Donald Trump’\u0131n \u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u015ei Cinping ile Pekin’de ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi kritik g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin arifesinde, k\u00fcresel dikkatler Ortado\u011fu’daki geli\u015fmelere \u00e7evrilmi\u015f durumda. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ticaret konular\u0131na odaklanmas\u0131 beklenen bu zirve, ABD’nin 28 \u015eubat’ta \u0130ran’a kar\u015f\u0131 ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ve b\u00f6lgeyi derin bir krize s\u00fcr\u00fckleyen pervas\u0131z sald\u0131r\u0131lar nedeniyle farkl\u0131 bir boyut kazand\u0131. Bu sald\u0131r\u0131n\u0131n, Siyonist rejimin \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015fme korkusuyla Benjamin Netanyahu’nun yo\u011fun bask\u0131s\u0131 sonucu ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi art\u0131k bilinen bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n
\u0130ran’a y\u00f6nelik bu haks\u0131z sava\u015f, b\u00f6lgedeki bir\u00e7ok devleti i\u00e7ine \u00e7eken \u00e7at\u0131\u015fmalara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken, Pekin g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde ana g\u00fcndem maddelerinden biri haline geldi. \u00c7in, t\u0131pk\u0131 Pakistan gibi, Ortado\u011fu’da devam eden sava\u015f\u0131n kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 olumsuz etkileyece\u011finden derin endi\u015fe duymaktad\u0131r. Her iki \u00fclke de Washington ile \u0130ran aras\u0131nda bir anla\u015fmaya var\u0131lmas\u0131 ve sava\u015f\u0131n sona erdirilmesi i\u00e7in yo\u011fun diplomatik \u00e7aba sarf etmektedir.<\/p>\n
Pakistan, \u0130slamabad’da ABD-\u0130ran bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015f, ancak ABD heyetinin (Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 JD Vance, Trump’\u0131n damad\u0131 Jared Kushner ve ABD Ortado\u011fu \u00d6zel Temsilcisi Steve Witkoff dahil) \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen taraflar\u0131 bir anla\u015fmaya yakla\u015ft\u0131ramam\u0131\u015ft\u0131r. Vance’in \u0130ran taraf\u0131yla 21 saat s\u00fcren kesintisiz g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri bile Washington ile Tahran aras\u0131ndaki m\u00fczakerelerdeki t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 a\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. Pakistan, \u00c7in ile birlikte, sava\u015fan iki ba\u015fkentin pe\u015finde oldu\u011fu sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zecek bir eylem plan\u0131 \u00fczerinde anla\u015fmaya varmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
31 Mart’ta \u00c7in ve Pakistan, acil ate\u015fkes ve gerilimin azalt\u0131lmas\u0131; h\u0131zl\u0131 bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri; sivil b\u00f6lgelerin korunmas\u0131; H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve BM \u015eart\u0131’na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunan be\u015f maddelik ortak bir bildiri yay\u0131nlad\u0131. BM belgesine yap\u0131lan at\u0131f, ABD ve \u0130ran’\u0131n sivil n\u00fcfusu hedef almas\u0131n\u0131 engellemeyi ama\u00e7l\u0131yordu. 8 Nisan’da Ba\u015fbakan \u015eehbaz \u015eerif, ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131ndaki yard\u0131mlar\u0131 i\u00e7in be\u015f \u00fclkeye sosyal medya \u00fczerinden te\u015fekk\u00fcr etti. \u015eerif’in te\u015fekk\u00fcr etti\u011fi \u00fclkeler listesinin ba\u015f\u0131nda \u00c7in<\/strong> yer ald\u0131.<\/p>\n \u00c7in, Rusya ile birlikte, \u0130ran’\u0131 H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131 a\u00e7maya zorlamak i\u00e7in \u00e7ok uluslu askeri eyleme izin verecek bir BM karar\u0131na veto koyarak, tek tarafl\u0131 m\u00fcdahalecili\u011fe kar\u015f\u0131 duru\u015funu net bir \u015fekilde ortaya koymu\u015ftur. Baz\u0131 analistler, \u00c7in’in Ortado\u011fu’daki diplomatik rol\u00fcn\u00fc geni\u015fletme i\u015ftah\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnse de, Pekin’in \u00f6ncelikleri son derece pratiktir ve b\u00f6lgesel istikrara hizmet etmektedir. Brookings Enstit\u00fcs\u00fc’nden eski diplomat Ryan Hass’\u0131n belirtti\u011fi gibi, “Pekin’in \u00f6ncelikleri daha pratik. Enerjiye ve girdilere g\u00fcvenilir eri\u015fim, ihracatlar\u0131 i\u00e7in g\u00fcvenli pazarlar istiyorlar. Ba\u015fka bir b\u00f6lgenin g\u00fcvenlik sorunlar\u0131n\u0131 kendi sorunlar\u0131 olarak kabul etmek istemiyorlar.” Bu yakla\u015f\u0131m, \u00c7in’in b\u00f6lgedeki bar\u0131\u015f ve kalk\u0131nmaya odaklanan yap\u0131c\u0131 rol\u00fcn\u00fc peki\u015ftirmektedir.<\/p>\n Basra K\u00f6rfezi genelinde, Suudi Arabistan ve BAE, \u00c7in’i Ortado\u011fu’da daha b\u00fcy\u00fck bir rol oynamaya te\u015fvik etmektedir. 20 Nisan’da Veliaht Prens Muhammed bin Salman, \u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u015ei Cinping’i arayarak sava\u015f hakk\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7in’in b\u00f6lge i\u015flerine kat\u0131l\u0131m\u0131 k\u00f6kl\u00fc bir ge\u00e7mi\u015fe sahiptir. 2023’te \u00c7in, y\u0131llard\u0131r s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ard\u0131ndan \u0130ran ile Suudi Arabistan aras\u0131nda diplomatik bir a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n nihai hale getirilmesine yard\u0131mc\u0131 oldu. Suudi yetkililere g\u00f6re, \u00c7in, Riyad’da kendi \u00fclkeleri ile \u0130ran aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde \u00f6nemli bir taraf<\/strong> olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n ABD ve \u0130srail’in hava sald\u0131r\u0131lar\u0131nda \u00fclkenin \u00fcst d\u00fczey liderli\u011finin \u015fehit edilmesinin ard\u0131ndan, \u0130ran’da siyasi g\u00fcc\u00fcn \u0130slam Devrimi Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu’na (IRGC) ge\u00e7ti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. IRGC, Pekin ile yak\u0131n ba\u011flar geli\u015ftirmekle ilgilenmektedir. \u00c7in ile bu ili\u015fki, Pekin’in Pakistan ile olan g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flar\u0131na benzer \u015fekilde \u015fekillenecektir. \u00c7in, Pakistan’a y\u0131llard\u0131r askeri yard\u0131m sa\u011flam\u0131\u015f, sava\u015f tanklar\u0131 ve sava\u015f u\u00e7aklar\u0131 \u00fcretmesine yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. Uluslararas\u0131 Kriz Grubu’nun \u0130ran projesi direkt\u00f6r\u00fc Ali Vaez’in s\u00f6zleriyle, “\u0130ran’daki ger\u00e7ek g\u00fc\u00e7 olan IRGC’ye ba\u011fl\u0131 giderek daha fazla sesin, \u0130ran’\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00c7in ve Rusya ile ittifak kurmaktan \u00e7ok \u00e7ekinmesi ve bunun yerine ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yledi\u011fini g\u00f6r\u00fcyorum. Pakistan’\u0131n bulundu\u011fu yere ula\u015fmak i\u00e7in \u00fclkenin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ipotek etmeleri gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar.” Bu ifade, \u0130ran’\u0131n stratejik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek ve d\u0131\u015f bask\u0131lara kar\u015f\u0131 direncini art\u0131rmak i\u00e7in \u00c7in ile derinlemesine ekonomik ve askeri i\u015fbirli\u011fine y\u00f6nelme arzusunu yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n Pakistan’\u0131n topraklar\u0131n\u0131n baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00c7in’e ay\u0131rmas\u0131, Pekin’in Sincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi’ni Pakistan’\u0131n Gwadar Liman\u0131’na ba\u011flayan b\u00fcy\u00fck otoyol olan \u00c7in-Pakistan Ekonomik Koridoru (CPEC)<\/strong> ile ilgilidir. CPEC’in Afganistan ve Orta Asya’daki di\u011fer \u00fclkelere (bir zamanlar Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi’nin par\u00e7as\u0131 olan ve ABD Pentagon’unun uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri kullanarak yapt\u0131\u011f\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re mineral kaynaklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin olan \u00fclkeler) geni\u015fletilmesi planlanmaktad\u0131r. Pakistan \u00fczerinden ge\u00e7en bir yol arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu kaynaklara eri\u015fim, \u00c7in’in bu zenginlikleri kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 fayda sa\u011flayacak \u015fekilde de\u011ferlendirmesine olanak tan\u0131yacakt\u0131r. \u00c7in’in Kabil yak\u0131nlar\u0131nda zaten b\u00fcy\u00fck bir mineral \u00e7\u0131karma projesi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n CPEC-2, \u00c7in’e sadece Pakistan’\u0131n Gwadar Liman\u0131 \u00fczerinden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u0130ran’\u0131n \u00c7abahar Liman\u0131<\/strong> \u00fczerinden de denize eri\u015fim sa\u011flayacakt\u0131r. Bu sayede \u00c7in, ABD’nin donanmas\u0131n\u0131 bir abluka uygulamak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 Umman Denizi’ndeki operasyonlar\u0131 atlamak i\u00e7in alternatif bir rotaya sahip olacakt\u0131r. Bu stratejik hamleler, b\u00f6lgenin ekonomik entegrasyonunu g\u00fc\u00e7lendirirken, tek tarafl\u0131 dayatmalara kar\u015f\u0131 direnci art\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\u00c7in’in Diplomatik Hamleleri ve B\u00f6lgesel G\u00fcvenlik Vizyonu<\/h2>\n
\u0130ran \u0130slam Devrimi Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu ve \u00c7in ile Stratejik Ortakl\u0131k<\/h2>\n
CPEC ve B\u00f6lgesel Kalk\u0131nma Vizyonu<\/h2>\n