Fotoğraf: AFP / Kent Nishimura
İran ordusu Cumartesi (yerel saatle) Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını duyurdu. Bu durum, gemilerin su yolundan geçiş girişimlerini durdurmasına ve Başkan Donald Trump’ın Tahran’ı ABD’ye “şantaj” yapmaya çalışmaması konusunda uyarmasına neden oldu.
Cuma günü Tahran, İsrail’in İran’ın müttefiki Lübnan’daki Hizbullah ile savaşında ateşkesin sağlanmasının ardından, dünyanın petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının beşte birini taşıyan boğazı açık ilan etmişti.
Bu durum küresel piyasalarda sevinçle karşılanmış ve petrol fiyatlarının düşmesine yol açmıştı ancak Trump’ın, daha geniş Ortadoğu savaşını sona erdirecek bir anlaşma sağlanana kadar ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasının devam edeceğinde ısrar etmesi üzerine Tahran, boğazı bir kez daha kapatma tehdidinde bulundu.
Cumartesi sabahı geç saatlerde İran’ın merkezi askeri komutanlığı, ABD ablukasına yanıt olarak “Hürmüz Boğazı’nın kontrolünün önceki statüsüne geri döndüğünü” ve “silahlı kuvvetlerin sıkı yönetimi ve kontrolü altında olduğunu” bildirdi.
Trump daha önce iki tarafın bir anlaşmaya varmaya “çok yakın” olduğunu söylemişti ancak İran’ın Cumartesi günkü açıklamasının ardından, iletişimlerin devam ettiğini belirtse de Tahran’ın “bize şantaj yapamayacağını” vurguladı.
“İran hakkında daha sonra konuşacağız. Çok iyi görüşmelerimiz devam ediyor,” diye ekledi ve Tahran’ı son hamleleriyle “biraz kurnazlık yapmakla” suçladı.
Bu arada, İran’ın en üst düzey ulusal güvenlik organı, arabulucu Pakistan’ın askeri şefinin Cumartesi günü sona eren ziyareti sırasında “Amerikalılar tarafından yeni teklifler sunulduğunu, İran İslam Cumhuriyeti’nin bunları şu anda incelediğini ve henüz yanıt vermediğini” belirtti.
Ancak, İran’ın müzakere heyetinin Washington ile yapılan görüşmelerde “en ufak bir taviz, geri çekilme veya hoşgörü” göstermeyeceğini de sözlerine ekledi.
Gemiler Tehdit Altında
Takip verileri, Cumartesi sabahı kısa süreli yeniden açılış sırasında birkaç petrol ve gaz tankerinin Hürmüz Boğazı’nı geçtiğini gösterdi, ancak diğerleri geri çekildi ve takip platformları öğleden sonra geç saatlere kadar su yolunu geçen neredeyse hiçbir gemi olmadığını gösterdi.
Bir İngiliz deniz güvenlik ajansı, İran Devrim Muhafızları’nın (IRGC) bir tankere ateş ettiğini belirtirken, güvenlik istihbarat firması Vanguard Tech, gücün Körfez’den kaçan boş bir yolcu gemisini “yok etmekle” tehdit ettiğini bildirdi.
Üçüncü bir olayda ise UKMTO, aynı bölgede bir geminin “nakliye konteynerlerine zarar veren ancak yangına neden olmayan bilinmeyen bir mermi tarafından vurulduğuna” dair bir rapor aldığını söyledi.
Türkiye’deki bir diplomatik forumda konuşan İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Said Hatibzade, “Amerikalıların bir kuşatma ile İran üzerinde iradelerini dayatamayacaklarını” söyledi ve ablukanın “sonuçları olması gereken” bir ateşkes ihlali olduğunu öne sürdü.
Bu arada, iktidara geldiğinden beri henüz görülmeyen İran’ın dini lideri Mücteba Hamenei, yazılı bir mesajında İran donanmasının ABD’yi yenmeye “hazır olduğunu” belirtti.
Dört Gün Kaldı
Washington ve müttefiki tarafından 28 Şubat’ta başlatılan ABD ve İsrail’in İran’a karşı savaşındaki iki haftalık ateşkesin sona ermesine sadece dört gün kaldı.
Buna rağmen Trump, bir anlaşmanın kısa sürede tamamlanabileceğine ikna olmuş görünüyordu ve görüşmelerin arabulucusu Pakistan’ı öven bir dizi sosyal medya paylaşımı yaptı.
Diplomatik çabalara katılan Mısır da Cumartesi günü benzer şekilde iyimser görünüyordu; Dışişleri Bakanı Badr Abdelatty, Kahire ve İslamabad’ın “önümüzdeki günlerde” nihai bir anlaşma sağlamayı umduğunu söyledi.
Hatibzade ile birlikte Antalya’daki aynı etkinlikte konuşan Abdelatty, Tahran’ın “diplomasiye çok bağlı olmasına rağmen” bir sonraki tur görüşmeler için henüz bir tarih belirlenmediğini vurguladı.
İslamabad, çatışma sırasında önde gelen arabulucu olarak öne çıktı; geçen hafta sonu maraton niteliğinde ilk tur görüşmelere ev sahipliği yaptı ve ikinci turun bu hafta Pakistan’ın başkentinde yapılması bekleniyor.
‘Çok Sayıda Ekskavatör’
Ortadoğu savaşı, Washington ve Tahran’ın o sırada müzakerelerde olmasına rağmen, ABD-İsrail’in İran’a yönelik büyük bir sürpriz saldırı dalgasıyla başladı.
Çatışma hızla bölgeye yayıldı; İran Körfez’deki ABD çıkarlarını hedef alırken, Hizbullah İsrail’e roketler fırlatarak Lübnan’ı çatışmaya sürükledi.
İki haftalık ateşkesin istikrarlı kaldığının bir işareti olarak, İran sivil havacılık kurumu hava sahasının yeniden açıldığını ve uluslararası uçuşların ülkenin doğusu üzerinden İran’dan geçebileceğini duyurdu.
Buna rağmen, barış görüşmelerindeki iki ana sorun — İran’ın silah sınıfına yakın zenginleştirilmiş uranyum stoğu ve Hürmüz Boğazı’nın geleceği — belirsizliğini koruyordu.
Trump Cuma günü, İran’ın yaklaşık 440 kilogram zenginleştirilmiş uranyumunu teslim etmeyi kabul ettiğini belirterek şunları söyledi: “İran’la birlikte, çok sayıda ekskavatörle içeri girerek onu alacağız.”
Ancak İran dışişleri bakanlığı, sadece birkaç saat önce, geçen Haziran’daki 12 günlük savaşta ABD bombardımanı sonucu molozların altına derinlemesine gömüldüğü düşünülen stokunun “hiçbir yere transfer edilmeyeceğini” ve bunu “ABD’ye teslim etmenin müzakerelerde hiçbir zaman gündeme gelmediğini” belirtmişti.
-AFP
#İran #HürmüzBoğazı #ABD #DonaldTrump #Ortadoğu #Petrol #Enerji #Ateşkes #Diplomasi #Pakistan #Nükleer