\u0130ran, Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’nda iki taraf aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fanmas\u0131na ra\u011fmen, sava\u015f\u0131 sona erdirmeyi ama\u00e7layan bir ABD bar\u0131\u015f \u00f6nerisini inceledi\u011fini bildirdi.
\nPer\u015fembe g\u00fcn\u00fc ge\u00e7 saatlerde Truth Social Platformu’nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir payla\u015f\u0131mda, ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump, \u0130ran liderli\u011fini \u201c\u00e7\u0131lg\u0131nlar\u201d olarak nitelendirmi\u015f ve Tahran’\u0131n h\u0131zla bir anla\u015fmaya varmamas\u0131 halinde daha \u015fiddetli askeri eylemlerle kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 uyar\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftu.
\nPeki, \u0130ran’\u0131n ABD’nin son ate\u015fkes \u00f6nerilerine nas\u0131l yan\u0131t vermesi bekleniyor? Ve Tahran’\u0131n bir anla\u015fmaya varmak i\u00e7in \u00f6nemli tavizler vermesi muhtemel mi?
\n\u0130\u015fte bildiklerimiz:
\nABD’nin son \u00f6nerisinde ne var?
\nABD medya raporlar\u0131na g\u00f6re, Washington bu hafta ba\u015f\u0131nda \u0130ran’a 14 maddelik bir belge g\u00f6ndermi\u015fti. \u00d6nerilere g\u00f6re, \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer silah geli\u015ftirmemeyi ve uranyum zenginle\u015ftirmeyi en az 12 y\u0131l s\u00fcreyle durdurmay\u0131 kabul etmesi gerekecek. Ayr\u0131ca, y\u00fczde 60 oran\u0131nda zenginle\u015ftirdi\u011fi tahmini 440 kg (970 lb) uranyum stokunu teslim etmesi de isteniyor.
\nKar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ise ABD, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 kademeli olarak kald\u0131racak, dondurulmu\u015f milyarlarca dolarl\u0131k \u0130ran varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 serbest b\u0131rakacak ve \u0130ran limanlar\u0131na uygulad\u0131\u011f\u0131 deniz ablukas\u0131n\u0131 geri \u00e7ekecek.
\nHalihaz\u0131rda H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’nda deniz \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ya\u015fayan her iki taraf da, anla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131ndan sonra 30 g\u00fcn i\u00e7inde kritik su yolunu yeniden a\u00e7acak.
\n\u0130ran, onlarca y\u0131ld\u0131r ABD’nin fel\u00e7 edici yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na maruz kal\u0131yor. Eski Obama y\u00f6netimi, be\u015f di\u011fer \u00fclke ve Avrupa Birli\u011fi ile haz\u0131rlanan 2015 n\u00fckleer anla\u015fmas\u0131 kapsam\u0131nda baz\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, Trump’\u0131n ABD ba\u015fkan\u0131 olarak ilk d\u00f6neminde 2018’de tek tarafl\u0131 olarak anla\u015fmadan \u00e7ekilmesiyle tersine d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc.
\nDevam eden yapt\u0131r\u0131mlar nedeniyle milyarlarca dolarl\u0131k \u0130ran varl\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131 bankalarda dondurulmu\u015f durumda.
\nABD’nin \u00f6nerisi, bir hafta \u00f6nce \u0130ran’\u0131n arabulucu Pakistan arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sundu\u011fu bir \u00f6nerinin ard\u0131ndan geldi.
\n\u0130lgi alanlar\u0131n\u0131za g\u00f6re an\u0131nda uyar\u0131lar ve g\u00fcncellemeler al\u0131n. B\u00fcy\u00fck hikayeler oldu\u011funda ilk siz haberdar olun.
\n\u0130ran, ABD’nin son \u00f6nerisi hakk\u0131nda ne dedi?
\n\u0130ran, ABD’nin son plan\u0131na hen\u00fcz resmi olarak yan\u0131t vermedi. Ancak \u0130ranl\u0131 liderler bu plana kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131.
\n\u0130ranl\u0131 milletvekili \u0130brahim R\u0131zai, parlamentonun g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u0131\u015f politika ve ulusal g\u00fcvenlik komitesi s\u00f6zc\u00fcs\u00fc olarak, bu hafta metni \u201cger\u00e7ekten \u00e7ok bir Amerikan dilek listesi\u201d olarak nitelendirdi.
\n\u0130ran Meclis Ba\u015fkan\u0131 Muhammed Bak\u0131r Galibaf, iki taraf\u0131n bir anla\u015fmaya yak\u0131n oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki ABD raporlar\u0131yla alay edercesine, sosyal medyada \u0130ngilizce olarak \u201cBana G\u00fcven Karde\u015fim Operasyonu ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u201d diye yazd\u0131.
\nPer\u015fembe g\u00fcn\u00fc, \u0130ran ordusu ABD g\u00fc\u00e7lerinin k\u0131y\u0131 sular\u0131nda bir \u0130ran petrol tankerini ve Birle\u015fik Arap Emirlikleri’nin Fujairah liman\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda ikinci bir gemiyi hedef ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, ABD hava sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n ise g\u00fcney \u0130ran’daki Bender Khamir, Sirik ve Ke\u015fm Adas\u0131’ndaki sivil b\u00f6lgeleri vurdu\u011funu bildirdi. \u0130ran hava savunma sistemleri de Bat\u0131 Tahran \u00fczerinde aktifti.
\nAncak ABD, deniz kuvvetlerinin H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’nda \u0130ran f\u00fcze, insans\u0131z hava arac\u0131 ve s\u00fcrat teknesi sald\u0131r\u0131lar\u0131na maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u201cgelen tehditleri\u201d ortadan kald\u0131rarak ve \u201cABD g\u00fc\u00e7lerine sald\u0131rmaktan sorumlu \u0130ran askeri tesislerini\u201d hedef alarak kar\u015f\u0131l\u0131k verdi\u011fini belirtti.
\n\u00c7at\u0131\u015fmalara ra\u011fmen, 8 Nisan’dan bu yana y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan ate\u015fkesin sona erdi\u011fini hen\u00fcz hi\u00e7bir taraf a\u00e7\u0131klamad\u0131.
\nTahran’dan bildiren Al Jazeera muhabiri Resul Serdar Atas, bir \u0130ran D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zc\u00fcs\u00fcn\u00fcn kendi taraflar\u0131n\u0131n ABD \u00f6nerisini hala inceledi\u011fini aktard\u0131.
\nAtas, \u201c\u00d6neriye yan\u0131t\u0131n d\u00fcn Pakistanl\u0131 arabuluculara g\u00f6nderilmesinin beklendi\u011fine dair raporlar vard\u0131. Bu do\u011frulanmad\u0131, ancak \u0130ranl\u0131 yetkililer hala incelediklerini s\u00f6yl\u00fcyorlar\u201d dedi.
\n\u201cYani bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 at\u0131\u015fmalara ve askeri \u00e7at\u0131\u015fmalara ra\u011fmen, diplomatik ve arabuluculuk \u00e7abalar\u0131 hala devam ediyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ve her iki taraf da diplomatik olarak birbirleriyle angaje olmaya hala istekli\u201d diye ekledi.
\n\u201c\u015eimdi, \u0130ran’\u0131n yan\u0131t\u0131ndan sonra tablo olduk\u00e7a netle\u015fecek. \u015eu ana kadar, baz\u0131 iyimserliklere ra\u011fmen, \u0130ranl\u0131 yetkililer bir\u00e7ok ABD talebinin mant\u0131ks\u0131z, ger\u00e7ek\u00e7i olmayan ve maksimalist oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.\u201d
\n\u201c\u0130ki taraf\u0131n pozisyonlar\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir u\u00e7urum var\u201d diye ekledi.
\n\u015eimdiye kadar ka\u00e7 bar\u0131\u015f \u00f6nerisi oldu?
\nSon haftalarda bir dizi \u00f6neri ve kar\u015f\u0131 \u00f6neri sunuldu.
\nABD’nin bu hafta \u0130ran’a son plan\u0131n\u0131 g\u00f6ndermesinden \u00f6nce, Tahran ge\u00e7en hafta sava\u015fa kal\u0131c\u0131 bir son vermek i\u00e7in en son diplomatik ad\u0131m olarak kendi yeni 14 maddelik \u00f6nerisini sunmu\u015ftu.
\n\u0130ran medya raporlar\u0131na g\u00f6re, Tahran’\u0131n plan\u0131, \u00f6ncelikli olarak iki ayl\u0131k bir ate\u015fkesi hedefleyen, Washington destekli dokuz maddelik bir bar\u0131\u015f \u00f6nerisine yan\u0131t olarak geldi.
\nAncak \u0130ran, \u00f6nerisinde sadece ate\u015fkese uzatmak yerine sava\u015f\u0131 sona erdirmeye odaklanmak istedi\u011fini ve t\u00fcm sorunlar\u0131n 30 g\u00fcn i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fclmesini talep etti\u011fini belirtti.
\n\u0130ran ayr\u0131ca gelecekteki sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 g\u00fcvenceler, ABD g\u00fc\u00e7lerinin \u0130ran \u00e7evresinden \u00e7ekilmesi, milyarlarca dolar de\u011ferindeki dondurulmu\u015f \u0130ran varl\u0131klar\u0131n\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, sava\u015f tazminatlar\u0131, L\u00fcbnan dahil t\u00fcm d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n sona ermesi ve \u201cH\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 i\u00e7in yeni bir mekanizma\u201d talep etti.
\nABD ile \u0130ran aras\u0131ndaki ate\u015fkesin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden bir g\u00fcn \u00f6nce, \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgedeki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n sona ermesini, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’ndan g\u00fcvenli ge\u00e7i\u015f i\u00e7in bir protokol\u00fc, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve yeniden yap\u0131lanmay\u0131 i\u00e7eren 10 maddelik bir bar\u0131\u015f plan\u0131 sundu\u011funu devlet haber ajans\u0131 IRNA bildirdi.
\nAncak Trump, \u0130ran’\u0131n 10 maddelik plan\u0131n\u0131n \u201c\u00f6nemli bir \u00f6neri\u201d olmas\u0131na ra\u011fmen \u201cyeterince iyi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d belirtmi\u015fti.
\n\u0130ran’dan gelen bu \u00f6neri \u2013 7 Nisan’da \u2013 ABD taraf\u0131ndan 25 Mart’ta haz\u0131rlanan daha \u00f6nceki 15 maddelik bir plana yan\u0131t olarak gelmi\u015fti.
\nWashington’\u0131n plan\u0131, iki taraf\u0131n Pakistan arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sava\u015f\u0131 sona erdirme ko\u015fullar\u0131n\u0131 m\u00fczakere etti\u011fi bir ayl\u0131k bir ate\u015fkesi i\u00e7eriyordu. Ancak \u0130ran bu plan\u0131 reddetmi\u015f ve ge\u00e7ici bir ate\u015fkesin ABD ve \u0130srail’e yeniden toparlanma ve daha fazla sald\u0131r\u0131 ba\u015flatma zaman\u0131 verece\u011fini belirterek, bunun yerine kendi 10 maddelik plan\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015fti.
\n\u0130ran’\u0131n ABD taleplerini kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in taviz vermesi muhtemel mi?
\nBaz\u0131 analistler, \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer program\u0131 konusundaki tonunu de\u011fi\u015ftirmek zorunda kalabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Tahran, N\u00fckleer Silahlar\u0131n Yay\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00d6nlenmesi Antla\u015fmas\u0131 (NPT) imzac\u0131s\u0131 olarak uranyum zenginle\u015ftirme hakk\u0131n\u0131 her zaman korumak istemi\u015fti, ancak Trump n\u00fckleer meselesini bir \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgi\u201d haline getirdi.
\n\u0130ran’\u0131n yakla\u015f\u0131k 440 kg (970 lb) y\u00fczde 60 oran\u0131nda zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyuma sahip oldu\u011funa inan\u0131l\u0131yor. Bir n\u00fckleer silah \u00fcretmek i\u00e7in y\u00fczde 90 zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum e\u015fi\u011fi gereklidir. Obama d\u00f6nemi Ortak Kapsaml\u0131 Eylem Plan\u0131 kapsam\u0131nda, \u0130ran’\u0131n y\u00fczde 3,67 oran\u0131nda uranyum zenginle\u015ftirmesine izin verilmi\u015fti \u2013 bu, bir n\u00fckleer enerji program\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in yeterliydi. \u015eimdi ise ABD, bu oran\u0131n y\u00fczde 0’a indirilmesini talep ediyor.
\nAnalist Negar Mortazavi, Tahran’\u0131n \u00e7at\u0131\u015fma sona erdi\u011finde n\u00fckleer program\u0131 konusunda daha fazla esneklik g\u00f6stermeye istekli olabilece\u011fini, ancak \u0130ran’\u0131n zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyumunu do\u011frudan ABD’ye teslim etmeyi kabul etmesinin pek olas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ekledi.
\nMortazavi, Al Jazeera’ye verdi\u011fi deme\u00e7te, \u0130ran’\u0131n Trump y\u00f6netimiyle m\u00fczakerelerin \u201czaman ve sab\u0131r\u201d gerektirdi\u011fine inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti ve Tahran’\u0131n daha \u00f6nce Washington ile g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u015flamas\u0131na ra\u011fmen, bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeler devam ederken 28 \u015eubat’ta sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatt\u0131.
\nAncak Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc Tahran’dan bildiren Al Jazeera muhabiri Atas \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201c\u0130ranl\u0131lar, bu a\u015famada n\u00fckleer programlar\u0131n\u0131 m\u00fczakere etmediklerini; sadece t\u00fcm cephelerde sava\u015f\u0131 sona erdirmekle ilgili oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar.\u201d
\nTahran’\u0131n, Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcvenlik Konseyi’nden yeniden sald\u0131r\u0131lara maruz kalmayaca\u011f\u0131na dair do\u011frudan g\u00fcvenceler ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep edece\u011fini de ekledi.
\n\u201cE\u011fer bu ba\u015far\u0131l\u0131rsa, ikinci a\u015famada n\u00fckleer programlar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya haz\u0131rlar.\u201d
\nAl Jazeera muhabiri Almigdad Alruhaid de Sal\u0131 g\u00fcn\u00fc Tahran’dan yapt\u0131\u011f\u0131 haberde, \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer dosya konusunda \u201c\u00e7ok kesin bir k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgi\u201d belirledi\u011fini bildirdi. \u201cN\u00fckleer zenginle\u015ftirme program\u0131 m\u00fczakere edilemez\u201d dedi.
\nUluslararas\u0131 Kriz Grubu’nun \u0130ran Projesi direkt\u00f6r\u00fc Ali Vaez, Al Jazeera’ye yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, son \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ortas\u0131nda her iki taraf\u0131n da taviz vermek zorunda kalabilece\u011fini s\u00f6yledi.
\n\u201cBir \u00e7er\u00e7eve anla\u015fmas\u0131n\u0131 sonu\u00e7land\u0131rmak istiyorlarsa, her iki taraf\u0131n da ya ac\u0131 verici tavizler vermesi ya da anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n ana alanlar\u0131n\u0131 belirsiz b\u0131rakmas\u0131 gerekecek\u201d diye ekledi.
\n\u0130ngiltere’deki York \u00dcniversitesi’nden siyaset bilimci Chris Featherstone, Al Jazeera’ye verdi\u011fi deme\u00e7te, \u0130ran’\u0131n m\u00fczakerelerde \u015fimdiye kadar pozisyonunu sa\u011flam tuttu\u011funu ve bunun Trump y\u00f6netimini ger\u00e7ekten \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.
\n\u201c\u0130ranl\u0131lar, \u00e7ok az tavizle pozisyonlar\u0131n\u0131 korumaya istekli oldular. \u0130ranl\u0131lar\u0131n m\u00fczakerelerde tuttuklar\u0131 bildirilen bir\u00e7ok pozisyon, ABD sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan \u00f6nceki m\u00fczakerelerde tuttuklar\u0131 pozisyonlarla ayn\u0131\u201d dedi.
\n\u201cABD’nin pozisyonlar\u0131ndan, \u0130ran’\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde taviz vermesi gerekti\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor, ancak b\u00fcy\u00fck tavizler vermeye istekli olmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdiler, muhtemelen Trump y\u00f6netiminin taahh\u00fctlerine sad\u0131k kalaca\u011f\u0131na g\u00fcvenmedikleri i\u00e7in\u201d diye ekledi.
\n#\u0130ranABD #Ate\u015fkes\u00d6nerisi #H\u00fcrm\u00fczBo\u011faz\u0131 #N\u00fckleerProgram #Yapt\u0131r\u0131mlar #Bar\u0131\u015fM\u00fczakereleri #DonaldTrump #Diplomasi #Ortado\u011fu #UranyumZenginle\u015ftirme<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130ran, Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’nda iki taraf aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fanmas\u0131na ra\u011fmen, sava\u015f\u0131 sona erdirmeyi ama\u00e7layan bir ABD bar\u0131\u015f \u00f6nerisini inceledi\u011fini bildirdi. Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc ge\u00e7 saatlerde Truth Social Platformu’nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir payla\u015f\u0131mda, ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump, \u0130ran liderli\u011fini \u201c\u00e7\u0131lg\u0131nlar\u201d olarak nitelendirmi\u015f ve Tahran’\u0131n h\u0131zla bir anla\u015fmaya varmamas\u0131 halinde daha \u015fiddetli askeri eylemlerle kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 uyar\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftu. Peki, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":23198,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-23197","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-iran-haberleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23197","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23197"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23197\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23198"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23197"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23197"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23197"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}