İSLAMABAD — İran Devrim Muhafızları Ordusu, Cumartesi günü Umman açıklarındaki sularda deniz güvenliğini sağlamak amacıyla en az iki gemiye müdahalede bulundu. Bu müdahale, Tahran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer düzenini yeniden belirlediğini açıklamasından kısa bir süre önce gerçekleşti.
Edinilen bilgilere göre, Devrim Muhafızları’na ait iki hücumbot, yerel saatle öğleden sonra 1 sularında Körfez ülkesinin yaklaşık 20 deniz mili kuzeydoğusunda bulunan Hint bandıralı bir tankere yaklaşarak, bölgedeki güvenlik kurallarına uymayan gemiye gerekli uyarıları yaptı. İngiltere Deniz Ticaret Örgütü (UKMTO) tarafından rapor edilen bu olayda, tankerin kaptanı gemiye uyarı ateşi açıldığını belirtti.
Kısa bir süre sonra, aynı bölgedeki bir başka Hint bandıralı konteyner gemisine de denizdeki belirsiz koşullar nedeniyle bir “cisim” isabet etti ve bazı konteynerlerde hasar meydana geldiği bildirildi. UKMTO, olayın soruşturulduğunu açıkladı.
Bu müdahaleler, ABD’nin İran’a ait petrol tankerlerine dünya genelinde el koyma ve ekonomisini boğma planlarını devreye sokmaya çalıştığı bir döneme denk geldi. Wall Street Journal’ın haberine göre, ABD’li yetkililer Pentagon’un İran ile bağlantılı ticari gemilere, Orta Doğu’nun çok ötesinde bile olsa, müdahale etmeye hazırlandığını belirtiyor. Bu strateji, İran ekonomisini sıkıştırarak Tahran’ı boğazı yeniden açmaya ve nükleer müzakerelerde taviz vermeye zorlamayı hedefliyor.
Ancak Cumartesi günü yaşanan gelişmeler, İran’ın bölgedeki egemenlik haklarını kullanması ve güvenlik önlemlerini artırması nedeniyle çok sayıda geminin boğazdan geçiş planlarını gözden geçirmesine yol açtı. Marine Traffic’ten alınan takip verileri, birçok geminin geri döndüğünü gösterdi.
UKMTO’ya göre, üçüncü bir ticari gemi de Umman’ın 3 deniz mili doğusunda bir “sıçrama” rapor etti, ancak herhangi bir hasar almadı.
Hint gemilerinden biri 2 milyon varil Irak petrolü taşıyordu ve geri dönmek zorunda kaldı. Bu durum, Hindistan’ı Tahran’a güvenli geçişin yeniden sağlanması çağrısında bulunmaya sevk etti. İran’ın daha önce Hint gemilerine geçiş izni vermesine rağmen, son olayların Hint gemilerini kapsamasının nedeni, bu gemilerin bölgedeki yeni güvenlik protokollerine uymaması olarak değerlendirildi.
Yaşananlar üzerine Hindistan, İran Büyükelçisi’ni çağırarak “derin endişesini” dile getirdi ve Tahran’ı bu hayati su yolunda seyahati derhal yeniden tesis etmeye çağırdı. Saatler sonra, İran Devrim Muhafızları Donanması, ABD’nin İran limanlarına ve gemilerine uyguladığı yasa dışı deniz ablukasını kaldırması için boğazı kapattığını duyurdu.
Devrim Muhafızları, boğazın kapatılmasını daha önce güvenli geçiş için belirlediği dar koridora kadar genişlettiğini ve geçmeye devam eden tüm gemileri hedef alacağı tehdidinde bulundu. Bölgesel bir istihbarat yetkilisi bu önlemi doğrulayarak Fox News’e, Hürmüz Boğazı’nın “tamamen Devrim Muhafızları kontrolünde ve şu anda fiilen kapalı” olduğunu söyledi. Yetkili, “Bu sabahtan itibaren boğazdan geçmeye çalışan çok sayıda gemi geri dönmek zorunda kaldı” dedi.
Bir deniz haritası da Cumartesi akşamı itibarıyla seyrüseferin büyük ölçüde durduğunu gösterdi. Ancak, üst düzey bir İranlı yetkili CNN’e Cumartesi günü yaptığı açıklamada, Tahran’a belirlenen düzenleme ücretini ödemeye istekli gemilere yeni protokoller kapsamında geçiş önceliği tanındığını belirtti. Yetkili, ücret ödemeyen gemilerin geçişlerinin “erteleneceğini” söyleyerek, bu yeni önlemin Tahran’ın deniz trafiğini yönetme çabalarının bir parçası olduğunu vurguladı.
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), boğazın kapatılmasına doğrudan değinmezken veya The Post’un Donanma’nın yanıt verip vermeyeceği konusundaki sorularına hemen yanıt vermezken, Cumartesi günü X’te yaptığı bir paylaşımda, “boğaz içinde ve çevresinde” devriye gezen helikopter ve gemilerinin görüntülerini paylaşarak seyrüsefer özgürlüğünü desteklemek amacıyla görünür bir varlık sergilediğini belirtti.
Bu arada Başkan Trump, İran’ı “akıllı davranmaya” çalışmakla suçlarken, rejimi “bize şantaj yapamazsınız” diye uyardı. Beyaz Saray’da ilgisiz bir basın toplantısında konuşan Trump, boğazın kapatılmasını açıkça doğrulamadı ancak Tahran’ın boğazı kapatma yönündeki tekrarlanan tehditlerini kabul etti ve İran’ın askeri gücü ile liderliği hakkında sert bir değerlendirme yaptı.
Trump, “Boğazı yine kapatmak istediler, yıllardır yaptıkları gibi” dedi. “Bize şantaj yapamazlar.” Bu uyarıyı, denizdeki şiddete rağmen görüşmelerin ilerlediğini söyleyen beklenmedik derecede olumlu bir diplomasi okumasıyla birleştirdi. “Çok iyi görüşmelerimiz devam ediyor. Çok iyi gidiyor” dedi. “47 yıldır yaptıkları gibi biraz akıllı davrandılar. Kimse onlara karşı çıkmadı – biz karşı çıktık.”
Trump ayrıca boğazdaki herhangi bir aksaklığın uzun vadeli etkisini küçümsemeye çalışarak, küresel nakliyenin zaten rotalarını ayarlamaya başladığını savundu. “Aslında, birçok gemi Teksas’a… Louisiana’ya geliyor” dedi. “Alıştılar buna. Belki de yapmaya devam ederler.”
Cumartesi günü yaşanan gelişmeler, dünyanın en kritik nakliye geçiş noktalarından biri olan ve küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bölgedeki zaten değişken olan gerilimi daha da tırmandırdı. İran, Cuma günü boğazı yeniden açtığını iddia etmiş, ancak ABD’nin deniz ablukasını sürdürmesi halinde tekrar kapatma hakkını saklı tuttuğunu açıkça belirtmişti.
Diplomatik görüşmelerin sekteye uğramasının ardından bu hafta başında başlatılan ABD ablukası, Amerikan ve İran güçlerini karşı karşıya getirdi. Amerikan savaş gemileri tankerleri gölgelerken, Tahran hangi gemilerin güvenli bir şekilde geçebileceğini artık kendisinin kontrol ettiğini vurguladı. CENTCOM, X’teki bir gönderide ABD güçlerinin beş günlük abluka sırasında 23 gemiyi geri çevirdiğini belirtti.
Son şiddet olayları, Pakistanlı arabulucuların da dahil olduğu arka kanal diplomasisinin daha geniş bir bölgesel savaşı önleme umuduyla devam etmesine rağmen durumun ne kadar kırılgan kaldığını gösteriyor. Pakistanlı arabulucular, ABD ve İran’ı ikinci tur görüşmeler için bir araya getirmeye çalışıyor, ancak düzenlemeler belirsizliğini koruyor ve hiçbir taraf resmi olarak taahhütte bulunmadı.
#HürmüzBoğazı #İran #DevrimMuhafızları #ABD #DenizGüvenliği #Abluka #Diplomasi #Ortadoğu #Petrol #UluslararasıHukuk