011faz\u0131 #PetrolFiyatlar\u0131 #EnerjiKrizi #K\u00fcreselEkonomi #MalezyaEkonomisi #\u0130ranABD\u0130srail #Jeopolitik #S\u00fcbvansiyonlar #Uluslararas\u0131\u0130li\u015fkiler<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bu makale ilk olarak 20 Nisan 2026 – 26 Nisan 2026 tarihleri aras\u0131nda The Edge Malaysia Weekly’nin Forum b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Orta Do\u011fu’daki ate\u015fkesler genellikle k\u0131r\u0131lgand\u0131r. Bunu yazarken, Pakistan’\u0131n arabuluculu\u011fuyla ABD ile \u0130ran aras\u0131nda sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenen iki haftal\u0131k ate\u015fkes \u015fimdiden gerginlik belirtileri g\u00f6steriyor. Gerilimin \u00f6nce t\u0131rmanmaya do\u011fru ilerlemesi, ard\u0131ndan umar\u0131z dostane bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015f\u0131lmas\u0131 bekleniyor. Yine […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4792,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-4791","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-orta-dogu-haberleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4791","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4791"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4791\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4792"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}