Yeni SIPRI raporu, Orta Do\u011fu’daki devam eden sava\u015flara ra\u011fmen savunma harcamalar\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck art\u0131\u015flar\u0131n Avrupa ve Asya’da oldu\u011funu ortaya koydu. (foto\u011fraf kredisi: Andriy Dubchak\/Frontliner\/Getty Images)
\nStockholm Uluslararas\u0131 Bar\u0131\u015f Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc (SIPRI) taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan yeni verilere g\u00f6re, k\u00fcresel askeri harcamalar 2025’te rekor bir seviye olan 2,89 trilyon dolara ula\u015ft\u0131, ancak Orta Do\u011fu, devam eden \u00e7at\u0131\u015fmalara ve b\u00f6lgesel rekabetlere ra\u011fmen yaln\u0131zca marjinal bir b\u00fcy\u00fcme kaydetti.
\nSIPRI, d\u00fcnya genelindeki savunma harcamalar\u0131n\u0131n \u00fcst \u00fcste 11. y\u0131l artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Avrupa’daki (%14) ve Asya’daki (%8,1) keskin art\u0131\u015flardan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131, Orta Do\u011fu’daki askeri harcamalar\u0131n ise sadece %0,1 artarak tahmini 218 milyar dolara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etti.
\nSIPRI ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Xiao Liang, “Devletler, bir ba\u015fka sava\u015f, belirsizlik ve jeopolitik \u00e7alkant\u0131 y\u0131l\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli silahlanma hamleleriyle yan\u0131t verirken, k\u00fcresel askeri harcamalar 2025’te yeniden y\u00fckseldi” dedi.
\n2025’te en \u00e7ok harcama yapan be\u015f \u00fclke Amerika Birle\u015fik Devletleri, \u00c7in, Rusya, Almanya ve Hindistan oldu; bu \u00fclkeler toplamda 1.686 milyar dolar ile d\u00fcnya askeri harcamalar\u0131n\u0131n %58’ini olu\u015fturdu.
\nABD ilk be\u015fte yer almas\u0131na ra\u011fmen, askeri harcamalar\u0131 2020’den bu yana y\u0131ldan y\u0131la istikrarl\u0131 bir \u015fekilde d\u00fc\u015fmeye devam etti. Rapora g\u00f6re, 2025’te %7,5 d\u00fc\u015f\u00fc\u015fle 954 milyar dolara geriledi. Buna ra\u011fmen, ABD askeriye i\u00e7in \u00c7in’den 2,8 kat daha fazla harcama yapt\u0131; \u00c7in’in harcamalar\u0131 ise %7,4 artarak tahmini 336 milyar dolara y\u00fckseldi.
\nD\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ikinci askeri harcamac\u0131s\u0131 olan \u00c7in, 2025’te ordusuna tahmini 336 milyar dolar ay\u0131rd\u0131 ve bu, \u00c7in’in 2025’teki GSY\u0130H’sinin %1,7’sini olu\u015fturdu. Rapora g\u00f6re, \u00c7in’in askeri harcamalar\u0131 art arda 31 y\u0131ld\u0131r her y\u0131l artt\u0131.
\n2025’te d\u00fcnya genelinde en \u00e7ok harcama yapan be\u015finci \u00fclke olan Hindistan, May\u0131s 2025’te Pakistan ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n da etkisiyle askeri harcamalar\u0131n\u0131 %8,9 art\u0131rarak 92,1 milyar dolara \u00e7\u0131kard\u0131; bu durum y\u0131l boyunca askeri harcamalar\u0131 yukar\u0131 \u00e7ekti.
\n\u0130stikrarl\u0131 bir Orta Do\u011fu m\u0131?
\nSIPRI taraf\u0131ndan yap\u0131lan tahmine g\u00f6re, Orta Do\u011fu’daki askeri harcamalar 2025’te 218 milyar dolar oldu; bu, \u00f6nceki y\u0131la g\u00f6re %0,1’lik marjinal bir art\u0131\u015f olsa da son on y\u0131lda %36’l\u0131k bir art\u0131\u015f\u0131 temsil ediyor.
\n\u0130ki y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir devam eden sava\u015fa ra\u011fmen, rapor \u0130srail’in askeri harcamalar\u0131n\u0131n 2025’te %4,9 d\u00fc\u015f\u00fc\u015fle 48,3 milyar dolara geriledi\u011fini ortaya koydu; SIPRI bu de\u011fi\u015fimin, Ocak 2025’teki Hamas ile ate\u015fkesin ard\u0131ndan Gazze’deki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yo\u011funlu\u011funun azalmas\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.
\nAncak bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ra\u011fmen, \u0130srail’in savunma b\u00fct\u00e7esi 2022 seviyesinin %97 \u00fczerinde kald\u0131; bu da Hamas’\u0131n 7 Ekim 2023’teki \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n ve ard\u0131ndan Hizbullah ile \u0130ran’a kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00f6nemli sava\u015flar\u0131n uzun vadeli etkisini yans\u0131t\u0131yor.
\nRaporda, “\u0130srail, hava g\u00fcc\u00fcne, f\u00fcze savunmas\u0131na ve insans\u0131z sistemler ile siber yetenekler de dahil olmak \u00fczere geli\u015fmekte olan teknolojilere yo\u011fun bir \u015fekilde yat\u0131r\u0131m yapmaya devam ediyor. Bu alanlar, gergin bir b\u00f6lgesel ortamda \u0130srail’in niteliksel askeri \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in kilit \u00f6neme sahip olarak kabul ediliyor” denildi.
\nKar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapmak gerekirse, 2020 tarihli bir SIPRI raporu, \u0130srail’in askeri harcamalar\u0131n\u0131n 2018’de 15,9 milyar dolar oldu\u011funu ve 2017’ye g\u00f6re %0,7’lik k\u00fc\u00e7\u00fck bir art\u0131\u015f g\u00f6sterdi\u011fini ortaya koymu\u015ftu.
\nBu arada, \u0130ran’\u0131n askeri harcamalar\u0131 \u00fcst \u00fcste ikinci y\u0131l d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6stererek reel olarak %5,6 azalarak 7,4 milyar dolara geriledi. SIPRI’ye g\u00f6re, bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde %40’\u0131 a\u015fan enflasyondan kaynakland\u0131; bu durum, nominal harcamalar artsa bile sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fc a\u015f\u0131nd\u0131rd\u0131.
\nBununla birlikte, \u0130ran’\u0131n 2025 askeri b\u00fct\u00e7esinde kilit yerli silah \u00fcreticilerine ayr\u0131lan fonlar keskin bir \u015fekilde artt\u0131. \u00d6rne\u011fin, rapor, askeri u\u00e7ak ve insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131 \u00fcreten \u0130ran U\u00e7ak \u0130malat Sanayi \u015eirketi’ne (HESA) yap\u0131lan tahsislerin %50, balistik f\u00fczeler \u00fcreten Havac\u0131l\u0131k ve Uzay Sanayii Te\u015fkilat\u0131’na (AIO) yap\u0131lan tahsislerin ise %44 artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydu.
\nAncak rapor, \u0130ran’\u0131n insans\u0131z hava arac\u0131 ve f\u00fcze programlar\u0131n\u0131n genellikle petrol gelirleri kullan\u0131larak finanse edildi\u011fini ve resmi askeri b\u00fct\u00e7esi taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131.
\nSIPRI Askeri Harcamalar ve Silah \u00dcretimi Program\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Zubaida Karim, “Son \u00e7at\u0131\u015fmalara ra\u011fmen, \u0130ran’\u0131n askeri harcamalar\u0131 ekonomik zorluklar nedeniyle reel olarak azald\u0131” dedi. “Ancak, resmi rakamlar \u0130ran’\u0131n ger\u00e7ek harcama seviyesini neredeyse kesinlikle eksik g\u00f6steriyor – \u0130ran ayr\u0131ca f\u00fczeler ve insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131 \u00fcretimi de dahil olmak \u00fczere ordusunu finanse etmek i\u00e7in b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 petrol gelirlerini kullan\u0131yor.”
\nBu arada, Suudi Arabistan’\u0131n savunma b\u00fct\u00e7esi %1,4 artarak 83,2 milyar dolara y\u00fckseldi ve bu onu d\u00fcnyan\u0131n en \u00e7ok harcama yapan ilk 10 \u00fclkesi ile Orta Do\u011fu’daki en b\u00fcy\u00fck harcamac\u0131 aras\u0131nda tuttu. Riyad, uzun vadeli stratejik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olarak hava kuvvetlerini modernize etmeye, f\u00fcze savunmalar\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye ve yerli silah \u00fcretimine yat\u0131r\u0131m yapmaya devam ediyor.
\nT\u00fcrkiye de Irak, Suriye ve Somali’deki askeri operasyonlar\u0131n etkisiyle askeri harcamalar\u0131n\u0131 %7,2 art\u0131rarak 30 milyar dolara \u00e7\u0131kard\u0131. Ankara’n\u0131n yerli silah end\u00fcstrisi de odak noktas\u0131 olmaya devam ediyor; T\u00fcrkiye’nin silah end\u00fcstrisini desteklemek i\u00e7in \u00f6zel bir fona ayr\u0131lan tahsisat, \u00fclkenin 2025’teki toplam askeri harcamalar\u0131n\u0131n %22’sini olu\u015fturuyor.
\nAvrupa savunma b\u00fct\u00e7esi \u015fi\u015fiyor
\n\u015eimdi be\u015finci y\u0131l\u0131na giren Rusya-Ukrayna sava\u015f\u0131, d\u00fcnya genelindeki \u00fclkeleri yeniden silahlanmaya itti.
\nAvrupa savunma harcamalar\u0131 f\u0131rlad\u0131. AB \u00fcye devletlerinin savunmaya yat\u0131r\u0131m\u0131 381 milyar avroyu a\u015farak \u00fcst \u00fcste 11. y\u0131l artt\u0131. Ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirme harcamalar\u0131 2025’te neredeyse 20 milyar avroya ula\u015ft\u0131.
\nSIPRI’ye g\u00f6re, Avrupa’daki toplam askeri harcamalar 2025’te 864 milyar dolara ula\u015ft\u0131; bu, \u00f6nceki y\u0131la g\u00f6re %14’l\u00fck bir art\u0131\u015fla SIPRI taraf\u0131ndan kaydedilen en y\u00fcksek Avrupa harcama seviyesini i\u015faret ediyor.
\nRaporda, “Bu art\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131 ile ilgili olarak b\u00f6lgedeki artan jeopolitik istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve Kuzey Atlantik Antla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc (NATO) Avrupa \u00fcyeleri i\u00e7in ABD g\u00fcvenlik garantileri \u00fczerindeki belirsizli\u011fi yans\u0131t\u0131yor. 29 Avrupa NATO \u00fcyesi \u00fclkenin askeri harcamalar\u0131 2025’te toplam 559 milyar dolar oldu” denildi.
\nHaziran 2025’te, NATO \u00fcye devletleri ayr\u0131ca askeri harcama hedeflerini 2035’e kadar GSY\u0130H’lerinin %5’ine \u00e7\u0131karmay\u0131 kabul etti; bu, 2014’te kararla\u015ft\u0131r\u0131lan ve 2024’e kadar GSY\u0130H’lerinin %2’sine ula\u015fma hedefinden \u00f6nemli bir art\u0131\u015f.
\nSIPRI raporu, NATO \u00fcyelerinin birle\u015fik askeri harcamalar\u0131n\u0131n 2025’te 1581 milyar dolara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve d\u00fcnya askeri harcamalar\u0131n\u0131n %55’ini olu\u015fturdu\u011funu tespit etti.
\nRusya, 2025’te askeri harcamalar\u0131n\u0131 %5,9 art\u0131rarak tahmini 190 milyar dolara, yani GSY\u0130H’sinin %7,5’ine \u00e7\u0131kard\u0131; bu, Moskova’n\u0131n 2022’deki Ukrayna i\u015fgalinden bu yana askeri harcamalar\u0131ndaki en yava\u015f y\u0131ll\u0131k b\u00fcy\u00fcme oran\u0131n\u0131 i\u015faret ediyor.
\nBu arada, 2025’te en \u00e7ok harcama yapan yedinci \u00fclke olan Kiev de harcamalar\u0131n\u0131 %20 art\u0131rarak tahmini 84,1 milyar dolara, yani GSY\u0130H’sinin %40’\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131.
\nRaporda, “Ukrayna’y\u0131 i\u015fgali giderek bir y\u0131pratma sava\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e, Rusya operasyonel maliyetleri s\u0131n\u0131rlamak amac\u0131yla y\u00fcksek hacimli daha ucuz silah sistemleri tedarik etmeye y\u00f6neldi. \u00d6zellikle, Rusya’n\u0131n insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131 (\u0130HA) kullan\u0131m\u0131 h\u0131zla geni\u015fledi ve k\u0131smen u\u00e7ak ve z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7lar gibi daha pahal\u0131 ekipmanlardaki \u00f6nceki kay\u0131plar\u0131 telafi etti” denildi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Yeni SIPRI raporu, Orta Do\u011fu’daki devam eden sava\u015flara ra\u011fmen savunma harcamalar\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck art\u0131\u015flar\u0131n Avrupa ve Asya’da oldu\u011funu ortaya koydu. (foto\u011fraf kredisi: Andriy Dubchak\/Frontliner\/Getty Images) Stockholm Uluslararas\u0131 Bar\u0131\u015f Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc (SIPRI) taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan yeni verilere g\u00f6re, k\u00fcresel askeri harcamalar 2025’te rekor bir seviye olan 2,89 trilyon dolara ula\u015ft\u0131, ancak Orta Do\u011fu, devam eden \u00e7at\u0131\u015fmalara ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-10642","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-orta-dogu-haberleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10642","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10642"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10642\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fajr.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}